Οι δύο μεγάλες πολεμικές εστίες, στην Ουκρανία και στο Ιράν, έχουν διαφορετικές αφετηρίες, αναδεικνύουν όμως ένα κοινό στρατηγικό πρόβλημα. Όσο καθυστερεί ο συμβιβασμός, τόσο μεγαλώνει το κόστος και τόσο δυσμενέστεροι γίνονται οι όροι του.
Το χειρότερο για την Ευρώπη και τις ΗΠΑ, αντίστοιχα, είναι ότι όσο περνά ο χρόνος τόσο πιο ξεκάθαρα φαίνεται πως οι οδυνηροί συμβιβασμοί αποτελούν τη μόνη ρεαλιστική διέξοδο!
Το θέμα βρίσκεται ήδη στην επικαιρότητα, καθώς διαφαίνεται μια νέα αμερικανική προσπάθεια για συμβιβασμό με τους Ρώσους στην Ουκρανία. Μέσα σε αυτό το κλίμα αποκτά ιδιαίτερη σημασία ότι μόλις ήρθε στο φως, μέσω των Financial Times, μια παλαιότερη προσπάθεια, της περιόδου 2022-2023, που περιλάμβανε όρους πολύ ευνοϊκότερους για την Ουκρανία από τις σημερινές ρωσικές απαιτήσεις, αλλά δεν προχώρησε.
Ουκρανία: Οι τέσσερις χαμένες ευκαιρίες
Η πρώτη ευκαιρία εμφανίστηκε στην Κωνσταντινούπολη, τον Μάρτιο του 2022. Οι διαπραγματευτές έφτασαν σε ένα πλαίσιο συμφωνίας για μόνιμη ουδετερότητα της Ουκρανίας με πολυμερείς εγγυήσεις ασφαλείας, ανοιχτό δρόμο προς την ΕΕ, ενώ το θέμα της Κριμαίας και του Ντονμπάς θα έμπαινε προς επίλυση σε μεταγενέστερη φάση.
Οι συνομιλίες όμως κατέρρευσαν. Η Ουκρανία, ενθαρρυμένη από τις εξελίξεις στο μέτωπο και τη δυτική υποστήριξη για συνέχιση του πολέμου, δεν προχώρησε σε συμφωνία.
Η δεύτερη ήρθε τον Νοέμβριο του 2022, μετά την ανακατάληψη της Χερσώνας. Ο επικεφαλής του Μικτού Επιτελείου των ΗΠΑ, στρατηγός Μαρκ Μίλεϊ, δήλωσε δημόσια ότι η στρατιωτική νίκη δεν είναι εφικτή και ότι η ευκαιρία για διαπραγμάτευση έπρεπε να αξιοποιηθεί. Ο Μπλίνκεν και ο Σάλιβαν διαφώνησαν, ενώ Ουκρανοί μίλησαν για «ηττοπάθεια» του Μίλεϊ.
Η τρίτη εξελισσόταν την ίδια περίοδο, στο παρασκήνιο. Σύμφωνα με τους FT (δείτε όλο το θέμα μεταφρασμένο στο Euro2day.gr), ο Πούτιν διάβασε γραμμή προς γραμμή το σχέδιο που του μεταφέρθηκε από ανεπίσημο «κανάλι» και περιλάμβανε αποχώρηση της Ρωσίας από μεγάλο μέρος των περιοχών που μόλις είχε προσαρτήσει, αναγνώριση της Κριμαίας ως περιοχής υπό ρωσικό έλεγχο και παραμονή της Ουκρανίας εκτός ΝΑΤΟ, με εγγυήσεις ασφαλείας και ανοιχτή πόρτα στην ΕΕ.
