Στις προηγούμενες εκλογές το δίλημμα που τέθηκε από τα μεγάλα κόμματα ήταν στην ουσία του απλό: «Θέλετε ευρώ με μνημόνιο ή έξοδο από το ευρώ;». Επρόκειτο για ένα πλαστό δίλημμα, κι ως τέτοιο πήρε την απάντηση που του άξιζε.

Η κοινή γνώμη είπε «ναι στο ευρώ», με συντριπτική πλειοψηφία, και «όχι» στο μνημόνιο, με επίσης μεγάλη πλειοψηφία. Ποιο ήταν όμως το πρακτικό αποτέλεσμα; Η αδυναμία σχηματισμού κυβέρνησης με επαρκή «κοινωνική νομιμοποίηση».

Πολύ φοβάμαι ότι υπό τις παρούσες συνθήκες κάτι ανάλογο ενδέχεται να προκύψει και στην επόμενη κάλπη. Το πλαστό δίλημμα απλώς παραλλάχθηκε σχηματικά, προκειμένου να οδηγήσει σε πόλωση μεταξύ των «φιλοευρωπαϊκών» και των «αντιευρωπαϊκών» δυνάμεων.

Το πρόβλημα έγκειται κατ' αρχάς στο γεγονός ότι αμφότερα τα δήθεν «μέτωπα» είναι… ανύπαρκτα. Οι υφιστάμενοι πολιτικοί σχηματισμοί δεν μάχονται για την έξοδο ή την παραμονή της χώρας στο ευρώ. Οι διαφορές τους μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να είναι βαθιές, αλλά δεν έχουν ως κύριο άξονα το αν πρέπει να μείνει η Ελλάδα στο ευρώ ή όχι.

Στην πράξη, τα τρία μεγαλύτερα κόμματα διαφοροποιούνται πλέον μόνο ως προς τον βαθμό «επαναδιαπραγμάτευσης» του μνημονίου, που θεωρούν ότι είναι εφικτός, με το ΠΑΣΟΚ να βρίσκεται εκ της κυβερνητικής του θητείας στη μία άκρη και τον ΣΥΡΙΖΑ προφανώς στην άλλη.

Αν λοιπόν δούμε το θέμα με ψυχραιμία, το ορθό θα ήταν να κρίνει ο πολίτης με βάση τον ρεαλισμό προγραμμάτων, συγκροτημένων και λεπτομερών, με σαφή πολιτική και ιδεολογική διάσταση.

Όχι μόνο για το θέμα της επαναδιαπραγμάτευσης των μνημονίων, αλλά και για την αναδόμηση του κράτους και των θεσμών του. Εκεί άλλωστε εντοπίζονται οι γενεσιουργές αιτίες της κρίσης, που εν τέλει μας οδήγησε στα μνημόνια.

Εντός ή εκτός ευρώ και μνημονίων, είναι πανθομολογούμενο ότι ο τρόπος λειτουργίας του κράτους πρέπει να αλλάξει, ότι το «βόλεμα», οι σπατάλες, οι πελατειακές σχέσεις, η διαφθορά και η αναξιοκρατία πρέπει να εκλείψουν.

Είναι όμως προφανές ότι αν το ΠΑΣΟΚ είχε τέτοιο σχέδιο θα το είχε εφαρμόσει όσο βρισκόταν στην κυβέρνηση. Είναι εξίσου προφανές ότι η Νέα Δημοκρατία δεν έχει καταφέρει να σχηματίσει ένα τέτοιο «πειστικό σχέδιο», ελλείψει ίσως μιας στέρεας ιδεολογικής βάσης, ενώ ούτε και ο ΣΥΡΙΖΑ έχει μπει στον κόπο να ξεκαθαρίσει κεντρικά σημεία της στρατηγικής του, ή έστω να ποσοτικοποιήσει τις εξαγγελίες του.

Υπό αυτές τις συνθήκες, ο λαός καλείται να ψηφίσει στα «τυφλά».

Κι αυτό, κατά τη γνώμη μου, προδικάζει την πρακτική αξία του όποιου αποτελέσματος προκύψει, ιδίως σε ό,τι αφορά την περίφημη πλέον «κοινωνική νομιμοποίηση».

Η οποία, θυμίζω, αντίθετα με την κοινοβουλευτική πλειοψηφία, δεν χαρίζεται αμετάκλητα διά του εκλογικού αποτελέσματος.

Την ώρα που γράφονταν αυτές οι γραμμές το κόμμα της φράου Μέρκελ υφίστατο στρατηγική ήττα στο κρατίδιο της Ρηνανίας, καθώς ακόμη και οι ίδιοι οι Γερμανοί αρχίζουν να αντιστέκονται στην υπέρμετρη λιτότητα.

