Περσικός: Το κύκνειο άσμα της «μόνης υπερδύναμης»;

Σύνοψη

«Οι τακτικές χωρίς στρατηγική είναι θόρυβος πριν από την ήττα», φέρεται να είχε πει, πριν από δυόμισι χιλιάδες χρόνια, ο Κινέζος στρατηγός και φιλόσοφος του πολέμου Σουν Τσου.

Δύσκολο να μη θυμηθείς τα λεγόμενά του, όταν, μέσα σε επτά ημέρες, ο Ντόναλντ Τραμπ και η διοίκησή του έχουν αλλάξει τουλάχιστον ισάριθμες απόψεις για το ποιοι είναι οι στόχοι της εκστρατείας κατά του Ιράν. Τη μία είναι το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, την άλλη η εξουδετέρωση συνολικά της ιρανικής απειλής, την τρίτη η αλλαγή του καθεστώτος, ακόμη και η «άνευ όρων παράδοση».

Η τόσο έντονη εναλλαγή απόψεων δεν δείχνει μόνο μια δικαιολογημένη πρόθεση «στρατηγικής αμφισημίας» (strategic ambiguity). Δείχνει επίσης ότι σε αυτή τη φάση οι Αμερικανοί μάλλον δεν γνωρίζουν τι μπορούν να πετύχουν, οπότε δημιουργούν «χώρο» για διαφορετικά ενδεχόμενα.

Ο πραγματικός αντικειμενικός σκοπός

Αφήνοντας κατά μέρος τις δηλώσεις, τα νέα δόγματα ασφάλειας και αμυντικής στρατηγικής των ΗΠΑ, αλλά και η γενικότερη στάση μεγάλου μέρους της διοίκησης Τραμπ, απέναντι στο Ισραήλ, οδηγούν στο συμπέρασμα πως η μεγάλη επέμβαση στη Μέση Ανατολή φαίνεται να έχει έναν κυρίαρχο αντικειμενικό σκοπό:

Την ταχεία εγκαθίδρυση μιας νέας τάξης πραγμάτων στην περιοχή, με πλήρη εξουδετέρωση του Ιράν, ώστε να διασφαλιστεί η επιβίωση του Ισραήλ και να μπορέσουν στη συνέχεια οι ΗΠΑ να στρέψουν περισσότερο το βάρος τους στην Ασία.

Δύσκολα θα μπορούσε να διαφωνήσει κάποιος με το στρατηγικό όφελος αλλά και το timing αυτού του σκοπού. Το Ιράν και οι σύμμαχοί του ήταν ήδη αρκετά αποδυναμωμένοι μετά τις εξελίξεις σε Συρία, Λίβανο και τις προηγούμενες επιθέσεις εναντίον της Τεχεράνης.

Το καταπιεστικό καθεστώς των μουλάδων βρέθηκε πρόσφατα αντιμέτωπο με μεγάλες εσωτερικές ταραχές, ενώ οι υπόλοιποι μεγάλοι παίκτες της Μέσης Ανατολής έχουν καλές σχέσεις με τις ΗΠΑ και πιο μετριοπαθή στάση έναντι του Ισραήλ.

Το «παράθυρο ευκαιρίας» έμοιαζε ορθάνοικτο. Το θέμα τώρα είναι αν ο αντικειμενικός σκοπός μπορεί να επιτευχθεί -και μέσα στον διαθέσιμο χρόνο.

Ο «Στρατηγός Χρόνος» και τα τρία χρονόμετρα

Βασικός αντίπαλος των Αμερικανών αναδεικνύεται ο… Στρατηγός Χρόνος. Πολεμούν έχοντας απέναντί τους τρία χρονόμετρα.

Το ένα αφορά τις επιπτώσεις στα υπόλοιπα κράτη του Περσικού, στη διεθνή οικονομία και τις αγορές, που ήδη διαφαίνονται σοβαρές, προς το παρόν με επίκεντρο την Ευρώπη και ακόμη περισσότερο, την Ασία.  Ωστόσο, η τιμή της βενζίνης, που ήδη ανεβαίνει αρκετά, είναι καθοριστικός παράγοντας δυσαρέσκειας και για τους Αμερικανούς ψηφοφόρους.

