Η Κύπρος –η οποία προεδρεύει της Ευρωπαϊκής Ένωσης αυτό το εξάμηνο– είναι μια ιδιαίτερα ευαίσθητη περίπτωση. Η μισή αποτελεί ευρωπαϊκό έδαφος. Έχει όμως δύο Βρετανικές βάσεις που θεωρούνται έδαφος του Ηνωμένου Βασιλείου και συνεπώς δεν ανήκουν πλέον στην Ε.Ε. μετά το Brexit. Οι βάσεις όμως θεωρούνται έδαφος του ΝΑΤΟ και σε εκείνα τα μικρά κομματάκι γης ισχύει το ΝΑΤΟΪΚΟ δίκαιο.
Η άλλη μισή Κύπρος είναι κατεχόμενη μετά την εισβολή και κατοχή των Τούρκων το 1974. Έχει τρεις εγγυήτριες δυνάμεις (Ελλάδα, Τουρκία, Βρετανία) που δικαιούνται να παρέμβουν αν κάποια από τις δύο πλευρές, θεωρηθεί ότι απειλεί την άλλη.
Ο Νίκος Δενδιας τόλμησε και έστειλε πρώτος φρεγάτες και τέσσερα F-16 στην Μεγαλόνησο. Η Τουρκία άργησε αλλά αναμένεται να «απαντήσει» με την αποστολή κυρίως drone και φρεγάτας. Τυπικά δικαιούνται να το κάνουν και οι δύο πλευρές λόγω της κατάστασης στον Κόλπο.
Επισήμως ο Κύπριος πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης υποβαθμίζει το όλο θέμα, συνιστά στους Κύπριους πολίτες εγρήγορση αλλά και νηφαλιότητα, ενώ υπογραμμίζει ότι δεν τον απασχολεί καθόλου το τι θα κάνει η Τουρκία.
Όλα κινούνται σε μια πολύ λεπτή γραμμή.
Ο Νίκος Χριστοδουλίδης λοιπόν υπογραμμίζει καθημερινά ότι οι επιθέσεις αφορούν τις βρετανικές βάσεις και ότι η Κύπρος ήταν, είναι και θα παραμείνει ουδέτερη σε αυτόν τον πόλεμο. Υπογραμμίζει επίσης ότι η ελληνική βοήθεια έρχεται υπό την ομπρέλα της Ε.Ε.
Η Τουρκία από την άλλη επισημαίνει ότι τα στρατεύματα που έχει στα κατεχόμενα (τα οποία αύξησε το τελευταίο μήνα) απασχολούνται εκτός των άλλων με την παρακολούθηση των Κούρδων στον Λίβανο και στη Συρία.
Όλοι κρατούν τα προσχήματα και ιδιαίτερα χαμηλούς τόνους. Ένα «λάθος» όμως, μπορεί να ενεργοποιήσει άρθρα που κανείς δεν θέλει.
Τα άρθρα της Ε.Ε. και του ΝΑΤΟ
Εάν η Κυπριακή Δημοκρατία θεωρηθεί επισήμως ότι δέχεται επίθεση από το Ιράν, τότε θα μπορούσε να ενεργοποιηθεί η ρήτρα αμοιβαίας άμυνας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που προβλέπεται στο Άρθρο 42(7) της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η συγκεκριμένη διάταξη ορίζει ότι σε περίπτωση ένοπλης επίθεσης εναντίον κράτους-μέλους στο έδαφός του, τα υπόλοιπα κράτη της Ένωσης υποχρεούνται να παράσχουν βοήθεια και συνδρομή «με όλα τα μέσα που διαθέτουν», σύμφωνα με το άρθρο 51 του Χάρτη του ΟΗΕ.
Πρόκειται για τη λεγόμενη «ρήτρα αμοιβαίας άμυνας» της Ε.Ε., η οποία έχει ενεργοποιηθεί μόνο μία φορά στο παρελθόν, μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις στο Παρίσι το 2015.