Οι πανευρωπαϊκές εξελίξεις ενάντια στη γνωστή πλέον γερμανική «συνταγή» αρχίζουν να λαμβάνουν τη μορφή αλυσίδας, και η επόμενη έρχεται, ενδεχομένως, κατά το τέλος του Μαΐου, όταν οι Ιρλανδοί θα κληθούν να αποφασίσουν για την επικύρωση του περίφημου «δημοσιονομικού συμφώνου».

Όλα λοιπόν δείχνουν ότι η στροφή της μέχρι τώρα ακολουθούμενης πολιτικής πιθανόν θα εξελιχθεί σε μονόδρομο για την ευρωζώνη, εάν η πολιτική της ηγεσία θέλει να αποφύγει τη διάσπαση ή και τη διάλυσή της κάτω από την πίεση του αναζωπυρωμένου εθνικισμού και των κοινωνικών αντιθέσεων.

Υπό τις συνθήκες που περιγράψαμε, η συγκρότηση μιας κυβέρνησης «έσχατης ανάγκης», η οποία θα διαθέτει μεν κοινοβουλευτική πλειοψηφία (μέσω των τριών κομμάτων Ν.Δ.-ΠΑΣΟΚ και ΔΗΜΑΡ), αλλά οριακή κοινωνική «νομιμοποίηση» (με την υποστήριξη - ανοχή των εξωκοινοβουλευτικών κομμάτων της Δεξιάς), αποτελεί από μόνη της πρώτης τάξεως διαπραγματευτικό χαρτί έναντι της Ευρώπης για τη διασφάλιση σημαντικών βελτιώσεων στα ήδη υπογραφέντα.

Διότι είναι προφανές ότι, αν και αυτήν τη φορά δεν ικανοποιηθεί, έστω και εν μέρει το κοινό αίσθημα, η επέλαση του ΣΥΡΙΖΑ και των «αντιμνημονιακών» εν γένει θα είναι ολοκληρωτική.

Προς το παρόν, όμως, η πολιτική ηγεσία της Ελλάδας εξακολουθεί να ασχολείται πρωτίστως με το κομματικό συμφέρον, όπως φαίνεται και από το «θέατρο εντυπώσεων» που παίζεται τις τελευταίες μέρες.

Τα περιθώρια πάντως δεν έχουν εξαντληθεί ακόμη. Θεωρώ σχεδόν δεδομένο ότι εάν ο ΣΥΡΙΖΑ του κ. Τσίπρα διατηρήσει αυτές τις μέρες τη δημοσκοπική άνοδο που καταγράφει μετεκλογικά (λίγο-πολύ εις βάρος των υπολοίπων) οι πιέσεις για τον σχηματισμό κυβέρνησης θα γίνουν ασφυκτικές τα επόμενα 24ωρα.

Και θα βρουν ανταπόκριση για λόγους που δεν σχετίζονται κατ' ανάγκη με το εθνικό συμφέρον.

Ο Αντώνης Σαμαράς, για παράδειγμα, γνωρίζει ότι πρακτικά τελεί «υπό προθεσμία». Αν η Νέα Δημοκρατία βγει δεύτερο κόμμα στις επόμενες εκλογές, είναι σχεδόν βέβαιο ότι είτε αυτός θα αποχωρήσει, είτε οι… άλλοι.

Από την πλευρά του, ο Ευάγγελος Βενιζέλος δεν έχει σε κάτι να προσβλέπει από μια νέα εκλογική αναμέτρηση εντός του Ιουνίου. Έτσι κι αλλιώς το ΠΑΣΟΚ με τη μορφή που το ξέραμε έχει πάψει να υφίσταται. Θα πρέπει να μεταλλαχθεί, κι αυτό δεν πρόκειται να συμβεί σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα.

Ο ίδιος, όμως, έχει κάθε λόγο να αναδείξει συναινετικό-πραγματιστικό προφίλ, εγγράφοντας υποθήκη για το μέλλον σε μια μερίδα της αστικής τάξης και του επιχειρηματικού κόσμου, που αντιπαθεί τις ρήξεις και την αβεβαιότητα.

Την περίπτωση του Φώτη Κουβέλη, που είναι και το πλέον κομβικό πρόσωπο, την καταγράψαμε ήδη.

