Φοροαπαλλαγές, μέτρα ελέγχου των τιμών των ενοικίων και νέος φορέας για την αξιοποίηση της δημόσιας γης περιλαμβάνονται στις προτάσεις της διαΝΕΟσις, σε έρευνά της σχετικά με τη στεγαστική κρίση της χώρας.
Η νέα μελέτη, η οποία πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με το ΙΟΒΕ, επιχειρεί να χαρτογραφήσει με λεπτομέρεια το οξύ αυτό πρόβλημα και να προτείνει χρήσιμες κατευθύνσεις πολιτικής.
Μέσα από ένα κείμενο 120 σελιδών, εξετάζει το πώς φτάσαμε ως εδώ, τα χαρακτηριστικά της ελληνικής αγοράς και γιατί η Ελλάδα βρίσκεται στις χειρότερες θέσεις της Ευρώπης.
Υπενθυμίζεται ότι το ποσοστό του διαθέσιμου εισοδήματος που δαπανούν τα ελληνικά νοικοκυριά για στεγαστικά έξοδα, που περιλαμβάνουν ενοίκια, στεγαστικό δανεισμό, δημοσιονομικά τέλη, και ενεργειακό κόστος, υπερβαίνει κατά πολύ τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, αγγίζοντας το 35,5% το 2024, σε σύγκριση με το 19,2% του μέσου όρου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Πολλά τα θέματα και τα στάδια επίλυσης
Η αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης απαιτεί μια ευρύτερη οικονομική προσέγγιση πολλών σταδίων. Στην παρουσίαση της έρευνας, ο Γενικός Διευθυντής του ΙΟΒΕ και καθηγητής στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Νίκος Βέττας, ο οποίος ήταν συντονιστής της μελέτης, αναφέρει σε δημοσιογράφους ότι το τελευταίο διάστημα παρατηρείται μια εξισορρόπηση της αγοράς.
Στη συνέχεια, όμως σημείωσε ότι εξακολουθούν να υπάρχουν προβλήματα στη στέγαση που δεν μπορούν να λυθούν ερήμην των άλλων προβλημάτων της οικονομίας. Στην κορυφή της λίστας προτάσεων που ετοίμασε η διαΝΕΟσις είναι η ανάγκη για μια εθνική στρατηγική στέγασης που θα περιλαμβάνει τη θεσμική κατοχύρωση και επέκταση του κοινωνικού και προσιτού πλαισίου της στέγασης.
Η μελέτη υποστηρίζει τη σκοπιμότητα ενός κεντρικού κρατικού φορέα επιφορτισμένου με την ευθύνη εφαρμογής μιας Εθνικής Στρατηγικής για τη Στέγαση.
Ο φορέας αυτός, πέρα από τον συντονισμό των ήδη υπαρχόντων μέτρων, θα είναι χρήσιμο να έχει τη δυνατότητα «να αξιοποιεί δημόσια γη, να ανακαινίζει και να κατασκευάζει κατοικίες, και να συνεργάζεται με την τοπική αυτοδιοίκηση, όπως τα πιλοτικά προγράμματα στους δήμους Αθηναίων και Θεσσαλονίκης, αλλά και διεθνώς».
Προτείνει, επίσης, πιθανές μεταρρυθμίσεις για τη συγκράτηση των υπερβολικών αυξήσεων στα ενοίκια, σε συνδυασμό, όμως, με αύξηση της προστασίας της ιδιοκτησίας από ασυνέπειες.
«Είναι δόκιμη η εξέταση μέτρων στην κατεύθυνση ενός πλαισίου ελέγχου ενοικίων, ασφαλώς με χαρακτηριστικά ευελιξίας, αλλά και στόχο αποφυγής απότομων μεταβολών, όπου υπάρχει έντονο πρόβλημα. Χαρακτηριστική είναι, επίσης, η ανομοιόμορφη κατανομή των πόρων ανάμεσα σε ιδιοκτήτες και ενοικιαστές, ενώ προκρίνεται μια πιο ισορροπημένη ενίσχυση για τους δεύτερους, καθότι αυτοί αντιμετωπίζουν το μεγαλύτερο στεγαστικό ζήτημα», υπογραμμίζεται.
