Αναδυόμενες: Ο δρόμος για τη σωτηρία

Στο ξεκίνημα του 2014 οι διεθνείς αγορές μπήκαν με αποφασιστικές διαθέσεις σε κατάσταση αποφυγής κινδύνου (risk-off), με τα διεθνή χρηματιστήρια να υποχωρούν, τα κρατικά ομόλογα να κάνουν ράλι και πολλά νομίσματα αναδυόμενων αγορών να καταρρέουν.

Λίγοι επενδυτές, ωστόσο, αυτήν τη στιγμή πιστεύουν ότι το μοτίβο risk-off θα συνεχιστεί στις ανεπτυγμένες αγορές στο σύνολο του έτους. Η αισιόδοξη προοπτική για τις ανεπτυγμένες παραμένει, για την ώρα, αλώβητη.

Τα οικονομικά δεδομένα στις ανεπτυγμένες οικονομίες δεν έχουν στην ουσία αλλάξει ιδιαίτερα. Υπήρξε κάποια μικρή απογοήτευση για τα στατιστικά μεγέθη των ΗΠΑ, αλλά αυτό οφείλεται κυρίως στην υπερβολική συσσώρευση αποθεμάτων στη μεταποίηση από το 2013. Οι προοπτικές για την τελική ζήτηση δείχνουν σίγουρες.

Επιπλέον, η απόσυρση της ρευστότητας της Fed έχει πλέον διαχωριστεί πλήρως από τις προθέσεις της όσον αφορά τα βραχυπρόθεσμα επιτόκια, οι οποίες παραμένουν πολύ υποχωρητικές.

Μέχρι στιγμής, η διολίσθηση στις μετοχές των ανεπτυγμένων αγορών είναι ελάχιστη σε σύγκριση με τις ανόδους που εκδηλώθηκαν πέρσι, και δεν συνιστά καν ομαλή υπαναχώρηση εντός bull market.

Στις αναδυόμενες αγορές, ωστόσο, υπάρχουν πολύ περισσότεροι λόγοι ανησυχίας. Οι κρίσεις στα τέλη της δεκαετίας του 1990 δεν αποδείχθηκαν εν τέλει μοιραίες για τα χρηματιστήρια των ΗΠΑ και της Ευρώπης, αλλά προκάλεσαν περιστασιακά... κενά αέρος, ειδικά το 1998.

Γι' αυτό οι επενδυτές επικεντρώνονται στο αν τυχόν θα επιδεινωθούν περαιτέρω, και αν εν τέλει αν θα παρασύρουν και τις ανεπτυγμένες.

Οι αιτίες της κρίσης δεν είναι δύσκολο να ανιχνευτούν και δεν διαφέρουν από εκείνες του '90. Μετά το 2008, πολλές αναδυόμενες οικονομίες προσπάθησαν να αποφύγουν τη Μεγάλη Ύφεση στις ανεπτυγμένες, υιοθετώντας επιθετικά επεκτατικές δημοσιονομικές και νομισματικές πολιτικές, πιστεύοντας ότι η θαυματουργή ανάπτυξη της δεκαετίας του 2000 θα κρατήσει.

Προς αυτήν την κατεύθυνση τις έσπρωξαν οι εισροές κεφαλαίου που ακολούθησαν την ποσοτική χαλάρωση της Fed.

Δημιουργήθηκαν κλασικές, και σοβαρές, φούσκες, με τα ελλείμματα τρεχουσών συναλλαγών να διευρύνονται ταχέως σε μια σειρά χώρες που το περασμένο καλοκαίρι ονομάστηκαν «Οι Ευαίσθητες 5»: Ινδία, Ινδονησία, Βραζιλία, Τουρκία και Νότιος Αφρική. Εκείνες οι πέντε παραμένουν ευαίσθητες και τώρα τις συνοδεύουν η Αργεντινή, η Ρωσία και η Χιλή. Οπότε τώρα έχουμε τις «Ευαίσθητες 8» οικονομίες και ο αριθμός μπορεί να ανέβει.