Την ίδια στιγμή, ιδιαίτερη σημασία έχει το καθεστώς των βρετανικών βάσεων στην Κύπρο, οι οποίες αποτελούν τον βασικό στόχο των επιθέσεων. Όπως είπαμε, οι βάσεις στο Ακρωτήρι και τη Δεκέλεια αποτελούν κυρίαρχες στρατιωτικές περιοχές του Ηνωμένου Βασιλείου και φιλοξενούν κρίσιμες νατοϊκές υποδομές.
Σε περίπτωση επίθεσης εναντίον στρατιωτικών εγκαταστάσεων κράτους-μέλους του ΝΑΤΟ, θα μπορούσε να ενεργοποιηθεί η συλλογική ρήτρα άμυνας που προβλέπεται στο Άρθρο 5 της Συνθήκης της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας. Σύμφωνα με το άρθρο αυτό, μια ένοπλη επίθεση εναντίον ενός συμμάχου θεωρείται επίθεση εναντίον όλων, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε συλλογική αντίδραση της Συμμαχίας.
Προς το παρόν αυτό δεν έχει γίνει.
Παρόλα αυτά, στο πλαίσιο της αυξανόμενης έντασης στην Ανατολική Μεσόγειο, επισκέφθηκε την Παρασκευή (6/3) την Κύπρο η επικεφαλής της βρετανικής υπηρεσίας πληροφοριών MI6, σε μια κίνηση που ερμηνεύθηκε ως ένδειξη της ιδιαίτερης ανησυχίας του Λονδίνου για την ασφάλεια των βάσεων αλλά και για την ευρύτερη περιφερειακή σταθερότητα.
Υπενθυμίζεται ότι ένα υπόστεγο στη βάση της RAF στο Ακρωτήρι επλήγη από drone τύπου Shahed ιρανικής κατασκευής, το οποίο, σύμφωνα με κυπριακές πηγές, εκτοξεύθηκε από τον Λίβανο. Δύο ακόμη μη επανδρωμένα αεροσκάφη εντοπίστηκαν τις ίδιες ώρες και καταρρίφθηκαν από μαχητικά Typhoon που απογειώθηκαν από τη βάση. Το τελευταίο 24ωρο οι σειρήνες ήχησαν άλλες τρεις φορές όμως οι πληροφορίες από τις Βάσεις προς δημοσιογράφους (που σημειωτέον δεν δικαιούνται να μπουν στις βάσεις χωρίς ειδική άδεια) είναι σχεδόν ανύπαρκτες.
Το Λονδίνο έχει ανακοινώσει και την αποστολή του αντιτορπιλικού αεράμυνας HMS Dragon, καθώς και ελικοπτέρων Wildcat με δυνατότητες αντιμετώπισης drones, ενώ μαχητικά αεροσκάφη Typhoon και F-35 έχουν αναλάβει αποστολές προστασίας συμμάχων στη Μέση Ανατολή.
Την ίδια στιγμή, ευρωπαϊκές χώρες ενισχύουν τη στρατιωτική τους παρουσία γύρω από την Κύπρο. Ελλάδα, Γαλλία, Ιταλία, Ισπανία και Ολλανδία έχουν αναπτύξει πλοία και αεροσκάφη στην περιοχή, δημιουργώντας μια πολυεθνική αμυντική παρουσία στην Ανατολική Μεσόγειο, με στόχο την προστασία κρίσιμων υποδομών και θαλάσσιων διαδρόμων.
Μάλιστα έχει προγραμματιστεί για σήμερα επίσκεψη του Γάλλου Προέδρου Εμανουέλ Μακρόν που θα συναντηθεί με τους Νίκο Χριστοδουλίδη και Κυριάκο Μητσοτάκη.
Σε πολιτικό επίπεδο, ο υπουργός Εξωτερικών της Κυπριακής Δημοκρατίας Κ. Κόμπος δήλωσε στο βρετανικό Sky News ότι δεν βλέπει σύντομα τέλος στον πόλεμο. Όπως σημείωσε, η σύγκρουση αλλάζει μορφή και εντείνεται, ενώ μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι ανοίγουν ουσιαστικά διπλωματικά κανάλια για τον τερματισμό της.