Στο ίδιο πλαίσιο κατευθύνσεων, προτείνεται ακόμα η καλύτερη οργάνωση των μέτρων ενίσχυσης των ενοικιαστών, όπως τα σχετικά επιδόματα και η επιστροφή ενοικίου.
Οι κενές κατοικίες
Για την αξιοποίηση των κενών κατοικιών, η μελέτη προτείνει βελτιώσεις σε υφιστάμενα προγράμματα, όπως το «Ανακαινίζω-Νοικιάζω» με ανώτατο όριο μίσθωσης και ελάχιστη διάρκεια μισθώσεων, ενώ συμπληρωματικά θα μπορούσαν να χορηγούνται φοροελαφρύνσεις σε ιδιοκτήτες ή κατασκευαστές που προσφέρουν κατοικίες με μειωμένο ενοίκιο.
Ενδιαφέρον έχουν τα στοιχεία που παρουσιάζει η μελέτη για τα κενά σπίτια, ένα μερίδιο της αγοράς κατοικίας που για πολλούς κρύβει σημαντικές λύσεις στη στεγαστική κρίση.
Στο βασικό κομμάτι της προσφοράς, στην απογραφή πληθυσμού-κατοικιών του 2021 που διενήργησε η ΕΛΣΤΑΤ, ο συνολικός αριθμός των κενών κατοικιών στην Ελλάδα, συμπεριλαμβανομένων των εξοχικών κατοικιών και των δευτερευουσών κατοικιών, ήταν 2.277.615, που αντιπροσωπεύει το 35% του συνολικού στεγαστικού αποθέματος της χώρας.
Είναι σημαντικό να σημειωθεί πως ένα σημαντικό μέρος αυτών των κενών ακινήτων συγκεντρώνεται στην επαρχία. Αντιθέτως, η Αττική κατέχει το μικρότερο ποσοστό κενών κατοικιών από όλες τις υπόλοιπες περιφέρειες (24%).
Καθώς πολλές από αυτές τις κατοικίες αναμένεται να μην είναι άμεσα κατοικήσιμες, το εν λόγω εύρημα υποδεικνύει πως, σχετικά με τις υπόλοιπες περιφέρειες, το μικρότερο αναλογικά λειτουργικό απόθεμα κατοικιών, σε συνδυασμό με την αυξημένη ζήτηση για επένδυση στο μεγαλύτερο αστικό κέντρο της χώρας, καθίσταται ένας σημαντικός παράγοντας αύξησης των τιμών των κατοικιών και των ενοικίων.
Παράλληλα, δημιουργεί μια σημαντική κατεύθυνση για τη χάραξη πολιτικών που θα έχουν σαν σκοπό την ανάδειξη κινήτρων για την αξιοποίηση των κενών κατοικιών.
Περιορισμοί και μείωση γραφειοκρατίας
Η έρευνα εντοπίζει, επιπλέον, περιθώρια επέκτασης για τους περιορισμούς που ισχύουν στη βραχυχρόνια μίσθωση και στη Χρυσή Βίζα, ανάλογα και με τις ανάγκες της κάθε γεωγραφικής περιοχής. Ακόμη, συστήνει περαιτέρω μέριμνα για τη φοιτητική στέγαση.
Τέλος, κάποιες ακόμη χρήσιμες κατευθύνσεις πολιτικής, που επίσης αναφέρονται, είναι τα κίνητρα για αποκέντρωση, όπως η ενίσχυση της τηλεργασίας, τα οποία μπορεί να μετριάσουν τη ζήτηση στην Αττική, η ξεκάθαρη θεσμοθέτηση ενός πλαισίου για τα ακίνητα σε καθεστώς πλειστηριασμού, η μείωση της γραφειοκρατίας στις μεταβιβάσεις και άλλες παρεμβάσεις ενίσχυσης της ρευστότητας στην αγορά ακινήτων, η διευκόλυνση της εξυγίανσης μη εξυπηρετούμενων στεγαστικών δανειακών χαρτοφυλακίων με ασφάλεια και διαφάνεια, καθώς και ευρύτερες επενδύσεις σε υποδομές μεταφορών και συγκοινωνιών.
*Δείτε ολόκληρη τη μελέτη της διαΝΕΟσις για το στεγαστικό στη δεξιά στήλη "Συνοδευτικό Υλικό".