Τι πραγματικά σημαίνει η άνοδος των εξτρεμιστών στην ΕΕ

Η Ευρώπη προετοιμάζεται για μία κραυγή οργής. Οι λαϊκιστές εκτιμούν ότι θα κλέψουν την παράσταση στις εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Κόμματα που ανοιχτά δηλώνουν αντιευρωπαϊκά -εκ των οποίων τα περισσότερα είναι δεξιά, αλλά υπάρχουν και ορισμένα που είναι αριστερά- μπορεί να συγκεντρώσουν ποσοστό μεγαλύτερο του 30% των ψήφων. Πιθανότατα η ανάγνωση του αποτελέσματος να είναι καταδικαστική για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Αυτή όμως θα ήταν μία λανθασμένη ερμηνεία.

Μπορεί να πει κανείς πως οι πολίτες των 28 κρατών-μελών αυτήν την περίοδο δεν βλέπουν πολύ θετικά τους ευρωκράτες. Η κρίση του ευρώ είχε το τίμημά της στις οικονομίες της περιφέρειας. Το ίδιο ισχύει και με τη συνήθη τακτική των πολιτικών να επιρρίπτουν στην Ευρώπη τις ευθύνες για τα εγχώρια προβλήματα που αντιμετωπίζουν. Όσοι αναζητούν αποδείξεις για την απογοήτευση των πολιτών μπορούν να ανατρέξουν στη δημοσκόπηση που δημοσίευσε το ανεξάρτητο ερευνητικό κέντρο Pew.

Το Pew ερεύνησε την κοινή γνώμη σε 7 χώρες -Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία, Βρετανία, Ισπανία, Πολωνία και Ελλάδα- και ανέφερε ότι η ισχυρή πλειοψηφία χαρακτηρίζει την Ε.Ε. παρεμβατική και αναποτελεσματική. Σχεδόν τα δύο τρίτα των ερωτηθέντων χαρακτηρίζουν την Ε.Ε. «απόμακρη», ενώ 7 στους 10 αναφέρουν ότι δεν εισακούονται. Διατυπώθηκαν ισχυρές καταγγελίες αναφορικά με τη μετανάστευση, ανησυχία για τις θέσεις εργασίας και το βιοτικό επίπεδο. Ως προς την αξία του ευρωκοινοβουλίου, μόνο το 36% των ερωτηθέντων είχε θετική άποψη.

Υπάρχουν όμως ένα ή δύο θετικά σημεία. Το Pew εκτιμά πως αυτή η εχθρική στάση έχει πιάσει πάτο. Καθώς ανακάμπτουν οι οικονομίες, ανακάμπτει και το ποσοστό εκείνων που θεωρούν ότι συνολικά η ένταξη στην Ε.Ε. είναι θετική. Μόνο στην Ιταλία, που κάποτε υποστήριζε με ενθουσιασμό την ομοσπονδιοποίηση επιδεινώθηκε κι άλλο η κατάσταση. Στη Βρετανία που είναι γνωστή για τον ευρωσκεπτικισμό της, η οριακή πλειοψηφία έχει θετική γνώμη.

Όσοι πιστεύουν ότι το ευρώ έθεσε την Ε.Ε. στον δρόμο της απώλειας θα χαρούν καθώς η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα χαίρει χαμηλότερης εμπιστοσύνης από το ευρωκοινοβούλιο – μόλις το 30% των ερωτηθέντων έχει θετική άποψη για την ΕΚΤ. Οι σκεπτικιστές πάντως μπορεί να εκπλαγούν από τα στοιχεία που δείχνουν πως παρά την οδύνη της προσαρμογής η μεγάλη πλειοψηφία θέλει να παραμείνει στο ενιαίο νόμισμα. Σχεδόν το 70% των Ελλήνων προτιμά το ευρώ από τη δραχμή. Η Ισπανία δεν βρίσκεται σε μεγάλη απόσταση.

Οι δεξιοί λαϊκιστές της Γηραιάς Ηπείρου -το Εθνικό Μέτωπο της Μαρίν Λεπέν στη Γαλλία, το PVV του Γκερτ Γουίλντερς στην Ολλανδία, το Κόμμα Ανεξαρτησίας στη Βρετανία, το Κόμμα Ελευθερίας στην Αυστρία, το νεοναζιστικό Jobbik στην Ουγγαρία και όλα τα υπόλοιπα- επιρρίπτουν στην Ε.Ε. τις ευθύνες για όλα τα δεινά. Εάν προσθέσεις μία σκληρή αντιμεταναστευτική ρητορική, άδηλο - ή όχι - αντισημιτισμό και πολιτιστικό συντηρητισμό που στιγματίζει τις μειονότητες, έχεις τη συνταγή για να συγκεντρώσεις όλη την οργή των περιθωριοποιημένων και στερημένων της κοινωνίας.

