Η συζήτηση «Αμοιβαία Κεφάλαια ή ETFs;» συχνά παρουσιάζεται ως ένα απλοϊκό δίλημμα, σχεδόν ιδεολογικό. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για δύο εργαλεία συλλογικών επενδύσεων με κοινή φιλοσοφία, αλλά διαφορετική λειτουργική αρχιτεκτονική. Η κατανόηση των διαφορών τους δεν είναι ζήτημα επενδυτικής μόδας, αλλά βασικό στοιχείο του χρηματοοικονομικού αλφαβητισμού.
Τα αμοιβαία κεφάλαια αλλά και τα ETFs επιτρέπουν στον επενδυτή να αποκτήσει σημαντική διαφοροποίηση του επενδυτικού κινδύνου, επαγγελματική διαχείριση και πρόσβαση στις αγορές χωρίς να απαιτείται σημαντικό αρχικό κεφάλαιο. Ωστόσο, διαφέρουν στον τρόπο τιμολόγησης, στη διαφάνεια, στο κόστος και –κυρίως– στη συμπεριφορά τους σε πραγματικό χρόνο.
Η φιλοσοφία των αμοιβαίων κεφαλαίων
Τα αμοιβαία κεφάλαια αποτελούν τον παραδοσιακό πυλώνα των συλλογικών επενδύσεων. Η τιμή τους υπολογίζεται μία φορά την ημέρα, βάσει της καθαρής αξίας ενεργητικού (NAV). Ο επενδυτής δεν επηρεάζεται από τις ενδοημερήσιες διακυμάνσεις, γεγονός που μειώνει τη βραχυπρόθεσμη συναισθηματική φόρτιση και περιορίζει τον πειρασμό του υπερβολικού trading.
Η ενεργητική διαχείριση αποτελεί βασικό τους χαρακτηριστικό. Ο διαχειριστής επιδιώκει να υπεραποδώσει έναν δείκτη αναφοράς, λαμβάνοντας αποφάσεις βασισμένες σε ανάλυση, εκτιμήσεις και μακροοικονομικά σενάρια. Αυτό, όμως, έχει κόστος: υψηλότερες προμήθειες διαχείρισης και συχνά χαμηλότερη διαφάνεια ως προς τη σύνθεση του χαρτοφυλακίου.
Επιστημονικά, δεκαετίες ερευνών έχουν δείξει ότι η συστηματική υπεραπόδοση της αγοράς είναι εξαιρετικά δύσκολη σε βάθος χρόνου, ιδίως μετά την αφαίρεση των συνολικών εξόδων. Παρ’ όλα αυτά υπάρχουν εξαιρετικοί διαχειριστές και τα αμοιβαία κεφάλαια εξακολουθούν να παίζουν ρόλο σε επενδυτές που επιθυμούν δομημένη καθοδήγηση, μακροπρόθεσμη πειθαρχία και λιγότερη ενασχόληση με τις καθημερινές κινήσεις των αγορών.
Η λογική των ETFs
Τα ETFs (Exchange Traded Funds) αντιπροσωπεύουν τη σύγχρονη και μια προσέγγιση που στοχεύει στην πορεία των αγορών, οι οποίες τα τελευταία χρόνια πηγαίνουν εξαιρετικά καλά. Διαπραγματεύονται όπως οι μετοχές, σε πραγματικό χρόνο, και συνήθως ακολουθούν παθητικά έναν δείκτη. Τα χαμηλά κόστη διαχείρισης και η υψηλή διαφάνεια τα έχουν καταστήσει εξαιρετικά δημοφιλή διεθνώς.
Ωστόσο, η ευκολία διαπραγμάτευσης δεν είναι μόνο πλεονέκτημα. Από συμπεριφορική σκοπιά, τα ETFs αυξάνουν τον κίνδυνο υπερδραστηριότητας. Ο επενδυτής βλέπει την τιμή να αλλάζει συνεχώς και συχνά αντιδρά παρορμητικά, υπονομεύοντας τη μακροπρόθεσμη στρατηγική του. Δεν είναι τυχαίο ότι σε πολλές εμπειρικές μελέτες, η πραγματική απόδοση των επενδυτών είναι χαμηλότερη από την απόδοση των ίδιων των ETFs που κατέχουν.
Κόστος, διαφάνεια και χρηματοοικονομική συμπεριφορά
Αν περιοριστούμε μόνο στο κόστος, τα ETFs υπερέχουν. Αν όμως ενσωματώσουμε τη χρηματοοικονομική συμπεριφορά, η εικόνα γίνεται πιο σύνθετη. Το «φθηνότερο» προϊόν δεν είναι πάντα το «καταλληλότερο», αλλά και το καλύτερο για κάθε επενδυτή.
Ο βασικός κίνδυνος δεν είναι η επιλογή μεταξύ αμοιβαίων κεφαλαίων και ETFs, αλλά η απουσία σαφούς επενδυτικού πλάνου. Χωρίς στόχο, χρονικό ορίζοντα και ανοχή στον κίνδυνο, ακόμη και το καλύτερο προϊόν οδηγεί σε απογοητευτικά αποτελέσματα.
Συμπέρασμα
Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι «αμοιβαία κεφάλαια ή ETFs;», αλλά «ποιος είμαι ως επενδυτής;». Για επενδυτές που αναζητούν πειθαρχία, καθοδήγηση και προστασία από τις δικές τους παρορμήσεις, τα αμοιβαία κεφάλαια εξακολουθούν να έχουν θέση.
Για όσους διαθέτουν βασικό χρηματοοικονομικό αλφαβητισμό, μακροπρόθεσμη στρατηγική και αυτοέλεγχο, τα ETFs αποτελούν ένα εξαιρετικά αποδοτικό εργαλείο.
Στον πυρήνα, η σωστή επενδυτική απόφαση δεν είναι τεχνική· αλλά ένα θέμα κατανόησης, πειθαρχίας, υπομονής και χρονικού ορίζοντα επένδυσης . Και αυτό ακριβώς είναι το μήνυμα που οφείλουμε να περάσουμε στη νέα γενιά επενδυτών: τα προϊόντα είναι μέσα , όχι σκοπός.
* Η Δρ. Αργυρή Κατωπόδη είναι επιστημονική Συνεργάτις του Ινστιτούτου Χρηματοοικονομικού Αλφαβητισμού, Μεταδιδάκτορας του Πανεπιστημίου του Πειραιά (Τμήμα Οργάνωσης και Διοίκησης).