Το Κίεβο, μεθυσμένο από τις πρόσκαιρες επιτυχίες στο πεδίο, το απέρριψε. Η Ουάσιγκτον, κατά τη ρωσική εκδοχή, έστειλε μήνυμα ότι δεν υιοθετεί την προσπάθεια. Πρώην αξιωματούχοι της κυβέρνησης Μπάιντεν υποβαθμίζουν σήμερα το θέμα. Τι άλλο θα μπορούσαν όμως να πουν; Ότι έχασαν την ευκαιρία;
Η τέταρτη ήρθε στο Άνκορατζ, στη συνάντηση Τραμπ-Πούτιν, τον Αύγουστο του 2025. Η Ρωσία ζήτησε πλέον ολόκληρο το Ντονμπάς, με αντάλλαγμα το πάγωμα του μετώπου σε Ζαπορίζια και Χερσώνα.
Ο Ζελένσκι αρνήθηκε τότε, με την πλήρη υποστήριξη της Ευρώπης. Η πορεία όμως από το 2022-2023 στο 2025 δείχνει ότι κάθε φορά η Ρωσία εμφανίζεται σε θέση να ζητήσει περισσότερα.
Ιράν: Το ίδιο λάθος, με γρηγορότερες κινήσεις
Στο Ιράν, η Ουάσιγκτον επέλεξε τον πόλεμο, ακολουθώντας το σχέδιο του Νετανιάχου για αλλαγή καθεστώτος και σχεδόν βέβαιη νίκη. Ο Τραμπ πείστηκε ότι ο πόλεμος θα ήταν σύντομος και αγνόησε τις προειδοποιήσεις.
Όπως εξαρχής είχε επισημάνει αυτή η στήλη, επρόκειτο για στρατηγικό λάθος πρώτου μεγέθους, με βαριές συνέπειες για τη θέση των ΗΠΑ και τη διεθνή οικονομία.
Μια διέξοδος φάνηκε τον Ιούνιο, με το μνημόνιο που υπέγραψαν στις 17 του μήνα οι δύο πλευρές. Δέκα μέρες αργότερα όμως αντάλλασσαν και πάλι πλήγματα, ενώ τον περασμένο Αύγουστο το μνημόνιο έληξε και τυπικά.
Τώρα υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ότι οι ΗΠΑ σχεδιάζουν νέα πλήγματα στο Ιράν, πιθανότατα με τη συνδρομή του Ισραήλ. Σύμφωνα με πρόσφατο δημοσίευμα των New York Times, οι δύο χώρες έχουν ήδη προετοιμάσει σχέδια επιχειρήσεων για μετά τις αμερικανικές ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου, χωρίς πάντως να έχει ληφθεί οριστική απόφαση.
Στο μεταξύ, ο πόλεμος έχει αποκτήσει περιφερειακή διάσταση, με τους Χούθι να πλήττουν σκληρά τη Σαουδική Αραβία, ενώ το πετρέλαιο και τα προϊόντα του βρίσκονται επί οκτώ μήνες σε τιμές που εκτοξεύουν τον πληθωρισμό και τα τρόφιμα παίρνουν σειρά στο νέο κύμα ανατιμήσεων.
Η άρνηση συμβιβασμού εκτοξεύει το κόστος
Η περιπέτεια στον Περσικό μπορεί να κοστίσει στον Τραμπ και την παράταξή του τις ενδιάμεσες εκλογές, εξαιτίας του κόστους των καυσίμων και της ανόδου του πληθωρισμού.
Στο μεταξύ, το αμερικανικό Πεντάγωνο υπολογίζει το κόστος του πολέμου σε 43,6 δισ. δολάρια έως τις 3 Σεπτεμβρίου, χωρίς όμως να προσμετρά τις μεγάλες ζημιές που έχουν προκληθεί στις αμερικανικές βάσεις της περιοχής.
Οι σύμμαχοι των ΗΠΑ στον Κόλπο βρίσκονται υπό συνεχή απειλή και η υπερδύναμη που θα υπαγόρευε όρους αναγκάζεται να κλείνει συμφωνίες για ντίζελ με τη Μόσχα.
Από το Πεκίνο ως το Ριάντ, όλοι οι ισχυροί παίκτες «κρατούν σημειώσεις», ενώ τα αποθέματα των ΗΠΑ σε κρίσιμα πυρομαχικά, ιδίως σε πυραύλους αναχαίτισης, έχουν μειωθεί σε ανησυχητικά επίπεδα.