Πρόκειται για την «Ιφιγένεια» της τρέχουσας συγκυρίας, καθώς βρίσκεται εγκλωβισμένος ανάμεσα στον διεμβολισμό της εκλογικής δύναμης της Δημοκρατικής Αριστεράς, εάν αρνηθεί να συγκυβερνήσει, και στην πιθανότητα συρρίκνωσης ή και διάλυσής της εκ των έσω (με ανεξαρτητοποιήσεις βουλευτών) εφόσον αποδεχτεί κυβέρνηση συνεργασίας.

Κατά την άποψή μου, θα έπρεπε να επιχειρήσει το δεύτερο, θέτοντας όμως συγκεκριμένους όρους σε θέματα που θα ικανοποιήσουν το αίσθημα εκείνων που τον ψήφισαν, ακριβώς για να παίξει μετριοπαθή ρόλο σε μια κυβέρνηση συνεργασίας.

Σε κάθε περίπτωση, πάντως, πέραν του χαμένου χρόνου που θα προκύψει από μια επανάληψη της εκλογικής διαδικασίας (αυτός είναι από μόνος του σημαντικός παράγοντας, δεδομένης της κρίσης που υφίσταται στη χώρα), αισιοδοξώ ότι δεν πρόκειται να διολισθήσουμε στο «χάος», όπως κάποιοι φοβούνται.

Το μεγαλύτερο μέρος του ελληνικού χρέους έχει περάσει στα χέρια των θεσμικών δανειστών. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι και στο εξωτερικό την τελική διαχείριση του… χρήματος, στη φάση στην οποία βρισκόμαστε, την έχουν είτε πολιτικοί (τα κράτη της ευρωζώνης και η Κομισιόν), είτε τεχνοκράτες διορισμένοι από πολιτικούς (η ηγεσία του ΔΝΤ).

Κρίνοντας από τις πράξεις αλλά και τις παραλείψεις τους ως τώρα, το πιθανότερο είναι ότι αν μη τι άλλο θα προσφέρουν πίστωση χρόνου για να μη σκάσει η βόμβα στα χέρια τους!

Η επικαιρότητα «τρέχει» και επιβάλλει επιπλέον σχολιασμό σχετικά με την «παραίτηση» Σαμαρά και το γαϊτανάκι των εντολών.

Οι εξελίξεις χθες, με τις σχεδόν αφόρητες πιέσεις που φαίνεται να ασκούνται στον κ. Κουβέλη, δικαιώνουν το προηγούμενο post του Newdeal και αποδεικνύουν το μέγιστο λάθος τακτικής του Αντώνη Σαμαρά.

Αν και αναδείχθηκε πρώτος στην εκλογική αναμέτρηση, άφησε τον κ. Βενιζέλο να εμφανίζεται εκείνος ως η «υπεύθυνη» δύναμη, που πασχίζει και πρωτοστατεί για τον σχηματισμό μιας διαπαραταξιακής κυβέρνησης.

Ο κ. Βενιζέλος, βλέποντας ότι το ΠΑΣΟΚ διαλύεται «στα εξ ων συνετέθη», προσπαθεί να αντισταθεί στην εξ αριστερών επέλαση του κ. Τσίπρα, καλλιεργώντας περαιτέρω το προφίλ ενός «πραγματιστή» πολιτικού, που επιδιώκει το «εφικτό», προσθέτοντας πόντους στο κοινό των μετριοπαθών πολιτών της αστικής τάξης αλλά και στον επιχειρηματικό κόσμο.

Γι' αυτό και έσπευσε, παρότι ηγέτης του τρίτου πλέον κόμματος, να αδράξει την ευκαιρία που του άνοιξε ο κ. Σαμαράς και να οργανώσει την τελευταία πράξη του δράματος, την καίρια «πάσα» προς τις διαβουλεύσεις ενώπιον του Προέδρου της Δημοκρατίας.

Δεν γνωρίζω αν τούτη η κίνηση -θα εξαρτηθεί άλλωστε και από την έκβαση του εγχειρήματος- θα πιστωθεί στο κόμμα του στην περίπτωση όπου γίνουν σύντομα εκλογές. Είναι όμως βέβαιο ότι προσωπικά πιστώνεται στο κοινό που προαναφέραμε τη διαφορά πολιτικής «ικανότητας» που επιδεικνύει σε σχέση με τον κ. Σαμαρά.

Στην πράξη, το σχήμα δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι θα οριστικοποιηθεί.

Ο Φώτης Κουβέλης βρίσκεται σε συμπληγάδες για λόγους τους οποίους καταγράφω εδώ, και δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι θα επιλέξει τη «γενναία λύση» εφόσον δεν συμμετέχει ο ΣΥΡΙΖΑ (κάτι που πρέπει να θεωρείται σίγουρο).

