Κίνα vs ΕΕ vs ΗΠΑ: Η μεγάλη (εμπορική) μάχη της Ινδίας

Η Ινδία είναι ίσως η ταχύτερα αναπτυσσόμενη μεγάλη οικονομία του κόσμου, με πληθυσμό που έχει σχεδόν φτάσει το 1,5 δισ. ανθρώπους. Αποτελεί όμως και τον ανερχόμενο μεγάλο γεωπολιτικό παίκτη που ενδέχεται να διαμορφώσει τις ισορροπίες των επόμενων δεκαετίων, αποκτώντας ρόλο ρυθμιστή στις σχέσεις των τριών μεγάλων μπλοκ. 

Για το λόγο αυτό, η μάχη για μεγάλο μερίδιο στις εισαγωγές της, αποκτά όχι μόνο οικονομικές. αλλά και γεωστρατηγικές διαστάσεις. Τα δεδομένα, όμως, των τελευταίων ετών, φανερώνουν μια εικόνα που δεν αφήνει περιθώρια ευφορίας για τις Βρυξέλλες, ούτε και για την Ουάσινγκτον.

Η Κίνα κυριαρχεί — και το χάσμα διευρύνεται

Τα αριθμητικά στοιχεία είναι ξεκάθαρα. Οι εισαγωγές της Ινδίας από την Κίνα έκλεισαν το 2024/2025 στα 113,45 δισ. δολάρια,  καταγράφοντας ιστορικό ρεκόρ με άνοδο 11,5% σε ετήσια βάση, σύμφωνα τουλάχιστον με τα τελικά στοιχεία του ινδικού υπουργείου Εμπορίου.

Το εμπορικό έλλειμμα Ινδίας–Κίνας διαμορφώθηκε σε 99,2 δισ. δολάρια — επίσης επίπεδο ρεκόρ — καθώς οι ινδικές εξαγωγές προς  την Κίνα υποχώρησαν κατά 14,5%  στα 14,25 δισ. δολάρια.

Η κινεζική κυριαρχία δεν είναι τυχαία. Σε ηλεκτρονικά, μηχανήματα, χημικά, συστατικά φαρμακοβιομηχανίας και ενδιάμεσα βιομηχανικά αγαθά η εικόνα είναι σαφής. Η Κίνα καλύπτει και τις οκτώ βασικές κατηγορίες εισαγωγών της Ινδίας, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του Global Trade Research Initiative (GTRI).

Κι ενώ το Νέα Δελχί επιδιώκει να μειώσει την εξάρτηση απο το εξωτερικό, μέσω εγχώριων προγραμμάτων PLI (Production-Linked Incentives), ο ίδιος μηχανισμός τροφοδοτεί τελικά τις κινεζικές εισαγωγές ενδιάμεσων υλικών.

Τα υπάρχοντα στοιχεία για το οικονομικό έτος 2025/26 δείχνουν ότι η ψαλίδα άνοιξε ακόμη περισσότερο: οι ινδικές εισαγωγές από την Κίνα αυξήθηκαν στα περίπου 131,6 δισ. δολάρια, από 113,5 δισ. το προηγούμενο έτος, ενώ το διμερές έλλειμμα Ινδίας-Κίνας ξεπέρασε τα 112 δισ. δολάρια. Η Κίνα δεν διατήρησε απλώς το προβάδισμά της, το ενίσχυσε.

Στη «μητέρα όλων των συμφωνιών» ελπίζει η ΕΕ 

Για την Ευρώπη, τα τελευταία 3-4 χρόνια δίνουν μια εικόνα στασιμότητας. Οι εισαγωγές της Ινδίας από την ΕΕ κυμαίνονται στα 59–61 δισ. δολάρια.

Ωστόσο, τον περασμένο Ιανουάριο, κατά την 16η Σύνοδο Κορυφής ΕΕ-Ινδίας στο Νέα Δελχί, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και  η Ινδία ολοκλήρωσαν τις διαπραγματεύσεις για μια μεγάλή συμφωνία ελεύθερου εμπορίου. Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν τη χαρακτήρισε «μητέρα όλων των συμφωνιών», ως τη «μεγαλύτερη που έχουν ποτέ συνάψει ΕΕ και Ινδία».

Μεταξύ άλλων, προβλέπει κατάργηση ή μείωση δασμών σε περίπου 95% των ευρωπαϊκών αγαθών (βάσει αξίας, όπως ανέφερε η ΕΕs),  ή σε  περίπου 97,5% της προϊοντικής κάλυψης, όπως αυτή αποτυπώθηκε  σε ινδικά επίσημα έγγραφα.

Ανάμεσα στα σημαντικότερα στοιχεία ειναι ότι το ινδικό δασμολόγιο στα ευρωπαϊκά αυτοκίνητα θα μειωθεί σταδιακά από 110% σε 10%, σε πέντε χρόνια, με ποσόστωση 250.000 οχημάτων ετησίως.  Επίσης, σημαντική θα είναι η θετική επίπτωση και για μηχανολογικό εξοπλισμό, φάρμακα και χημικά.

 Εν τούτοις, η πολιτική κατάληξη των διαπραγματεύσεων δεν σημαίνει ότι θα υπάρξει άμεση εφαρμογή. Η συμφωνία απαιτεί σημαντική νομική προετοιμασία, θετική ψήφο στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την έγκριση του Συμβουλίου της ΕΕ, όπως και της ινδικής Βουλής. Μέχρι στιγμής, τίποτε απο αυτά δεν έχει συμβεί. 

Η ίδια η κυβέρνηση της Ινδίας διευκρίνισε ότι το κείμενο «δεν δημιουργεί νομικές υποχρεώσεις» μέχρι την τυπική υπογραφή, ενώ αρκετοί εμπειρογνώμονες εκτιμούν ότι δεν αναμένεται να τεθεί σε ισχύ, πριν από το 2027–2028. Κι αυτό, στην πλέον αισιόδοξη εκδοχή.