Για την Ευρώπη, το πλήγμα είναι πολυμέτωπο. Το ΔΝΤ βλέπει φέτος ανάπτυξη 1,1% στην ευρωζώνη, με πληθωρισμό 3,1%, ενώ οι τιμές των διυλισμένων πετρελαϊκών προϊόντων βρίσκονται 70% έως 95% υψηλότερα από τα προπολεμικά επίπεδα και τα αποθέματα φυσικού αερίου υπολείπονται των κανονικών ενόψει χειμώνα.
Η βιομηχανία χάνει ανταγωνιστικότητα και οι προϋπολογισμοί καλούνται να σηκώσουν ταυτόχρονα το βάρος της Ουκρανίας και των νέων μεγάλων εξοπλισμών, όπως αναλύσαμε στο προηγούμενο σημείωμα.
Ο λογαριασμός αυτός περνά στις αγορές ομολόγων, αλλά και στις κάλπες. Η έκρυθμη κατάσταση στη Γαλλία, η άνοδος των αντισυστημικών δυνάμεων στη Γαλλία, τη Γερμανία και πολλές άλλες χώρες της Ευρώπης συνδέεται με τα όσα συμβαίνουν στα πολεμικά μέτωπα.
Το κατεστημένο δεν θα χάσει παντού. Φαίνεται όμως ότι θα χάσει σημαντικό έδαφος σε αρκετές κάλπες του 2027 και ακόμη περισσότερη επιρροή στις κοινωνίες.
Τι δείχνει ο καθρέφτης της αγοράς
Η σκληρή ρητορική της Ευρώπης, όσον αφορά την Ουκρανία, τη Ρωσία και τους εξοπλισμούς, δημιούργησε την προσδοκία ότι οι ευρωπαϊκές μετοχές του αμυντικού τομέα θα συνέχιζαν την ανοδική πορεία.
Δεν συμβαίνει όμως κάτι τέτοιο. Η Rheinmetall έκλεισε την Παρασκευή στα 1.019 ευρώ, 48% κάτω από το υψηλό του Ιανουαρίου. Η Leonardo έκλεισε στα 48,46 ευρώ, σχεδόν 27% κάτω από το ιστορικό υψηλό του Μαρτίου.
Οι Financial Times επιχείρησαν να εξηγήσουν γιατί «ξεφούσκωσε» το ράλι. Τα περιθώρια στους προϋπολογισμούς στενεύουν ολοένα, οι μηχανισμοί προμηθειών είναι δυσκίνητοι, ενώ πολλά προγράμματα ακυρώνονται.
Ο κλάδος, καταλήγουν οι FT, από σύμβολο των ισχυρών προθέσεων της Ευρώπης μετατρέπεται σε απόδειξη της αδυναμίας της να τις υλοποιήσει. Στην πράξη, οι αγορές ίσως έχουν αρχίσει να συνυπολογίζουν και την προοπτική ενός συμβιβασμού, παρότι οι κυβερνήσεις αποφεύγουν ακόμη και να τον συζητήσουν.
Στην Ουκρανία, όλα δείχνουν ότι ο συμβιβασμός που θα συζητηθεί αργά ή γρήγορα θα είναι πολύ δυσμενέστερος για το Κίεβο από όσα μπορούσαν να συμφωνηθούν στην Κωνσταντινούπολη.
Στο Ιράν, οι προϋποθέσεις για επίλυση είναι ήδη δυσκολότερες από εκείνες του Ιουνίου. Τίποτα όμως δεν εγγυάται ότι η επόμενη κλιμάκωση εκ μέρους των ΗΠΑ ή/και του Ισραήλ θα φέρει καλύτερο αποτέλεσμα. Μάλλον το αντίθετο, όπως υποστηρίζουν ειδικευμένοι αναλυτές.
Οι διαθέσιμες επιλογές φαίνεται λοιπόν πως δεν είναι πια ανάμεσα στον συμβιβασμό και τη νίκη, αν ήταν ποτέ. Είναι ανάμεσα σε έναν οδυνηρό συμβιβασμό τώρα και σε έναν ακόμη πιο οδυνηρό αργότερα.