Τουναντίον, είναι σχεδόν βέβαιο ότι, αν προχωρήσει το εγχείρημα, τα φιλελεύθερα κόμματα -και ίσως ο κ. Καρατζαφέρης (ποτέ δεν ξέρεις με τον συγκεκριμένο πολιτικό τι θα κρίνει ότι τον συμφέρει)- θα στηρίξουν ή έστω θα δώσουν «ανοχή», διευρύνοντας την κοινωνική βάση μιας κυβέρνησης που θα έχει άνετη κοινοβουλευτική πλειοψηφία.

Σε κάθε περίπτωση, όμως, τα σοβαρά λάθη του κ. Σαμαρά δεν φαίνεται να εξαντλούνται στους προ των εκλογών χειρισμούς του και τον καθιστούν τελεσίδικα «αρχηγό υπό επιτήρηση και προθεσμία».

Όσο νωρίτερα εκπνεύσει αυτή η προθεσμία, τόσο καλύτερα θα είναι για τον σχηματισμό μιας ενιαίας κεντροδεξιάς παράταξης, παρότι αρκετοί εκτιμούν ότι ο ίδιος μάλλον θα προτιμήσει να κρατήσει τον έλεγχο της Νέας Δημοκρατίας έστω και σε διαστάσεις... «Πολιτικής Άνοιξης».

Ελπίζω ότι όταν έρθει η ώρα θα τους διαψεύσει.

Αν δεν έχω καταλάβει λάθος, η Ν.Δ. εξελέγη πρώτο κόμμα στις τελευταίες εκλογές με ποσοστό 18,85% και με βάση τον τρελό εκλογικό νόμο Παυλόπουλου απέσπασε 108 έδρες. Πρωτίστως, λοιπόν, η ευθύνη για τον σχηματισμό κυβέρνησης εθνικής ενότητας ανήκε σε αυτήν.

Κι όμως, ο Αντώνης Σαμαράς κράτησε τη διερευνητική εντολή μόλις… 6 ώρες για να κάνει 2-3 προσχηματικές συναντήσεις, προτού παραιτηθεί της προσπάθειας. Ούτε άξονες έβαλε, ούτε προτάσεις έκανε, ούτε παρουσίασε έστω ένα κείμενο γενικών αρχών. Τίποτε.

Ξεμπέρδεψε στο 6ωρο και πέταξε το «μπαλάκι» στον Αλ. Τσίπρα.

Αυτό όμως για το οποίο απέφυγε να κοπιάσει ο Σαμαράς θα ήταν ίσως εφικτό αν προσπαθούσε λίγο… περισσότερο! Η απλή αριθμητική δείχνει ότι το άθροισμα εδρών της Ν.Δ., του ΠΑΣΟΚ και του Φ. Κουβέλη ξεπερνά το «μαγικό» 151 και φτάνει το ικανοποιητικό νούμερο των 168 εδρών.

Πριν ασχοληθώ όμως περαιτέρω με το θέμα του Φ. Κουβέλη, θα ικανοποιήσω και μια άλλη συνθήκη, της οποίας υπεραμύνθηκε ο κ. Βενιζέλος: ήτοι το να είναι η νέα κυβέρνηση και «πλειοψηφία» της κοινωνίας.

Αθροιστικά, τα ποσοστά αυτών των τριών κομμάτων ισοδυναμούν με μόλις 38,14%.
Αν ωστόσο προσθέσουμε το ποσοστό των λοιπών «δεξιών» κομμάτων στα οποία απηύθυνε (κατόπιν όμως... εντολής και εορτής) το «προσκλητήριο» ο Αντ. Σαμαράς (ΛΑΟΣ, Δημοκρατική Συμμαχία, Δημιουργία Ξανά και ΔΡΑΣΗ), το άθροισμα φτάνει το 47,54%.

Αν δε συμφωνούσαν ή «ανέχονταν» και οι Οικολόγοι, θα περνούσε το 50,4%, της κοινωνίας, ενώ ταυτόχρονα θα είχε και ηγετικές φυσιογνωμίες όλων των κομμάτων να πλαισιώνουν την κυβέρνηση «εθνικής σωτηρίας» σε επιμέρους τομείς, προσθέτοντας «ειδικό βάρος».

Όλα δε αυτά τα κόμματα έχουν σαφώς μικρότερες ιδεολογικές διαφορές με τη Ν.Δ. του Σαμαρά, αλλά και με το ΠΑΣΟΚ του Βενιζέλου, απ' ό,τι έχουν τα δύο πρώην μεγάλα κόμματα με τον ΣΥΡΙΖΑ του Αλ. Τσίπρα.