Υπάρχουν διαφορές ανάμεσα σε αυτές τις χώρες, αλλά υπάρχει και κάτι κοινό: η ανάγκη βελτίωσης των θέσεων στα ισοζύγια πληρωμών που επιδεινώνονται, και τα οποία είναι πολύ δυσκολότερο να χρηματοδοτηθούν τώρα που η Fed αποσύρει το QE.

Ορισμένες από αυτές τείνουν να κατηγορούν τη Fed για τα προβλήματά τους, αλλά η Ουάσιγκτον αδιαφορεί. Σε αντίθεση με την έναρξη στις κρίσεις των αναδυόμενων το καλοκαίρι, η τωρινή φάση δεν συμπίπτει με κάποια αλλαγή των απόψεων για την πιστωτική πολιτική στις ανεπτυγμένες.

Αντίθετα, οι αγορές δείχνουν να αντιδρούν στο γεγονός ότι πολλές από αυτές τις χώρες πρέπει να αναλάβουν πολλά και δύσκολα μέτρα στρατηγικής και μάλιστα ταυτοχρόνως: να χαμηλώσουν τις πραγματικές ισοτιμίες, να αυξήσουν τα πραγματικά επιτόκια, ορισμένες να επιβάλουν σύντομα δημοσιονομική αυστηρότητα και πολλές να επιβάλουν διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις.

Με άλλα λόγια, τα οικονομικά προβλήματα των «ευαίσθητων 8» θεωρούνται όλο και περισσότερο εσωτερικά, και υπάρχουν αμφιβολίες για την ικανότητα των πολιτικών τους συστημάτων να επιβάλουν τις απαραίτητες προσαρμογές στρατηγικής.

Οπωσδήποτε, η επιβράδυνση στην Κίνα δεν βοηθά τις ευάλωτες ομάδες οικονομιών, ειδικά εκείνες που εξαρτώνται από τις εξαγωγές εμπορευμάτων. Όμως τώρα έχει δημιουργηθεί μια επικίνδυνη δυναμική, οικεία σε όσους θυμούνται την κατάρρευση των αναδυόμενων οικονομιών της Ασίας μετά τη χρηματοοικονομική κρίση του 1997.

Τότε, η Κίνα παράμεινε άτρωτη στα χειρότερα, αλλά δεν απέτρεψε τις σοβαρές υφέσεις στην υπόλοιπη Ασία, που υποχρεώθηκε εξαιτίας της ξαφνικής διακοπής στις εισροές κεφαλαίων να προσαρμόσει πολύ απότομα τα ισοζύγια πληρωμών.

Οι επιπτώσεις αυτών των αιφνίδιων διακοπών κεφαλαίων κράτησαν δεκαετίες και περιλάμβαναν διολίσθηση στον συντελεστή επενδύσεων προς ΑΕΠ κατά 9 ποσοστιαίες μονάδες και πτώση της μέσης τάσης ανάπτυξης του ΑΕΠ κατά 3,3%. Όπως αντιλαμβάνονται τώρα οι ανεπτυγμένες αγορές, τα χρηματοπιστωτικά σοκ έχουν πολύ μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στην ανάπτυξη. Είναι σοβαρό λάθος να περιμένει κάποιος ότι θα εκτονωθούν γρήγορα.

Οι αισιόδοξοι πιστεύουν ότι υπάρχει βάση στις ελπίδες ότι ορισμένες ή όλες οι «ευαίσθητες 8» θα αποφύγουν εν τέλει τη χειρότερη μοίρα των ασιατικών τίγρεων.

Μια διαφορά σήμερα είναι ότι οι συναλλαγματικές ισοτιμίες είναι πολύ πιο ελαστικές απ' όσο όταν ξεκίνησε η κρίση του '90, όταν οι περισσότερες από τις σημαντικές ισοτιμίες προσπαθούσαν να διατηρούν συναλλαγματική σταθερότητα με το δολάριο.

