Περσικός: Από το αδιέξοδο στην κλιμάκωση -οι μεγάλοι «άγνωστοι Χ»

Σύνοψη

Σχεδόν με την έναρξη του πολέμου προειδοποιήσαμε ότι «Το Ιράν δεν είναι Βενεζουέλα». Ήδη είμαστε πλέον στη 17η μέρα εχθροπραξιών, που σύμφωνα με μεγάλα δυτικά ΜΜΕ κοστίζουν στις ΗΠΑ περίπου 1,5 δισ. δολάρια την ημέρα, αλλά δεν φαίνεται να υπάρχει κανένα σημάδι κατάρρευσης του καθεστώτος (ένας από τους βασικούς στόχους του πολέμου, κατά τον Τραμπ), ούτε διάθεση υποταγής από το Ιράν.

Μέσα στις μέρες του πολέμου, το θεοκρατικό καθεστώς δέχτηκε πάνω από 6.000 αεροπορικές και πυραυλικές επιθέσεις, με βαριές απώλειες σε στρατιωτικές εγκαταστάσεις και υποδομές, καθώς και πολλά θύματα στον άμαχο πληθυσμό. Οι ΗΠΑ υποστηρίζουν ότι έχουν καταστρέψει το 60-70% των μέσων εκτόξευσης που διαθέτει, ενώ οι βασικές μονάδες του ναυτικού του βγήκαν εκτός μάχης. Αυτή είναι όμως η μία όψη του νομίσματος.

Διότι η εναλλαγή ηγεσίας στο καθεστώς έγινε απροβλημάτιστα, κανένα σημάδι εξέγερσης δεν έχει υπάρξει, τα πλήγματα στη γύρω περιοχή συνεχίζονται, τα Στενά του Ορμούζ είναι υπό πολιορκία και η τιμή του πετρελαίου έχει ήδη αυξηθεί κατά περισσότερο από 40% σε σχέση με τις ημέρες πριν τη σύρραξη.

Στις 10 Μαρτίου, σημειώσαμε ότι με αυτόν τον πόλεμο οι ΗΠΑ κινδυνεύουν να φθαρούν πολύπλευρα, στρατιωτικά και διπλωματικά, έναντι του βασικού τους ανταγωνιστή, της Κίνας, διακινδυνεύοντας να αποδειχθεί η σύρραξη κύκνειο άσμα της υπεροχής τους ως μόνης στρατιωτικής υπερδύναμης.

Τα πρώτα σημάδια είναι ήδη ορατά. Αρκετοί σύμμαχοι των ΗΠΑ, στον Κόλπο, στην Ευρώπη αλλά και στην Ασία, εκφράζουν επίσημα και ανεπίσημα τη δυσαρέσκεια και την αγωνία τους για τις οικονομικές και αμυντικές επιπτώσεις του πολέμου.

Στο μεταξύ, οι ΗΠΑ καταγράφουν τεράστιες αναλώσεις πολύτιμων υλικών υψηλής τεχνολογίας καθώς, σύμφωνα με τους Financial Times, αποθέματα ετών έχουν χρησιμοποιηθεί μέσα σε ελάχιστες μέρες.

Προ ημερών υποχρεώθηκαν, λόγω απωλειών, να μεταφέρουν στρατηγικής σημασίας αντιπυραυλικό σύστημα από τη Νότια Κορέα στον Περσικό, παρά τις αντιδράσεις της τοπικής κυβέρνησης, ενώ την Παρασκευή διέρρευσε και η μετάβαση στον Περσικό της μόνης αμφίβιας (αποβατικής και αεραποβατικής) δυνατότητας που έχει σε επιφυλακή ο στόλος του Ειρηνικού. 

Οι ΗΠΑ έχουν σήμερα άμεσα διαθέσιμο μόνο ένα αεροπλανοφόρο για να αποτρέψουν τυχόν ενέργειες της Κίνας, το οποίο μάλιστα δεν περιπολεί αλλά βρίσκεται ελλιμενισμένο στην Ιαπωνία, με πολύ μικρότερο αριθμό άλλων πλοίων.

Συνολικά, υπολογίζεται ότι το 40% των αμερικανικών ναυτικών δυνάμεων που είναι διαθέσιμες για επιχειρήσεις βρίσκεται στον Περσικό από την αρχή των εχθροπραξιών, προκαλώντας την αντίδραση συμμαχικών κυβερνήσεων στην Ασία. 

Αυτά, όταν προ ημερών η Κίνα ανακοίνωσε την ενίσχυση της ναυτικής της δύναμης στην περιοχή της Ταϊβάν, με δύο νέα μεγάλα αντιτορπιλικά ισχυρών δυνατοτήτων προσβολής, ενώ σε ετήσια βάση ναυπηγεί 10-15 μεγάλες ναυτικές μονάδες, έναντι δύο για τις ΗΠΑ.

