Οι δύο μεγάλες πολεμικές συγκρούσεις που βρίσκονται σήμερα σε εξέλιξη απέχουν χιλιάδες χιλιόμετρα μεταξύ τους. Αυτό όμως δεν εμποδίζει τους κινδύνους που δημιουργούν να συναντώνται.
Η σύγκρουση Ρωσίας-Ουκρανίας περνά όλο και βαθύτερα στα μετόπισθεν, με εκατέρωθεν πλήγματα σε κρίσιμες υποδομές, δημιουργώντας φόβους για περαιτέρω διεύρυνση του πολέμου και σοβαρή ανθρωπιστική κρίση στην Ουκρανία, φέτος τον χειμώνα.
Στον Περσικό, η τρέχουσα στρατηγική των ΗΠΑ απέναντι στο Ιράν έχει αποδώσει αποτελέσματα, χωρίς όμως να διαφαίνεται ότι οδηγεί σε επίλυση της κρίσης. Πιθανότερο είναι να συμβεί το αντίθετο.
Και στα δύο μέτωπα, το ενδεχόμενο νέας κλιμάκωσης παραμένει ισχυρό, την ώρα που καθίσταται πλέον φανερό ότι οι οικονομικές συνέπειες τους αθροίζονται, εις βάρος της ευρωπαϊκής και της παγκόσμιας οικονομίας.
Στη Ρωσία, τα ουκρανικά drones έχουν προκαλέσει σοβαρές ζημιές σε διυλιστήρια και ενεργειακές υποδομές, αναγκάζοντάς την να μειώσει δραστικά την παραγωγή και να περιορίσει τις εξαγωγές καυσίμων, εντείνοντας τις ελλείψεις στην παγκόσμια αγορά.
Η απάντηση της Ρωσίας ήταν ανελέητη, καθώς αύξησε εντυπωσιακά τα πλήγματα στο ουκρανικό ενεργειακό σύστημα, τα οποία αναμένεται να ενταθούν καθώς πλησιάζει ο χειμώνας, με κίνδυνο να υπάρξει σοβαρό πρόβλημα διαβίωσης σε μεγάλο μέρος της χώρας.
Ταυτόχρονα, τα αμοιβαία πλήγματα στη Μαύρη Θάλασσα διαταράσσουν τη μεταφορά και τις εξαγωγές αγροτικών προϊόντων, πολύτιμων για την παγκόσμια αγορά.
Εν ολίγοις, ο φαύλος κύκλος που εντάθηκε με τα συστηματικά πλήγματα της Ουκρανίας βαθιά σε ρωσικό έδαφος, έχει καταστήσει στόχους βασικές υποδομές των δύο αντιπάλων, επιδρώντας στις οικονομίες και την καθημερινότητα μεγάλου μέρους του πλανήτη.
Τα ανησυχητικά σημάδια επέκτασης
Υπάρχει όμως και άλλος, κίνδυνος. Τα όπλα και τα τεχνολογικά μέσα με τα οποία οι Ουκρανοί χτυπούν βαθιά μέσα στη Ρωσία παρέχονται σε μεγάλο βαθμό από τη Δύση, με την Ευρώπη σε πρώτο ρόλο.
Οι πολιτικές ηγεσίες της διατείνονται ότι στηρίζουν την Ουκρανία, αποφεύγοντας όμως να εμπλακούν άμεσα στον πόλεμο. Η Ρωσία, ωστόσο, δεν φαίνεται να συμμερίζεται αυτή την άποψη. Κι όσο πληθαίνουν τα πλήγματα μέσα στην επικράτειά της, τόσο πιο λεπτή γίνεται η «κόκκινη γραμμή».
Ενδεικτική είναι η υπόθεση του Καλίνινγκραντ, που είδε πρόσφατα το φως της δημοσιότητας. Η Μόσχα προειδοποίησε επισήμως το ΝΑΤΟ ότι θα μπορούσε να προσφύγει ακόμη και σε πυρηνικά όπλα εάν η Συμμαχία επιχειρούσε να αποκόψει ή να επιτεθεί στον ρωσικό θύλακα.
Είχε προηγηθεί, τον Αύγουστο, μη ανακοινωμένη ΝΑΤΟϊκή επιχείρηση γύρω από το Καλίνινγκραντ, η οποία, σύμφωνα με δυτική στρατιωτική πηγή που επικαλείται το Reuters, κατέδειξε δυνατότητα διακοπής επικοινωνιών, ραντάρ και αεράμυνας στην περιοχή.
Και λίγο μετά, υπήρξαν δημοσιεύματα στη Μεγάλη Βρετανία που αναδείκνυαν την συγκεκριμένη περιοχή περίπου ως «αχίλλειο πτέρνα» του Πούτιν.
