Ίσως είναι από τις λίγες φορές που η γκρίνια των εμπόρων αποτυπώνεται και στις έρευνες.
Από την έρευνα του ΙΟΒΕ προκύπτει ότι το λιανικό εμπόριο αποχαιρέτησε το 2025 με σημάδια πίεσης στους δείκτες επιχειρηματικών προσδοκιών και κυρίως στο ύψος των αποθεμάτων. Και τα αποθέματα είναι το «κλειδί» για όσα θα δουν οι καταναλωτές στα ράφια έως τις 28 Φεβρουαρίου.
Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Τον Δεκέμβριο, τον σημαντικότερο μήνα του έτους για το εμπόριο, ο δείκτης επιχειρηματικών προσδοκιών στο λιανικό εμπόριο υποχώρησε απότομα στις 97,2 μονάδες, από 113,5 μονάδες τον Νοέμβριο, καταγράφοντας μία από τις εντονότερες μηνιαίες πτώσεις του έτους.
Το αρνητικό κλίμα επιβεβαιώνεται και από την πανελλαδική έρευνα της ΕΣΕΕ για την εορταστική περίοδο. Σύμφωνα με την έρευνα, το 52% των εμπορικών επιχειρήσεων κατέγραψε χαμηλότερες πωλήσεις, ενώ το 32% κινήθηκε στα ίδια επίπεδα με πέρυσι.
Από τις επιχειρήσεις που είδαν πτώση, σχεδόν οι μισές (46%) κατέγραψαν μείωση τζίρου έως 10%, ενώ μία στις τρεις έχασε από 11% έως 20%. Ούτε η επισκεψιμότητα ικανοποίησε. Το 33% δήλωσε λίγο ή καθόλου ικανοποιημένο, ενώ για το σύνολο του 2025 το 49% εκτιμά ότι ο τζίρος μειώθηκε και μόλις το 15% κατέγραψε άνοδο.
Οι χαμηλές προσδοκίες αποτυπώνονται και στις παραγγελίες. Το 43% προμηθεύτηκε την ίδια ποσότητα εμπορευμάτων ενώ το 30% λιγότερα. Παράλληλα, 4 στις 10 επιχειρήσεις «αναγκάστηκαν» να προχωρήσουν σε εκπτώσεις μέσα στις γιορτές.
Ενδεικτικό είναι ότι το ισοζύγιο αποθεμάτων στο σύνολο του λιανικού εμπορίου, σύμφωνα με το ΙΟΒΕ, εκτινάχθηκε στις +49 μονάδες, από μόλις +8 μονάδες τον Νοέμβριο. Σε επιμέρους κλάδους η εικόνα είναι ακόμη πιο έντονη. Στα είδη ένδυσης και υπόδησης τα αποθέματα διαμορφώθηκαν στις +59 μονάδες, ενώ στα είδη οικιακού εξοπλισμού η συσσώρευση συνοδεύτηκε από έντονη πτώση των πωλήσεων.
Τα υψηλά αποθέματα αποτελούν σαφή ένδειξη ότι η κατανάλωση δεν απορρόφησε την προσφορά στον βαθμό που ανέμεναν οι επιχειρήσεις. Ως εκ τούτου, η περίοδος που διανύουμε και έως τις 28 Φεβρουαρίου αναμένεται να χαρακτηριστεί από γενναίες και εκτεταμένες εκπτώσεις, καθώς οι επιχειρήσεις θα επιδιώξουν να ρευστοποιήσουν αποθέματα, να ενισχύσουν τη ρευστότητά τους και να περιορίσουν τις απώλειες.
Ήδη οι καταναλωτές έχουν πάρει μια πρώτη γεύση. Είναι από τις λίγες φορές τα τελευταία χρόνια που οι χειμερινές εκπτώσεις ξεκινούν με εκπτώσεις -50%. Τέτοια επίπεδα καταγράφονται κυρίως σε εξαιρετικές συνθήκες, όπως το 2020 της πανδημίας και των lockdown.
Όμως το πώς κινείται η κατανάλωση στο παραδοσιακό εμπόριο είναι η μία όψη ενός νομίσματος που έχει περισσότερες από δύο όψεις. Μεγάλες αλυσίδες και πολυκαταστήματα, όπως η ZARA ή το Attica, εξακολουθούν να συγκεντρώνουν υψηλές πωλήσεις και, σε αρκετές περιπτώσεις, τον «αφρό».
Εκτός από το παραδοσιακό λιανεμπόριο υπάρχει και μια ακμάζουσα παράλληλη αγορά, το διαδίκτυο, όπου η μάχη δεν περιορίζεται στα σύνορα της Ελλάδας. Ενώ καταγράφεται σαφής μετατόπιση της κατανάλωσης τόσο προς τα φθηνά κινεζικά προϊόντα, όπως Temu, με ετήσιο τζίρο 650 εκατ. ευρώ στην Ελλάδα.
Η διείσδυση είναι εξαιρετικά υψηλή, με το 85% όσων κάνουν online αγορές να έχει στραφεί τουλάχιστον μία φορά σε marketplace εκτός Ε.Ε. και περίπου 3 στους 10 χρήστες να αγοράζουν σε μηνιαία βάση. Η χαμηλή τιμή αναδεικνύεται, με μεγάλη διαφορά, ως ο καθοριστικός παράγοντας, απορροφώντας κατά μέσο όρο το 45% της ετήσιας online δαπάνης των χρηστών, ή περίπου 244 ευρώ ανά άτομο.
Σε αυτή την εξίσωση, καλό θα είναι να λάβουμε υπόψη μας και άλλους παράγοντες. Διότι η ρευστότητα των καταναλωτών δεν είναι ανεξάντλητη. Η Black Friday, που έχει εξελιχθεί από «Παρασκευή» σε… εβδομάδα, απορροφά σημαντικό κομμάτι του οικογενειακού προϋπολογισμού αφού λειτουργεί και ως προεκπτώσεις και ως προεορταστική αγορά.
Επίσης σε αυτή την εξίσωση καλό είναι να δούμε και το καλάθι-καρότσι του σούπερ μάρκετ, που πέρυσι ξεπέρασε τα 17 δισ. ευρώ. Και φυσικά δεν πρέπει να λησμονούμε την αλλαγή του καταναλωτικού μοντέλου, που μετακινείται και στις αποδράσεις σε τουριστικούς προορισμούς, εντός και εκτός Ελλάδας,. Ούτε και το γεγονός ότι σημαντικό μέρος του εισοδήματος κατευθύνεται στην αγορά τεχνολογικών gadgets, για να είμαστε 24 ώρες το 24ωρο συνδεδεμένοι.