Το λάθος είναι να θεωρήσει κανείς πως αυτά τα κόμματα αποτελούν μία ομοιογενή ομάδα. Μπορεί τώρα να παρελάσουν με το ίδιο αντιευρωπαϊκό σύνθημα, αλλά, όπως και οι στενόμυαλοι εθνικιστές, έτσι και αυτοί δεν έχουν μεγάλες ικανότητες συνεργασίας. Ορισμένοι, όπως η Χρυσή Αυγή και το Jobbik, είναι αμετανόητοι φασίστες. Η κ. Λεπέν υποβαθμίζει το αντισημιτικό παρελθόν του κόμματός της και προωθεί τη ρατσιστική ισλαμοφοβία.

Στη Βρετανία, το κόμμα του Νάιτζελ Φάραζ, φορά έναν μανδύα αξιοπρέπειας για να προσφύγει στον φόβο όσων είναι άνω των 60 ετών. Ο κ. Φάραζ δαιμονοποιεί τους μετανάστες από τα πρώην κομουνιστικά κράτη. Οι ομοϊδεάτες του στον ευρωπαϊκό Νότο επικεντρώνονται στους μετανάστες που έρχονται από τη Μέση Ανατολή και την Αφρική.

Οι ευρωπαϊκές εκλογές προσφέρουν στους ψηφοφόρους την κλασική ευκαιρία να δώσουν ένα ισχυρό λάκτισμα στις εθνικές κυβερνήσεις και να εκτονώσουν την οργή τους για την κατάσταση στην οποία έχει περιέλθει ο κόσμος. Η χαμηλή συμμετοχή (πιθανότατα θα υποχωρήσει κάτω από 43% που ήταν το χαμηλό του 2009 για την Ε.Ε.) θα ενισχύσει τη στήριξη προς τους εξτρεμιστές.

Η δεύτερη εσφαλμένη ερμηνεία είναι να θεωρηθεί ότι τα υψηλά ποσοστά των λαϊκιστών αποτελούν αντίδραση στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Βεβαίως, πρόκειται για έκφραση δυσαρέσκειας προς την Ε.Ε. και μάλιστα δικαιολογημένη σε κάποια σημεία. Οι Βρυξέλλες είναι πολύ απόμακρες. Η Ε.Ε. όμως είναι αυτό που οι οικονομολόγοι θα χαρακτήριζαν «ενδιάμεσο» στόχο. Η οργή έχει βαθύτερες αιτίες: τη λιτότητα, την επιδείνωση του βιοτικού επιπέδου, την υψηλή ανεργία και  - πάνω από όλα – την ενισχυμένη ανασφάλεια.

Ο πραγματικός κακός -εάν θέλει κανείς να χρησιμοποιήσει αυτή την έκφραση- είναι η παγκοσμιοποίηση. Το πολιτικό κόλπο των λαϊκιστών ήταν να καθοδηγήσουν αυτήν τη λαϊκή δυσαρέσκεια σε αντιπάθεια προς την Ε.Ε. Οι δημοσκοπήσεις το αποτυπώνουν. Η δυσαρέσκεια προς την Ε.Ε. έρχεται με τη μετανάστευση, το βιοτικό επίπεδο και τις θέσεις εργασίας, ακόμη και για τους ψηφοφόρους του Κόμματος Ανεξαρτησίας στη Βρετανία. Η ισλαμοφοβία που αναφέρει η  Μ. Λεπέν, δεν έχει καμία σχέση με τις Βρυξέλλες. Παράλληλα, η χρηματοοικονομική κρίση θα οδηγούσε σε πιο σκληρές καταστάσεις εάν δεν υπήρχε το ευρώ.

Το νόμισμα των λαϊκιστών είναι ο φόβος. Οι Ευρωπαίοι βλέπουν έναν κόσμο όπου το 1% των πλουσιότερων αρπάζουν τα κέρδη της παγκοσμιοποίησης. Τα δικά τους εισοδήματα, όμως, είναι στάσιμα, οι δουλειές τους επισφαλείς και πολλά από τα παιδιά τους άνεργα. Οι εξτρεμιστές θεωρούν ότι ο εχθρός είναι οι μετανάστες και η Ε.Ε.

Στην πραγματικότητα, οι ψηφοφόροι σηκώνουν τη γροθιά τους στην παγκόσμια οικονομική ολοκλήρωση που έχει κατεδαφίσει τα εθνικά σύνορα.

Ο Bruce Stokes, διευθυντής του τμήματος ερευνών διεθνούς οικονομικής συμπεριφοράς, το θέτει σωστά: «Η παγκοσμιοποίηση έχει οδηγήσει σε απώλεια ελέγχου, με την έννοια ότι όλο και περισσότερες αποφάσεις που επηρεάζουν την καθημερινή ζωή των πολιτών λαμβάνονται πολύ μακριά, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη τα συμφέροντά αυτών».

Οι ευθύνες δεν πρέπει να επιρρίπτονται στις Βρυξέλλες. Με το συγκεκριμένο κλίμα που υπάρχει, όμως, αυτό δεν θα αποτρέψει ένα ισχυρό λάκτισμα με στόχο τις Βρυξέλλες. 

© The Financial Times Limited 2014. All rights reserved.
FT and Financial Times are trademarks of the Financial Times Ltd.
Not to be redistributed, copied or modified in any way.
Euro2day.gr is solely responsible for providing this translation and the Financial Times Limited does not accept any liability for the accuracy or quality of the translation