Αντιμέτωπος με τον κίνδυνο να ξεμείνει από φυσικό αεριο για μήνες και να επαναληφθεί το «φιάσκο» με τις δημοπρασίες για τον Ιανουάριο, όπου το ενδιαφέρον για δέσμευση δυναμικότητας από την Ελλάδα προς την Ουκρανία, ήταν μηδενικό, βρίσκεται ο Κάθετος Διάδρομος, που φιλοδοξεί να γίνει η βασική διαδρομή μεταφοράς αμερικανικού LNG προς το Βορρά.
Στις γνωστές παιδικές ασθένειες του βασικού αυτού άξονα για την ενεργειακή κυριαρχία των ΗΠΑ στη περιοχή, όπως οι υψηλές ταρίφες, έρχεται πλέον να προστεθεί και η επαμφοτερίζουσα στάση της Κομισιόν, που από τη μια αναγνωρίζει τη γεωπολιτική του σημασία, από την άλλη του βάζει «τρικλοποδιές».
Κι αυτό καθώς συνεχίζει να θεωρεί ότι τα προιόντα που δημιουργήσαν οι Διαχειριστές των πέντε χωρών της διαδρομής (Ελλάδα, Βουλγαρία, Ρουμανία, Μολδαβία, Ουκρανία), με στόχο τη δέσμευση δυναμικότητας μέσα από τρεις διαφορετικές πύλες εισόδου για το φυσικό αέριο κατά μήκος της διαδρομής Νότου - Βορρά, δεν ευθυγραμμίζονται με το ευρωπαικό ρυθμιστικό πλαίσιο.
Το πρόβλημα, που ενισχύει τα γκρίζα σύννεφα πάνω από το εγχείρημα και που για να απομακρυνθούν εκτιμάται ότι θα χρειαστεί αμερικανική παρέμβαση στη Κομισιόν, εντοπίστηκε για πρώτη φορά στις 22 Δεκεμβρίου, όταν για τις τρεις δημοπρασίες που διενεργήθηκαν ταυτόχρονα στον Κάθετο Διάδρομο για το μήνα Ιανουάριο, δεν υπήρξε το παραμικρό ενδιαφέρον, όπως είχε γράψει το euro2day.gr.
Τόσο δηλαδή για το λεγόμενο «Route 1» (με το οποίο οι επενδυτές μπορούν να κλείσουν χωρητικότητα προς Ουκρανία μέσω Ρεβυθούσας και FSRU Αλεξανδρούπολης, όσο και για τα δύο νέα ειδικά προϊόντα που έκαναν πρεμιέρα εκείνη την ημέρα: Το «Route 2» (αφορά αποκλειστικά το LNG που εισάγεται μέσω του FSRU Αλεξανδρούπολης και διακινείται στη Βουλγαρία μέσω του ελληνοβουλγαρικού αγωγού IGB, βασικό τμήμα του Κάθετου Διαδρόμου), καθώς και το «Route 3», που διασυνδέει τον αγωγό TAP στη Κομοτηνή μέσω του οποίου αζέρικο αέριο εισέρχεται επίσης στον IGB.
Σύμφωνα με πηγές του ΥΠΕΝ, βασική αιτία για το ανεπιτυχές αυτό crash test ήταν η παρατεταμένη ρυθμιστική ασάφεια που περιβάλλει τον Κάθετο Διάδρομο λόγω της αντιφατικής πολιτικής της Κομισιόν και της κοινοτικής γραφειοκρατίας, που στο παρά πέντε των τριών δημοπρασιών, έκανε δεύτερες σκέψεις ως προς το αν συνάδουν ή όχι με το κοινοτικό πλαίσιο.
Κίνδυνος να επαναληφθεί το μηδενικό ενδιαφέρον
Στην ουσία του προβλήματος φαίνεται ότι βρίσκεται το γεγονός πως μέσω των συγκεκριμένων προϊόντων ένας προμηθευτής ή trader μπορεί να δεσμεύσει χωρητικότητα κατά μήκος όλης της αλυσίδας των αγωγών και υποδομών που συνθέτουν το Κάθετο Διάδρομο, δηλαδή από την Ρεβυθούσα έως την Ουκρανία.
Το κοινοτικό ωστόσο πλαίσιο προβλέπει υπό κανονικές συνθήκες τη χωριστή κατακύρωση δυναμικότητας σε κάθε επιμέρους υποδομή των ευρωπαϊκών οδεύσεων για το φυσικό αέριο. Σύμφωνα με τη Κομισιόν, η οριζόντια αυτή δέσμευση χωρητικότητας μπορεί να νοθεύσει τον ανταγωνισμό.
Το θέμα ωστόσο είναι ότι έπειτα από διαβουλεύσεις που είχαν προηγηθεί μεταξύ των Διαχειριστών των πέντε χωρών και την Επιτροπή, όπως και ανάμεσα στη πολιτική ηγεσία του ΥΠΕΝ και τη Γενική Διευθύντρια της DG Energy, Ditte Joergensen στο περιθώριο του Συμβουλίου υπ. Ενέργειας (15-16 Δεκεμβρίου), η Κομισιόν είχε ανάψει το σχετικό πράσινο φως για τα δύο νέα προϊόντα («Route 2» και «Route 3»).