Εντούτοις, η τρέχουσα ανισορροπία θα ενισχυθεί, όπως και το ενδεχόμενο σημαντικής στρατηγικής φθοράς για τις ΗΠΑ, αλλά και «ισοπέδωσης» του Ιράν με βαριές συνέπειες για τα υπόλοιπα κράτη του Περσικού.

Διότι η πορεία του πολέμου φαίνεται να υποχρεώνει τις αντιμαχόμενες πλευρές να αυξήσουν την ένταση τόσο λεκτικά όσο και «επί του πεδίου».

«Κλιμάκωση πριν την αποκλιμάκωση»

Η μέχρι τώρα εξέλιξη των εχθροπραξιών έχει φέρει τις δύο παρατάξεις σε στρατηγικά δυσχερή θέση. ΗΠΑ και Ισραήλ φαίνεται να ήλπιζαν σε μια εύκολη νίκη και ανατροπή του καθεστώτος, που όμως δεν  επιβεβαιώνεται ως τώρα.

Το Ιράν εξακολουθεί να αντέχει. Το καθεστώς φαίνεται να διατηρεί τη συνοχή του, ενώ πέτυχε να διευρύνει το εύρος του πολέμου, με τις επιθέσεις σε οικονομικές υποδομές στα γειτονικά κράτη και το de facto κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ.

Πρακτικά έκανε τη σύρραξη «ασύμμετρη», μεταφέροντας τα βασικά διακυβεύματα του πολέμου από το πεδίο της μάχης (στο οποίο μειονεκτεί) στην οικονομία και τη διεθνή αγορά.

Οι κινήσεις του δεν θα έπρεπε να αποτελέσουν έκπληξη για τους επιτελείς της άλλης πλευράς, καθώς ήταν γνωστό εδώ και δεκαετίες ότι θα μπορούσε να τις κάνει. Πλην όμως, αυτό ακριβώς φαίνεται ότι συνέβη, δημιουργώντας ένα προσωρινό αδιέξοδο:

Παρά τις βαριές απώλειες, το καθεστώς του Ιράν δεν έχει λόγους να υποταχθεί, ούτε να διαπραγματευθεί χωρίς σοβαρά ανταλλάγματα, ενόσω διατηρεί μέρος του επιθετικού και αμυντικού δυναμικού του -και μεγάλη πίεση στη διεθνή οικονομία. Αντλώντας από την εμπειρία των τελευταίων ετών, αντιλαμβάνεται ότι πλέον δίνει μάχη επιβίωσης.

Ομοίως, η διοίκηση Τραμπ έχει λόγους να φοβάται ότι μια απαγκίστρωση σε αυτή τη φάση μπορεί να εξελιχθεί σε «στρατηγική ήττα» που θα δημιουργήσει σφοδρή κριτική τόσο στο εσωτερικό, ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών στις ΗΠΑ, όσο και διεθνώς, επιφέροντας σοβαρό πλήγμα στο «στάτους» της αμερικανικής υπερδύναμης.

Επιπλέον, δεν αποκλείεται να ενισχύσει σε στρατηγικό επίπεδο τη θέση του Ιράν στην περιοχή (παρά τις τεράστιες απώλειες που έχουν υποστεί οι δυνάμεις και οι υποδομές του), αλλά και την πρόθεσή του να αποκτήσει πυρηνικά όπλα το συντομότερο.

Κατά συνέπεια, όσο η τιμή της βενζίνης στις ΗΠΑ, οι αποδόσεις των αμερικανικών ομολόγων και οι τιμές της ενέργειας παγκοσμίως παραμένουν κάτω από εξωφρενικά επίπεδα, και όσο οι απώλειες σε έμψυχο υλικό είναι σχετικά περιορισμένες, ο πρόεδρος Τραμπ δεν έχει σοβαρούς λόγους να κάνει πίσω.

Που σημαίνει ότι αμφότερες οι πλευρές έχουν λόγους να προχωρήσουν σε βήματα κλιμάκωσης, επιχειρώντας να φέρουν τον αντίπαλο σε περισσότερο συμβιβαστική θέση, πριν επέλθει αποκλιμάκωση.

Οι μεγάλοι -και επικίνδυνοι- «άγνωστοι Χ»

Σε μεγάλο βαθμό, οι απόπειρες κλιμάκωσης περιορίζονται προς το παρόν σε λεκτικό επίπεδο και σε συγκεκριμένα «σήματα» δυνατοτήτων, δείχνοντας ότι και οι δύο πλευρές έχουν αντίληψη του πόσο γρήγορα η κλιμάκωση μπορεί να γίνει ανεξέλεγκτη, με βαριές συνέπειες εκατέρωθεν.

Το Ιράν απειλεί θεούς και δαίμονες στην περιοχή, με έμφαση στις ευρύτερες οικονομικές συνέπειες, αποφεύγοντας όμως να προξενήσει μεγάλες καταστροφές στις πετρελαϊκές υποδομές άλλων χωρών, ενώ δεν έχει προχωρήσει σε μαζική ναρκοθέτηση των υδάτων του Περσικού, παρότι διαθέτει τέτοια δυνατότητα. 