Αυτό ενθάρρυνε την ακόμη μεγαλύτερη δημιουργία εξωτερικού χρέους σε σύγκριση με σήμερα (αν και αρκετές αναδυόμενες πράγματι είναι ευάλωτες και σε αυτό το σημείο). Και η κατάρρευση της εμπιστοσύνης ήταν πολύ πιο ξαφνική, γιατί οι τραπεζικοί κλάδοι είχαν πολύ πιο σοβαρά προβλήματα εξαιτίας των ανατιμήσεων στα εξωτερικά τους χρέη.

Τώρα, η πιο σταδιακή προσαρμογή των συναλλαγματικών ισοτιμιών -ανοδικά πριν από την κρίση και πτωτικά σήμερα- ίσως απορροφήσει τα σοκ. Σε κάθε περίπτωση, οι επιπτώσεις στον εισαγόμενο πληθωρισμό, στη διολίσθηση της εγχώριας ζήτησης και στο σκάσιμο στις πιστωτικές φούσκες αναπόφευκτα θα θέσουν μεγάλες προκλήσεις στους ρυθμιστές, πολλοί εκ των οποίων «πήραν αέρα» μετά τα θαυματουργά χρόνια της δεκαετίας του 2000.

Ορισμένοι θα μπορέσουν να αντεπεξέλθουν στις προκλήσεις. Η Ινδία, για παράδειγμα, τα πηγαίνει πολύ καλύτερα με τον Raghuram Rajan στην κεντρική τράπεζα. Άλλοι όμως ίσως επιλέξουν να ακολουθήσουν την Αργεντινή, αρνούμενοι να αποδεχτούν τους νόμους της οικονομίας της αγοράς. Θα μπουν στον πειρασμό να νομισματοποιήσουν τα δημοσιονομικά ελλείμματα που θα δημιουργήσει η οικονομική επιβράδυνση, προκαλώντας έτσι πτωτικό σπιράλ στις συναλλαγματικές ισοτιμίες. Δεν μπορεί να περιμένουν, ρεαλιστικά, να τους σώσει από τη μοίρα τους κάποια «συντονισμένη παρέμβαση» της Fed ή του ΔΝΤ. Αυτό επαφίεται στις ίδιες σε μεγάλο βαθμό.

Μπορεί να καταλήξουν όλα αυτά σε μεγάλο παγκόσμιο σοκ; Οι εξαγωγές στους «ευαίσθητους 8» αντιστοιχούν μόνο στο 0,7% του ΑΕΠ των ΗΠΑ, οπότε δεν επίκειται κάποιο σοκ στο εμπόριο.

Οι εξαγωγές της ευρωζώνης στις «8» είναι περίπου δύο φορές πιο «ευαίσθητες» από αυτές των ΗΠΑ και ένας μικρός αριθμός τραπεζών της ευρωζώνης (ειδικά της Ισπανίας) έχει μεγάλα ανοίγματα στις αναδυόμενες.

Αυτό σημαίνει ότι θα μπορούσε να εκδηλωθεί κάποια «μετάδοση» στη νότιο Ευρώπη, όπου ορισμένες τράπεζες ήδη προσπαθούν να αντλήσουν μεγάλα ποσά σε φρέσκα κεφάλαια για τα stress tests της ΕΚΤ.

Όμως οι συνολικές επιπτώσεις για τις ανεπτυγμένες οικονομίες δείχνουν ότι είναι σε γενικές γραμμές διαχειρίσιμες - με την προϋπόθεση οπωσδήποτε ότι η Κίνα δεν θα υποστεί ανώμαλη προσγείωση.

© The Financial Times Limited 2014. All rights reserved.
FT and Financial Times are trademarks of the Financial Times Ltd.
Not to be redistributed, copied or modified in any way.
Euro2day.gr is solely responsible for providing this translation and the Financial Times Limited does not accept any liability for the accuracy or quality of the translation