Το δεύτερο αφορά τις επιπτώσεις μιας παρατεταμένης εμπλοκής, στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου στις ΗΠΑ, καθώς η σύρραξη στο Ιράν ξεκίνησε χωρίς την υποστήριξη της κοινής γνώμης, προηγούμενη έγκριση από το Κογκρέσο ή ενημέρωση τρίτων συμμάχων, ενώ δεν έχουν παρουσιαστεί στοιχεία που να τη δικαιολογούν με βάση το διεθνές δίκαιο.

Το τρίτο όμως, ίσως και το σημαντικότερο για τις ίδιες τις ΗΠΑ, αφορά την πολιτική, διπλωματική και στρατιωτική εξάντληση από έναν παρατεταμένο πόλεμο, που θα μειώσει έτι περισσότερο τη φθίνουσα γεωπολιτική τους θέση απέναντι στους βασικότερους ανταγωνιστές.

Σενάρια & Triggers

Βλέποντας πίσω από κρούσεις και εκρήξεις

Η στρατιωτική υπεροπλία ΗΠΑ και Ισραήλ στον αέρα είναι δεδομένη, όπως και οι δυσανάλογα υψηλές απώλειες του Ιράν. Προς το παρόν όμως δεν φαίνεται να επαρκούν για να «γονατίσουν» τους Πέρσες σε βαθμό που να συνθηκολογήσουν άνευ όρων, να πέσει το καθεστώς, ή να σταματήσει να αποτελεί απειλή για το Ισραήλ.

Το καθεστώς φαίνεται να διατηρεί τον έλεγχο, οι επιθετικές δραστηριότητες συνεχίζονται, ενώ δεν υπάρχουν σημάδια λαϊκής εξέγερσης.

Κι αυτό, εάν δεν ανατραπεί σχετικά σύντομα, είναι πρόβλημα. Διότι στο μεταξύ, οι Ηνωμένες Πολιτείες αναλώνουν τεράστιες ποσότητες σύγχρονων πολεμοφοδίων, ιδίως αντιαεροπορικών μέσων, όπως οι πύραυλοι Patriot και το αντιπυραυλικό σύστημα THAAD (Terminal High Altitude Area Defense - σύστημα αναχαίτισης βαλλιστικών πυραύλων σε υψηλό υψόμετρο), χωρίς να διαθέτουν επαρκή βιομηχανική υποδομή για την ταχεία αντικατάστασή τους.

Πύραυλοι υψηλής τεχνολογίας που αναλώνονται μέσα σε λίγες ώρες και μέρες μπορεί να χρειαστούν μήνες ή και χρόνια για να αντικατασταθούν, την ώρα που η ζήτηση είναι ιδιαίτερα υψηλή, λόγω γεωπολιτικών εντάσεων, όχι μόνο από τις ΗΠΑ, αλλά και από τους συμμάχους τους στην Ευρώπη και την Ασία.

Κάτι τέτοιο είχε συμβεί σε πολύ μικρότερη κλίμακα πέρυσι, όταν σύμφωνα με πληροφορίες αμερικανικών ΜΜΕ, οι ΗΠΑ προτίμησαν να διακόψουν την επίθεσή τους στους Χούθι (την ένοπλη οργάνωση που ελέγχει μεγάλο μέρος της Υεμένης), μετά από ένα περίπου μήνα, με «νίκη στα σημεία», χωρίς να εξουδετερώσουν πλήρως την απειλή στην Ερυθρά Θάλασσα. Διότι δαπανούσαν δυσανάλογα μεγάλο αριθμό πυρομαχικών, δημιουργώντας πρόβλημα επάρκειας στα παγκόσμια αποθέματά τους.

O ρυθμός όμως με τον οποίο οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ αναλώνουν πυρομαχικά εναντίον του Ιράν μοιάζει πρωτόγνωρος. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του αμερικανικού Payne Institute for Public Policy, μέσα στις πρώτες 36 ώρες του πολέμου αναλώθηκαν οι ακόλουθες ποσότητες:

Ο ακόλουθος πίνακας, από το ίδιο Ινστιτούτο, παρουσιάζει τον εκτιμώμενο χρόνο αντικατάστασης αυτών των συστημάτων. Με τη σημείωση ότι σε πολλές περιπτώσεις υπάρχουν σοβαροί περιορισμοί που σχετίζονται και με κρίσιμες πρώτες ύλες που απαιτούνται για την κατασκευή των συστημάτων αυτών: ειδικά μέταλλα όπως το κοβάλτιο και το βολφράμιο, αλλά και σπάνιες γαίες, όπου η Κίνα έχει κυρίαρχη θέση ως παραγωγός και προμηθευτής.  

