Ο Ιάνης Ξενάκης ήταν ο πιο διάσημος από τα τρία αδέλφια της οικογένειας, όμως ο μικρότερος αδελφός του, Κοσμάς Ξενάκης, αν και λιγότερο επιφανής από τον Ιάνη, υπήρξε καινοτόμος δημιουργός της ελληνικής μεταπολεμικής ζωγραφικής, ένας καλλιτέχνης που κινήθηκε ισότιμα σε ένα ευρύ φάσμα εκφραστικών περιοχών- ζωγραφική, γλυπτική, χαρακτική, θέατρο, χάπενινγκ, περφόρμανς, κινηματογράφος και αρχιτεκτονική-πολεοδομία.

Πίστευε στη σύνδεση των τεχνών σε ενιαίο σύνολο, ένα «καθολικό έργο τέχνης», με αποκορύφωμα τις πρωτοπόρες παραστάσεις του, τα «Πολύτεχνα», που έγραψαν ιστορία ξεκινώντας το 1971 από το θέατρο Ρεξ, με τον εικαστικό και περφόρμερ Γρηγόρη Σεμιτέκολο.

Τριανταένα χρόνια μετά τον αιφνίδιο θάνατο του Κοσμά Ξενάκη, από εγκεφαλικό σε ηλικία 59 ετών, γεγονός που συνέβαλε στη λήθη του έργου του, το Μουσείο Μπενάκη της Πειραιώς, ξαναφέρνει στο επίκεντρο τον πολυσχιδή καλλιτέχνη, με μια τιμητική αναδρομική έκθεση, συγκεντρώνοντας 300 έργα του από ιδιωτικές συλλογές και από το εργαστήρι του καλλιτέχνη, στο οποίο διαμένει η σύζυγός του, Αριάδνη.

Η έκθεση «Κοσμάς Ξενάκης 1925- 1984» εγκαινιάζεται απόψε και εκτείνεται στους δύο ορόφους του Μουσείου. Είναι αποκαλυπτική τόσο για τον πλούτο όσο και για τα ενδιαφέροντα του Ξενάκη για την ύλη, τη φόρμα, την αντίληψή του για το έργο τέχνης.
 
Από τη δεκαετία του '40 με την παραστατική ζωγραφική- εμφανής η επιρροή του εκείνη την περίοδο, από τον Διαμαντόπουλο και τον Τσαρούχη- ως το 1954 -1958 οπότε εγκαταλείπει την ελληνικότητα για να περάσει σε θέματα και εκφραστικούς τρόπους πολύ πιο αφαιρετικούς, κοντά στον κυβισμό. Κι από εκεί έως το τέλος της ζωής του, σε ακόμα πιο αφαιρετική ζωγραφική και γλυπτική.

Ιδανικός ξεναγός στην παρουσίαση της έκθεσης, ο εικαστικός Γιώργος Χατζημιχάλης, ο οποίος την επιμελήθηκε μαζί με τον γιο του Κοσμά, Δημήτρη Ξενάκη. Στο στήσιμο της δεν έχουν παραλείψει ούτε και τα αγροτικά εργαλεία της δεκαετίας του '50 που αγόραζε ο καλλιτέχνης από παλιά μαγαζιά σε ταξίδια του, σα μνημεία προβιομηχανικού πολιτισμού της χώρας.
 
«Τον ενδιέφεραν σαν φόρμα, όχι λαογραφικά και η σχέση τους με τα έργα είναι εμφανής» εξηγούσε κατά την παρουσίαση της έκθεσης ο Γιώργος Χατζημιχάλης».
 
«Η θεματολογία του Ξενάκη παρέμεινε η ίδια σε όλη του την διαδρομή. «Χασάπηδες, μοσχοφόροι και κριάρια, τα πρώτα θέματα του, αργότερα από το 1970 έως το τέλος της ζωής του κορίτσια, γυμνά σε σκοτεινά δωμάτια και τέλος, δημιουργία χωρίς θέμα, αφηρημένη τέχνη»., είπε.

Στην έκθεση, αν και απουσιάζει λόγω έλλειψης χώρου, το αρχιτεκτονικό και πολεοδομικό του έργο- εργάστηκε ως αρχιτέκτονας στο γραφείο του Δοξιάδη, έχτισε πόλεις στην Αφρική, την Ασία- είναι εμφανής η μαθηματική σκέψη του Κοσμά Ξενάκη, τόσο στα ανάγλυφα που εκτίθενται, όσο και σε πίνακες που δίνουν την εντύπωση κατόψεων πόλεων.

Για τη ζωή και τη δημιουργία, τη σκέψη του Κοσμά Ξενάκη, όπως αναφέρει το Αθηναϊκό Πρακτορείο, το Μορφωτικό Ίδρυμα της Ελλάδος κυκλοφορεί έναν πλήρη κατάλογο, με αφορμή την έκθεση.

«Είναι άδικο και λάθος να υποτιμούν τους Έλληνες καλλιτέχνες και να τους συγκρίνουν με τους a priori καλύτερους ξένους» τόνισε ο Γ. Χατζημιχάλης, αναφερόμενος στη λήθη και την άγνοια των περισσοτέρων για το έργο σημαντικών Ελλήνων καλλιτεχνών.
 
«Κεντρικό πρόβλημα της ελληνικής κοινωνίας είναι ότι δεν είμαστε σε θέση να καταγράψουμε την ιστορία γιατί δεν διαθέτουμε ιστορική μνήμη» τόνισε ο ίδιος.

Μια μεγάλη αναδρομική έκθεση είχε αφιερώσει στον Κοσμά Ξενάκη, το 1990 η Εθνική Πινακοθήκη και το 2002, ο Παναγιώτης Τέτσης είχε επιμεληθεί έκθεση ζωγραφικής του Κοσμά Ξενάκη στο κτίριο της Ακαδημίας Αθηνών.

«Με δεδομένες τις οικονομικές δυσχέρειες όλων των ιδρυμάτων, και έστω και με καθυστέρηση, το Μουσείο Μπενάκη διοργανώνει την έκθεση στον καλλιτέχνη που θυμίζει κάποιες αξίες σταθερές της ζωγραφικής, σε μια εποχή που όλα αποδομούνται, και έζησε σε εποχές πολύ δυσκολότερες από τις σημερινές» χαιρέτησε την έκθεση ο Άγγελος Δεληβοριάς.