Τι θα γίνει με την Κυπριακή Προεδρεία στην Ε.Ε.;
Η κρίση έχει ήδη επηρεάσει και την άσκηση της κυπριακής προεδρίας στο Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σύμφωνα με αξιωματούχους της Λευκωσίας, αρκετές από τις ευρωπαϊκές συναντήσεις που ήταν προγραμματισμένες να πραγματοποιηθούν στο νησί τον Μάρτιο είτε αναβάλλονται, είτε μεταφέρονται σε διαδικτυακή μορφή.
Υποβάθμισή... με εντολή
Όπως έχουμε γράψει, οι εξελίξεις στην Κύπρο περνούν στα ψηλά των ειδήσεων ακόμα και στην ίδια την Μεγαλόνησο. Σύμφωνα με πληροφορίες του Euro2day.gr, αυτό γίνεται με συντονισμό και με κατανόηση από όλες τις πλευρές ακόμα και της Τουρκίας, γεγονός που εξέπληξε πολλούς. Γιατί όπως είπαμε κανείς δε θέλει να ενεργοποιηθούν τα άρθρα του ΝΑΤΟ και της ΕΕ πόσω μάλλον τα δικαιώματα των εγγυητριών δυνάμεων.
Άνοιξε όμως πάλι το θέμα παραμονής των βρετανικών βάσεων στην Κύπρο.
«Τίποτα δεν αποκλείω», ήταν η απάντηση του προέδρου της Δημοκρατίας, Νίκου Χριστοδουλίδη, ερωτηθείς αν προτίθεται η Λευκωσία μετά τη λήξη της κρίσης να ασχοληθεί με αυτό το «καυτό» θέμα.
Οι βρετανικές βάσεις στην Κύπρο αποτελούν εδώ και δεκαετίες αντικείμενο πολιτικής και νομικής συζήτησης, καθώς πολλοί τις θεωρούν κατάλοιπο της αποικιακής περιόδου. Οι περιοχές του Ακρωτηρίου και της Δεκέλειας δημιουργήθηκαν το 1960, όταν η Κύπρος απέκτησε την ανεξαρτησία της από το Ηνωμένο Βασίλειο. Με βάση τη Συνθήκη Εγκαθίδρυσης της Κυπριακής Δημοκρατίας, η Βρετανία διατήρησε την κυριαρχία στις δύο περιοχές του νησιού, οι οποίες έκτοτε αποτελούν τις λεγόμενες Κυρίαρχες Περιοχές Βάσεων.
Πολλοί Κύπριοι νομικοί υποστηρίζουν ότι οι βάσεις αποτελούν αποικιακό κατάλοιπο που αντιβαίνει στο πνεύμα των ψηφισμάτων των Ηνωμένων Εθνών για την αποαποικιοποίηση.
Το ζήτημα επανέρχεται συχνά στο δημόσιο διάλογο, ιδιαίτερα σε περιόδους έντασης στη Μέση Ανατολή, καθώς οι βάσεις χρησιμοποιούνται για στρατιωτικές επιχειρήσεις στην ευρύτερη περιοχή.
Επιφανείς Κύπριοι νομικοί, υποστηρίζουν ότι η παρουσία τους αποδεδειγμένα πλέον καθιστά την Κύπρο εκτεθειμένη σε γεωπολιτικούς κινδύνους χωρίς να έχει η ίδια άμεσο ρόλο στις στρατιωτικές αποφάσεις.
Επισημαίνουν δε ότι η πρόσφατη απόφαση του Ηνωμένου Βασιλείου να επιστρέψει τα νησιά Τσάγκος (Chagos) στον Μαυρίκιο δημιούργησε ένα νέο διεθνές προηγούμενο σχετικά με αποικιακά εδάφη, κάτι που μπορεί να ζητήσει και η Κύπρος ως μέλος της Ε.Ε.
Αυτό αποτελεί το «μετά». Για την ώρα, εάν λάβουμε υπόψη τι δήλωσε επισήμως ο πρόεδρος, ο ΥΠΕΞ και ο ΥΠΕΘΑ της Κύπρου, η σύρραξη στην Μέση Ανατολή θα αργήσει να λήξει.