Το νομοσχέδιο του υπουργείου Εργασίας που ενσωματώνει την Εθνική Κοινωνική Συμφωνία μεταξύ κυβέρνησης, εργοδοτικών οργανώσεων και ΓΣΕΕ που κατατέθηκε χθες στη Βουλή, ανοίγει τον δρόμο για αυξήσεις σε χιλιάδες εργαζόμενους.
Ήδη, η επέκταση κάποιων από τις συνολικά 15 κλαδικές συμβάσεις που ισχύουν για ένα μέρος των επιχειρήσεων κάθε κλάδου, θα μπορέσει να επανεξεταστεί από το Ανώτατο Συμβούλιο Εργασίας, ενώ εκτιμάται ότι θα διευκολυνθεί και η υπογραφή συμβάσεων σε κλάδους που απασχολούν χιλιάδες εργαζόμενους, όπως είναι ο επισιτισμός ή ο κλάδος των τροφίμων. Αρκεί βέβαια, να το επιθυμούν τα συμβαλλόμενα μέλη, καθώς δεν αρκεί το θεσμικό πλαίσιο, απαιτείται και η βούληση των κοινωνικών εταίρων.
Αλλά και συμβάσεις που λήγουν εντός του επόμενου διαστήματος, και μέχρι να υπογραφούν νέες, θα μπορέσουν να «μετενεργήσουν», θα ισχύσουν δηλαδή ως έχουν, χωρίς περικοπές σημαντικών επιδομάτων και πρόσθετων παροχών.
Αναλυτικά, μέχρι σήμερα, οι κλαδικές συμβάσεις που δεν είχαν κηρυχθεί γενικώς υποχρεωτικές δέσμευαν αποκλειστικά τις επιχειρήσεις που συμμετείχαν στις εργοδοτικές οργανώσεις που τις υπέγραφαν. Το αποτέλεσμα ήταν χιλιάδες εργαζόμενοι, αν και απασχολούνταν στον ίδιο κλάδο και με ίδια ή παρόμοια καθήκοντα, να αμείβονται με τον κατώτατο μισθό των 880 ευρώ, επειδή ο εργοδότης τους δεν δεσμευόταν από τη σύμβαση. Έτσι, διαμορφώθηκε ένα μωσαϊκό αμοιβών, με μεγάλες ανισότητες και έντονη πίεση προς τα κάτω στους μισθούς.
Το νέο θεσμικό πλαίσιο επιχειρεί να ανατρέψει αυτή την εικόνα. Κεντρική αλλαγή αποτελεί η μείωση του απαιτούμενου ποσοστού κάλυψης εργαζομένων για να επεκταθεί μια κλαδική σύμβαση στο σύνολο του κλάδου, από το 50% στο 40%. Η μείωση αυτή θεωρείται κρίσιμη, καθώς διευκολύνει σημαντικά την ενεργοποίηση της διαδικασίας επέκτασης.
Παράλληλα, θεσπίζεται η δυνατότητα αυτόματης επέκτασης όταν μια σύμβαση συνυπογράφεται και από την ΓΣΕΕ, χωρίς να απαιτείται πρόσθετος έλεγχος της αντιπροσωπευτικότητας. Βασική προϋπόθεση είναι η συνομοσπονδία να κληθεί από το οικείο Σωματείο, το οποίο θα συμμετέχει επίσης στην διαδικασία.
Τι σημαίνει αυτό; Περισσότερες κλαδικές συμβάσεις θα μπορούν να κηρύσσονται γενικώς υποχρεωτικές. Έτσι, εργαζόμενοι στον ίδιο κλάδο, και με παρόμοια καθήκοντα θα έχουν τουλάχιστον τον ίδιο μισθό ή και υψηλότερο, σε καμία όμως περίπτωση χαμηλότερο, ενώ υποχρεωτικοί θα είναι και οι θεσμικοί όροι της σύμβασης, για όλους τους εργοδότες.
Ενδεικτικά, στον κλάδο του μετάλλου οι ελάχιστες αποδοχές κυμαίνονται από περίπου 980 έως και πάνω από 1.280 ευρώ, ενώ καθίστανται υποχρεωτικά επιδόματα επίβλεψης και ειδικών συνθηκών.