Με άλλα λόγια, τα περιθώρια για λάθος υπολογισμούς, ατύχημα ή εσφαλμένη ερμηνεία των προθέσεων του αντιπάλου αρχίζουν να μικραίνουν παρότι αρκετοί πολιτικοί στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ δείχνουν να αγνοούν τον κίνδυνο.
Από την Ουκρανία στο Ορμούζ
Στον άλλο μεγάλο πόλεμο της εποχής, η εικόνα είναι διαφορετική, αλλά το συμπέρασμα παρόμοιο. Η επιχείρηση-αστραπή του Τραμπ, μαζί με το Ισραήλ, έχει εξελιχθεί σε πληγή διαρκείας για την ευρύτερη περιοχή και την παγκόσμια οικονομία, χωρίς να υπάρχουν ορατά σημάδια συμφωνίας.
Ο αμερικανικός ναυτικός αποκλεισμός έχει σχεδόν σταματήσει τις ιρανικές εξαγωγές αργού μέσω του Ορμούζ, ενώ κατά ένα μέρος οι δυνάμεις των ΗΠΑ φαίνεται να έχουν ανακτήσει μερικό έλεγχο των Στενών.
Η ιρανική οικονομία βρίσκεται υπό μεγάλη πίεση, με σοβαρά προβλήματα συναλλάγματος, εισαγωγών και πληθωρισμού. Ορισμένοι αναλυτές προειδοποιούν ότι όσο στενεύουν τα οικονομικά περιθώρια της Τεχεράνης, τόσο μπορεί να ενισχύεται το κίνητρό της να κλιμακώσει στρατιωτικά, προκειμένου να αλλάξει τους όρους της διαπραγμάτευσης.
Στο μεταξύ, βέβαια, οι οικονομικές επιπτώσεις ολοένα και οξύνονται:. Ξεκινούν από την αντλία, ανεβάζουν τον πληθωρισμό και καταλήγουν στη διεθνή αγορά ομολόγων, που εμφανίζεται στα πρόθυρα της κρίσης, τουλάχιστον σε χώρες που έχουν μεγάλα χρέη και ανάλογα ελλείμματα.
Ενδεικτικά, η απόδοση του βρετανικού 30ετούς άγγιξε το 6%, υψηλό σχεδόν τριών δεκαετιών, ενώ το αμερικανικό 30ετές ξεπέρασε το 5,6%, επίπεδο που είχε να δει από το 2002.
Στην ΕΕ, το 10ετές ομόλογο της Γαλλίας δείχνει να κινείται ολοταχώς προς το 5% με τον διοικητή της Κεντρικής Τράπεζας της χώρας να προειδοποιεί προ ημερών ότι πρέπει να γίνουν τα πάντα για να αποφευχθεί μια κρίση κρατικού χρέους.
Η πίεση όμως έχει αρχίσει να περνά ήδη και στα τρόφιμα, καθώς ο δείκτης τιμών τροφίμων του FAO βρέθηκε τον περασμένο Αύγουστο στο υψηλότερο επίπεδο από τα τέλη του 2022. Τους επόμενους μήνες, οι αυξήσεις θα κάνουν την εμφάνιση τους και στο ράφι.
Μια «τέλεια καταιγίδα»
Από οικονομικής πλευράς, η κατάσταση αρχίζει να μοιάζει με τέλεια καταιγίδα για τις χώρες με μεγάλο κρατικό χρέος που δεν έχουν καταφέρει να ισορροπήσουν τα ελλείμματα στους προϋπολογισμούς τους.
Διότι η σημαντική αύξηση του κόστους δανεισμού έρχεται ακριβώς τη στιγμή που οι κυβερνήσεις πιέζονται να ξοδέψουν περισσότερα για την άμυνα, την ενέργεια και τη στήριξη των νοικοκυριών που υποφέρουν από την ακρίβεια.
Η μετανάστευση παραμένει βασικός παράγοντας της ανόδου κομμάτων της «ριζοσπαστικής Δεξιάς». Όμως, η ακρίβεια, η απώλεια αγοραστικής δύναμης και η ανασφάλεια για το μέλλον εξελίσσονται σε παράγοντες δραστικής επιρροής στους ψηφοφόρους, όπως φάνηκε και στις πρόσφατες εκλογές σε γερμανικά κρατίδια, με το AfD να φτάνει το 43,8% στη Σαξονία-Άνχαλτ.
Αυτό είναι ίσως και το βαθύτερο πρόβλημα στο επικίνδυνο σταυροδρόμι στο οποίο έχουμε φτάσει, καθώς οι πολιτικές επιπτώσεις μπορεί να αποδειχτούν μονιμότερες.
Από τώρα έως και το τέλος του 2027, θυμίζουμε, θα γίνουν σημαντικές εκλογές, σε χώρες που ισοδυναμούν με το 1/3 των μελών της ΕΕ. Μεταξύ αυτών η Ελλάδα, η Γαλλία, μία από τις δύο «μεγάλες δυνάμεις» της και η Ιταλία.