Ο Τραμπ απειλεί με πλήρη καταστροφή το Ιράν και δίνει σήματα (όπως η έλευση πεζοναυτών) ότι μπορεί να καταλάβει το νησί Χαργκ, που έχει στρατηγική σημασία για τα πετρελαϊκά έσοδα του αντιπάλου του.

Ωστόσο, μέχρι τώρα δεν έχει χτυπήσει μεγάλες πετρελαϊκές υποδομές, ούτε ο στόλος του εμποδίζει τα δεξαμενόπλοια που μεταφέρουν πετρέλαιο του Ιράν στην Κίνα.

Όμως, εάν οι εκατέρωθεν απειλές δεν φέρουν αποτέλεσμα (που είναι το πιθανότερο) και δεν εμφανιστούν στο μεταξύ σοβαρές ρωγμές στην αμυντική δυνατότητα του Ιράν ή στη συνοχή του καθεστώτος, τότε το πιο πιθανό είναι να δούμε νέα επικίνδυνα βήματα κλιμάκωσης.

Σε αυτό το πλαίσιο, υπάρχει σήμερα μια σειρά από «αγνώστους Χ», που μπορεί να μας απασχολήσουν πολύ σύντομα:

• Κατά πόσον έχει μειωθεί όσο υποστηρίζουν οι Αμερικανοί το πυραυλικό οπλοστάσιο του Ιράν, ή παραμένουν σε ετοιμότητα οι πιο σύγχρονοι πύραυλοί του, οι οποίοι σύμφωνα με τα υπάρχοντα στοιχεία δεν έχουν χρησιμοποιηθεί ευρέως.
• Σε ποιο βαθμό είναι πρόθυμες οι ΗΠΑ να κλιμακώσουν χρησιμοποιώντας περιορισμένες χερσαίες δυνάμεις, είτε για να καταλάβουν το νησί Χαργκ είτε για να καταλάβουν παραλιακές ζώνες προκειμένου να αυξήσουν την προσπέλαση των Στενών από εμπορικά πλοία, με συνοδεία πολεμικών.
• Εάν το Ιράν περάσει σε τακτικές «καμένης γης» στον Περσικό, αλλά και σε ευρύτερα ασύμμετρα πλήγματα όπως η τρομοκρατία, είτε γιατί μειώνονται δραματικά οι αντιστάσεις του είτε σε αντίποινα για κινήσεις των Αμερικανών στο Ορμούζ ή το νησί Χαργκ.
• Κατά πόσον θα βρουν οι ΗΠΑ αποτελεσματικά αντίμετρα στα αμέτρητα drones που φέρεται να έχει στη διάθεσή του το Ιράν, με αποτέλεσμα να εξαντλεί σήμερα τα αποθέματα των αντιπάλων του σε πανάκριβα αντιαεροπορικά συστήματα.
• Εάν οι Χούθι  (ένοπλη ομάδα συμμαχική του Ιράν που ελέγχει μεγάλο μέρος της Υεμένης) δεν έχουν χτυπήσει ακόμη, όχι επειδή δεν θέλουν ή δεν μπορούν, αλλά διότι αποτελούν στρατηγική εφεδρεία του Ιράν. Προκειμένου να χτυπήσουν μεγάλη συγκέντρωση πλοίων στην Ερυθρά Θάλασσα, μπλοκάροντας τη δεύτερη έξοδο του πετρελαίου της Σαουδικής Αραβίας.
• Εάν θα υπάρξει μια οργανωμένη διπλωματική παρέμβαση, πιθανώς και στο πλαίσιο του ΟΗΕ, με τις άλλες μεγάλες και μεσαίες δυνάμεις, από την Ευρώπη ως την Κίνα, για τον τερματισμό της σύγκρουσης, εφόσον αρχίσουν να επικρατούν σημάδια σοβαρής βλάβης για την παγκόσμια οικονομία.

Ο κατάλογος προφανώς δεν είναι εξαντλητικός (π.χ. η κλιμάκωση της επίθεσης του Ισραήλ στον Λίβανο θα μπορούσε να οδηγήσει σε διεύρυνση των εχθροπραξιών στο Ιράκ ή και στη Συρία), δείχνει όμως το εύρος της αβεβαιότητας με την οποία, σε μεγάλο βαθμό, είναι αντιμέτωπες και οι ίδιες οι αντιμαχόμενες πλευρές.

Το μόνο βέβαιο είναι ότι όσο περισσότερο κρατά η σύρραξη χωρίς σοβαρές ανατροπές υπέρ της μίας ή της άλλης πλευράς (κι αυτό προσώρας δεν διαφαίνεται στον ορίζοντα), τόσο θα μετατρέπεται σε «βάλτο» για τις ΗΠΑ.

Στον οποίο κινδυνεύει να βουλιάξει, σταδιακά ή απότομα, η παγκόσμια οικονομία, συμπαρασύροντας και την ελληνική, που εξαρτάται άμεσα από τις τιμές ενέργειας και τον τουρισμό.

Watch Now