Ο τελευταίος αποφάσισε να κρατήσει τη διερευνητική εντολή για τρεις μέρες, γνωρίζοντας εκ των προτέρων ότι δεν θα μπορέσει να σχηματίσει κυβέρνηση, προκειμένου να διαμορφώσει προσδοκίες και να ενοποιήσει τον χώρο της Αριστεράς.

Το ερώτημα όμως που καίει δεν είναι γιατί την κράτησε τρεις μέρες ο Αλ. Τσίπρας, αλλά γιατί δεν «δούλεψε» με την εντολή τρεις μέρες ο Αντ. Σαμαράς;

Γιατί δέχθηκε τόσο εύκολα την άρνηση του Φ. Κουβέλη; Γιατί δεν τον ρώτησε τι εγγυήσεις θα ήθελε ώστε να μην καταστεί «αριστερό άλλοθι» της κυβέρνησης, όπως φοβήθηκε, αλλά μέλος ενός σχηματισμού σωτηρίας, προσφέροντας έστω την ψήφο ανοχής του;

Σε όσους πιστεύουν ότι αυτό θα ήταν ακατόρθωτο να θυμίσω ότι κάτω από τη διεθνή πίεση, αλλά και τον «πανικό» των ελληνικών μίντια, ο ίδιος ο Σαμαράς πείστηκε να συγκυβερνήσει με το ΠΑΣΟΚ, πετώντας από το παράθυρο την έως τότε ρητορεία του, προκειμένου να αποφευχθεί η «καταστροφή».

Προφανώς, λοιπόν, κρίνοντας από το ότι τόσες μέρες οι πολιτικοί μας δεν προσπαθούν πραγματικά, αλλά γενικώς «παίζουν τον μουτζούρη», φαίνεται ότι αυτήν τη φορά φρονούν πως δεν υπάρχει αντίστοιχος κίνδυνος «καταστροφής», ή τουλάχιστον αρκετά μεγάλος για να παραμερίσουν το κομματικό συμφέρον.

Αυτό που μένει είναι να δούμε γιατί ενήργησε έτσι ο «πρώτος τη τάξει» κ. Σαμαράς.
Σύμφωνα με όλες τις διαθέσιμες πληροφορίες, αυτό συνέβη διότι αμφισβητείται εσωτερικά και αναζητά δεύτερη ευκαιρία στην επανάληψη των εκλογών, με ευρύτερες πλέον συμμαχίες. Εν όψει δε των επερχόμενων νέων εκλογών (και του υφιστάμενου εκλογικού νόμου), τον απασχολεί και το ενδεχόμενο περαιτέρω ενίσχυσης του ΣΥΡΙΖΑ.

Υπό αυτό το πρίσμα, εάν πίεζε τον Φ. Κουβέλη απλώς θα τον εξέθετε. Αν ο τελευταίος δεχόταν, υπήρχε ο κίνδυνος να περάσει η πλειονότητα των ψηφοφόρων του στον ΣΥΡΙΖΑ. Αν αρνούνταν κατόπιν ασφυκτικής πίεσης, θα είχε πλέον αδιαφιλονίκητα τον «μουτζούρη» των εκλογών και το όποιο κόστος.

Όλα αυτά εξηγούν τους τακτικισμούς της πολιτικής, δεν λύνουν όμως το πρόβλημα του ποιος θα κυβερνήσει.

Τη σκυτάλη σήμερα λαμβάνει ο Βαγγέλης Βενιζέλος, για μία ακόμη «προσπάθεια». Ο ίδιος, όμως, βλέποντας το ΠΑΣΟΚ να διεμβολίζεται, είναι αμφίβολο αν σε αυτήν τη φάση θα συμμετείχε σε μια κυβέρνηση στην οποία ο ΣΥΡΙΖΑ θα είναι αντιπολίτευση, έστω κι αν μετέχουν όλοι οι προαναφερθέντες υπόλοιποι.

Ο ΣΥΡΙΖΑ, πάλι, μπορεί να είναι η ανερχόμενη δύναμη, αλλά δεν είναι σε θέση σήμερα να κυβερνήσει (δεν έχει ακόμη τους μηχανισμούς), ούτε έχει συγκριτική έστω πλειοψηφία στη Βουλή, ούτε κι έχει λόγους να συρθεί σε μια συγκυβέρνηση που θα θολώσει επικίνδυνα τις προεκλογικές του εξαγγελίες.

Κοινώς, το γαϊτανάκι θα συνεχιστεί -το πιθανότερο χωρίς αποτέλεσμα-, με τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας να κλείνει τον κύκλο των «προσπαθειών» και τις εκλογές να επαναλαμβάνονται σε έναν περίπου μήνα.