Καρότο και... μαστίγιο στις σχέσεις Ινδίας-ΗΠΑ

Οι εισαγωγές της Ινδίας από τις ΗΠΑ υποχώρησαν σημαντικά από τα 50,9 δισ. δολάρια του 2022/23 στα 42,2 δισ. του 2023/2024 πριν ανακτήσουν μερικώς έδαφος  το επόμενο έτος φτάνοντας τα 45,3 δισ. δολάρια. Στο τελυταίο οικονομικό έτος 2025/2026, τα στοιχεία δίνουν  53,49 δισ. δολάρια, σημειώνοντας άνοδο 17,24%.

Η εξέλιξη αυτή δείχνει ότι η αμερικανική παρουσία στην ινδική αγορά ανακάμπτει αισθητά, ιδίως σε στρατηγικούς κλάδους. Ωστόσο, η ανάκαμψη δεν αρκεί για να αλλάξει την ιεραρχία: Η απόσταση απο την Κίνα παραμένει τεράστια. 

Το τελευταίο διάστημα, οι ΗΠΑ και η Ινδία έχουν επιταχύνει τις διαπραγματεύσεις για μια πρώτη φάση διμερούς εμπορικής συμφωνίας, με την ινδική πλευρά να τοποθετεί την πιθανή ολοκλήρωση στα μέσα Ιουλίου 2026.

Δεν πρόκειται ακόμη για συνολική εμπορική συμφωνία, ούτε είναι βέβαιο ότι θα αλλάξει δομικά την ινδική εξάρτηση από κινεζικές εισαγωγές, αποτελεί όμως ένα πρώτο βήμα.

Ωστόσο, οι κινήσεις των ΗΠΑ στο δασμολογικό μέτωπο δημιουργούν ρίσκο. Η απειλή που "τρέχει" παράλληλα με τις διπαραγματεύσεις, ως ... μαστίγιο, για πρόσθετο δασμό 12,5% σε εισαγωγές από την Ινδία, δείχνει ότι η αμερικανική πολιτική παραμένει απρόβλεπτη και έντονα συναλλακτική.

Σε κάθε περίπτωση, οι Ηνωμένες Πολιτείες  διατηρούν ισχυρό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα σε ενέργεια, (κυρίως σε LNG και αργό πετρέλαιο), αεροναυπηγική, αμυντικό υλικό και εξοπλισμό υψηλής τεχνολογίας. Εν τούτοις, χωρίς μια συνολική εμπορική συμφωνία με την Ινδία και χωρίς ανταγωνιστικότητα κόστους στις ενδιάμεσες ύλες της βιομηχανίας, το πεδίο ανάπτυξης παραμένει δομικά περιορισμένο.

Η κατάσταση ίσως να ήταν διαφορετική αν μέρος της εξίσωσης δεν ήταν και η Ρωσία, η οποια, θυμίζουμε, αποτελεί στρατηγικό εταίρο της Κίνας.

Η παρουσία των ΗΠΑ σε στρατηγικούς τομείς (ενέργεια, άμυνα) θα μπορούσε να σύρει την Ινδία προς το μέρος της Δύσης, αν δεν υπήρχε το αντίβαρο της Ρωσίας που αποτελεί επι δεκαετίες τον σημαντικότερο προμηθευτή οπλικών συστημάτων της Ινδίας και σοβαρό εμπόδιο στις τοπικές ενεργειακές επιδιώξεις των Αμερικανών. Με άλλα λόγια η Ινδία έχει ενναλακτικές. 

Τι σημαίνουν τα παραπάνω;

Οτι εκτός κι αν επέλθουν σημαντικές γεωπολιτικές εξελίξεις, ή αν αλλάξουν τα δεδομένα στις σχέσεις μεταξύ Ινδίας και Κίνας -οι οποίες κατα περιόδους παρουσιάζουν υψηλή ένταση, κυρίως λόγω παραμεθόριων διαφορών- η Κίνα αναμένεται να διατηρήσει το ισχυρό προβάδισμα που έχει, ίσως  στην σημαντικότερη και πολυπληθέστερη νέα αγορά του κόσμου.

Ειδικά για την ΕΕ, πολλά θα κριθούν απο την ικανότητα των ευρωπαϊκών κρατών και -το κυριότερο- των εταιρειών τους, να εκμεταλλευθούν  το πλεονέκτημα της νέας μεγάλης συμφωνίας, εφόσον αυτή αρχίσει να υλοποιείται έγκαιρα. 

Μεγάλο ρόλο θα παίξει όμως και η θέληση της Ευρώπης να κινειθεί σε αρμονία με τα συμφέροντα της Ινδίας, σε ευρύτερα γεωπολιτικά θέματα, αφήνοντας στην άκρη και την κριτική προς το καθεστώς Ναρέντρα Μόντι, που πολλές φορές στο παρελθόν έχει αποτελέσει τροχοπέδη.

Σημείο κλειδί: να αντιμετωπίσει την Ινδία όπως της αρμόζει. Ως μια ταχύτατα ανερχόμενη παγκόσμια δύναμη, κι όχι ως μια χώρα του (πάλαι ποτέ) τρίτου κόσμου, στην οποία μπορεί να παρεμβαίνει πατερναλιστικά, με... σωφρονιστικές διαθέσεις, είτε σε εσωτερικά της θέματα, είτε στην εξωτερική πολιτική της.    

Μια πιο αναλυτική επισκόπηση των προοπτικών, με βάση εκτιμήσεις ειδικών και τα τρέχοντα δεδομένα, περιλαμβάνει ο ακόλουθος πίνακας.