Όσο περισσότερο κρατά λοιπόν η σύγκρουση τόσο χειρότερη θα γίνεται η κατάσταση, ιδίως εάν οι ΗΠΑ εμπλακούν και σε χερσαίες επιχειρήσεις, είτε με δικά τους στρατεύματα είτε με τη χρήση τοπικών «υποκατάστατων δυνάμεων» (proxy forces), όπως π.χ. οι Κούρδοι, που θα πρέπει να υποστηριχθούν ποικιλοτρόπως.

Ο στρατηγικός κίνδυνος για τις ΗΠΑ

Τέτοιου είδους ενδεχόμενα θα έχουν βαριές συνέπειες για τον πόλεμο στην Ουκρανία, αλλά το κυριότερο (για τις ΗΠΑ) θα δώσουν στην Κίνα σοβαρό πρόσθετο πλεονέκτημα. Όπως συνέβη και στην υπερδεκαετή περίοδο του περιβόητου πλέον «πολέμου κατά της τρομοκρατίας».

Τότε οι ΗΠΑ επέτρεψαν στην Κίνα και τη Ρωσία να αναπτύσσουν και να παράγουν μαζικά νέα όπλα για την αντιμετώπιση της υπερδύναμης, χωρίς να λάβουν αντίστοιχα μέτρα. Διότι δαπανούσαν τρισεκατομμύρια στο Ιράκ, το Αφγανιστάν και άλλες χώρες, ενώ όλο το σύστημα λήψης αποφάσεων άμυνας και εξωτερικής πολιτικής ήταν αφοσιωμένο στη συγκεκριμένη εκστρατεία.

Αυτή η ανατροπή ισορροπιών ήρθε στην επιφάνεια πολύ αργότερα, με τον πόλεμο της Ουκρανίας. Όταν και διαπιστώθηκαν, χωρίς όμως να αντιμετωπιστούν, όλες οι αδυναμίες του στρατιωτικο-βιομηχανικού συμπλέγματος στις ΗΠΑ, αναφορικά με τη διεξαγωγή παραδοσιακού συμβατικού πολέμου απέναντι σε ισχυρό αντίπαλο.

Ήδη, αρκετοί αναλυτές αμφιβάλλουν για το αν οι Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσαν να αντιδράσουν αποτελεσματικά σε έναν ναυτικό αποκλεισμό της Ταϊβάν από την Κίνα, ή να τη στηρίξουν με επαρκή οπλισμό στην περίπτωση μιας πολεμικής σύρραξης.

Μια παρατεταμένη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή θα κάνει την κατάσταση χειρότερη. Θα εγκλωβίσει δυνάμεις, μειώνοντας πολεμικά αποθέματα και υπερφορτώνοντας το σύστημα λήψης αποφάσεων, όταν οι στρατιωτικές δυνάμεις της Κίνας βρίσκονται σε επίπεδα σχεδόν «ίσου προς ίσο» (near-peer), ειδικά στη γύρω περιοχή τους, κι έχουν πίσω τους την τεράστια σε παραγωγικές δυνατότητες κινεζική βιομηχανία. 

Αντίστοιχοι περιορισμοί θα ισχύσουν και για την πώληση όπλων -μέσω Ευρώπης- στην Ουκρανία, αλλά και για τα αιτήματα λοιπών συμμάχων, όπως η Νότιος Κορέα και η Ιαπωνία, δημιουργώντας πρωτοφανείς καταστάσεις στις ανά τον κόσμο συμμαχίες των Ηνωμένων Πολιτειών.   

Το ερώτημα τώρα είναι εάν ο πρόεδρος Τραμπ θα επιδιώξει έγκαιρα μια «νίκη στα σημεία», μια διαπραγμάτευση δηλαδή με το στριμωγμένο καθεστώς της Τεχεράνης, σεβόμενος τα χρονόμετρα που προαναφέραμε, ή θα κλιμακώσει σε ένταση και διάρκεια, αδιαφορώντας για τις πιθανές επιπτώσεις.

Στη δεύτερη περίπτωση, κινδυνεύει να έρθει αντιμέτωπος με μια ιστορική ειρωνεία: ο πρόεδρος που υποσχέθηκε να κάνει ξανά «μεγάλη» την Αμερική, να μνημονεύεται επειδή σάλπισε στον Περσικό το κύκνειο άσμα των ΗΠΑ ως μόνης και αδιαμφισβήτητης στρατιωτικής υπερδύναμης.

Watch Now