Τα πράγματα λέγεται ότι άλλαξαν λίγες ώρες μετά, όταν σύμφωνα πάντα με τις ίδιες πηγές, οι ρυθμιστικές αρχές των πέντε εμπλεκομένων χωρών ενημερώθηκαν ότι δεν πρέπει να τα εγκρίνουν. Μεσολάβησε νέα κρούση του ΥΠΕΝ στη DG Energy και ακολούθησε διορθωτική κίνηση προς τις ρυθμιστικές αρχές, οι οποίες και έδωσαν τελικά το δικό τους «οκ» τη Παρασκευή 19 Δεκεμβρίου, τρεις μόλις ημέρες πριν τις δημοπρασίες για τον Ιανουάριο.
Τότε ενημερώθηκαν και οι ενδιαφερόμενοι χρήστες (traders, προμηθευτές), οι οποίοι όμως μέχρι και πριν από μερικά 24ωρα είχαν την εικόνα ότι τα νέα προϊόντα δεν συνάδουν με το κοινοτικό πλαίσιο και ότι δημοπρασίες δεν θα διεξαχθούν. Απόρροια του παραπάνω «αλαλούμ» ήταν και το μηδενικό επενδυτικό ενδιαφέρον μπροστά στο γκρίζο τοπίο και την εικόνα αβεβαιότητας γύρω από τη συγκεκριμένη διαδρομή.
Τα παραπάνω φυσικά δεν απαντούν στο γιατί έκτος από τα νέα προϊόντα, υπήρξε μηδενική ανταπόκριση και για το «Route 1», μέσω του οποίου μπορεί κανείς να δεσμεύσει χωρητικότητα σε όλες τις σημερινές υποδομές για τη μεταφορά αέριου από το τερματικό της Ρεβυθούσας ως την Ουκρανία και για το οποίο είχαν προηγηθεί πλειάδα δημοπρασιών. Ενώ στη δημοπρασία για τον Δεκέμβριο είχε δεσμευτεί το 60% της προσφερόμενης δυναμικότητας των 23 GWh την ημέρα, τον Ιανουάριο δεν εμφανίστηκε ούτε ένας παίκτης.
Η αλήθεια είναι ότι το πρόβλημα δεν συνδέεται αποκλειστικά με τη Κομισιόν. Οι ταρίφες του Κάθετου Διάδρομου παραμένουν πολύ υψηλότερες έναντι άλλων ανταγωνιστικών και πιο κοντινών διαδρομών προς την Ουκρανία π.χ. μέσω της Πολωνίας. Και ειδικά όταν η ζήτηση από το Κίεβο είναι χαμηλή, όπως συνέβη τον Ιανουάριο, η «ελληνική» διαδρομή δεν έχει παρά μικρή τύχη, γεγονός που πρέπει να συνυπολογίσουν όλοι οι εμπλεκόμενοι αν θέλουν να αλλάξει η σημερινή εικόνα…
Στο ερώτημα τι θα συμβεί στις επόμενες δημοπρασίες, αυτή που θα διεξαχθεί στα τέλη του μήνα για το Φεβρουάριο ή εκείνη που θα γίνει τον επόμενο μήνα για τον Μάρτιο, πηγές του ΥΠΕΝ δεν αποκλείουν καθόλου την ίδια άδοξη τύχη.
Πιθανή αμερικανική παρέμβαση
Το πλάνο προβλέπει τριπλές μηνιαίες δημοπρασίες έως και το Μάρτιο για παραδόσεις φυσικού αερίου μέσω του Κάθετου Διαδρόμου στην Ουκρανία μέχρι τον Απρίλιο. Τότε πρόκειται η Κομισιόν να ξεκινήσει και τη διαδικασία για την αναπροσαρμογή των τριών προϊόντων.
Σε ό,τι αφορά ωστόσο αυτή καθ' εαυτή τη Κομισιόν, το παράδοξο, όπως λένε πηγές του ΥΠΕΝ, είναι ότι η ίδια η Επιτροπή που τον περασμένο Ιούνιο είχε δεσμευτεί στο πλαίσιο της συμφωνίας για τους δασμούς να αγοράσει μέσα στην επόμενη τριετία (2026-2028) αμερικανικά ενεργειακά προϊόντα αξίας 750 δισ. δολ., τώρα με τη στάση της υπονομεύει αυτά που είχε υπογράψει.
Κι αυτό, καθώς αν ένας trader ή προμηθευτής, δεν γνωρίζει κατά πόσο το προϊόν που κλειδώνει σε μια δημοπρασία, είναι νόμιμο και δεν θα αμφισβητηθεί αύριο σε ρυθμιστικό επίπεδο, επιλέγει προφανώς να μην συμμετάσχει στη διαδικασία.
Στο σενάριο που η διαδρομή από το Νότο προς το Βορρά συνεχίσει να κινείται για το επόμενο τρίμηνο στη σφαίρα του ρίσκου και της αβεβαιότητας, δεν αποκλείεται να υπάρξουν το προσεχές διάστημα πιέσεις από τις ΗΠΑ προς τις Βρυξέλλες για να ξεκαθαρίσουν τα πράγματα.