Στα ναυτιλιακά πρακτορεία και τις ναυτιλιακές επιχειρήσεις, οι κατώτατοι μισθοί κυμαίνονται από 1.156 έως 2.638 ευρώ, γεγονός που σημαίνει ότι εργαζόμενος που σήμερα λαμβάνει μισθό κάτω από το κατώφλι των 1.156 ευρώ θα δουν σημαντικές αυξήσεις.
Οι αυξήσεις δεν θα προκύπτουν μόνο από τον βασικό μισθό, αλλά και από την επαναφορά επιδομάτων και παροχών που είχαν «παγώσει» την τελευταία δεκαετία. Πρόκειται για επιδόματα γάμου, ειδικών συνθηκών, εξειδικευμένης εργασίας, πολυετούς υπηρεσίας, καθώς και κοινωνικές παροχές, όπως πρόσθετες ημέρες άδειας ή ενισχύσεις για τα παιδιά των εργαζομένων.
Καθοριστικό ρόλο στην ενεργοποίηση των επεκτάσεων θα έχει το Ανώτατο Συμβούλιο Εργασίας, το οποίο θα εξετάσει εκ νέου τα αιτήματα επέκτασης, εφόσον αυτό ζητηθεί από τα μέλη που υπογράφουν τη σύμβαση, με βάση το νέο πλαίσιο που αναμένεται να ψηφιστεί τις επόμενες μέρες.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η επαναφορά της πλήρους και καθολικής μετενέργειας των συλλογικών συμβάσεων. Με το νέο καθεστώς, μετά την τρίμηνη παράταση ισχύος μιας σύμβασης, όλοι οι κανονιστικοί όροι της -μισθολογικοί και θεσμικοί- συνεχίζουν να ισχύουν μέχρι να υπογραφεί νέα συλλογική ή ατομική σύμβαση. Έτσι, καταργείται στην πράξη η μνημονιακή ρύθμιση της μερικής μετενέργειας, που επέτρεπε στους εργοδότες να περικόπτουν μονομερώς επιδόματα.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η κλαδική σύμβαση των ηλεκτροτεχνιτών καταστημάτων, η οποία προβλέπει επτά διαφορετικά επιδόματα, μεταξύ των οποίων γάμου, ειδικών εργασιών και ειδικών συνθηκών.
Με την επαναφορά της πλήρους μετενέργειας, όταν η σύμβαση λήξει, τους επόμενους μήνες χωρίς να υπογραφεί νέα, οι εργαζόμενοι θα συνεχίσουν να λαμβάνουν το σύνολο των αποδοχών τους, αποφεύγοντας απώλειες που μέχρι σήμερα θεωρούνταν νόμιμες.
Παράλληλα, το νομοσχέδιο προβλέπει μέτρα για την επιτάχυνση των διαδικασιών σε περίπτωση διαφωνίας εργαζομένων και εργοδοτών, θεσμοθετώντας έναν μηχανισμό προελέγχου των μονομερών αιτήσεων προσφυγής στη Μεσολάβηση και τη Διαιτησία. Συστήνεται δηλαδή, στον ΟΜΕΔ, τριμελής επιτροπή, που θα ελέγχει αυστηρά και μόνο τις νόμιμες προϋποθέσεις για μεσολάβηση και προσφυγή στη διαιτησία.
Μέλη της Επιτροπής Ελέγχου Παραδεκτού θα είναι ένας Καθηγητής Νομικής Σχολής Εργατικού Δικαίου, ένας Καθηγητής Οικονομικών και ένας αφυπηρετήσας δικαστής ανώτατου δικαστηρίου, που θα επιλέγονται με θητεία, από το Διοικητικό Συμβούλιο του ΟΜΕΔ.
Επίσης, προβλέπεται η κατάργηση του δεύτερου βαθμού διαιτησίας του Οργανισμού, με στόχο την γρηγορότερη επίλυση διαφορών, ενώ διατηρείται η δυνατότητα δικαστικής προσβολής της διαιτητικής απόφασης.
Στους πρώτους κλάδους που θα μπορέσουν να μπουν στη διαδικασία επέκτασης της ΣΣΕ, συγκαταλέγονται μεταξύ άλλων, η ιδιωτική ασφάλιση, οι τράπεζες, η καπνοβιομηχανία, η οικοδομή και τα γραφεία ταξιδίων, ενώ οι νέες παρεμβάσεις ενδέχεται να επηρεάσουν την διαδικασία υπογραφής κλαδικής σύμβασης σε λιανικό εμπόριο και εστίαση, που συνολικά απασχολούν σχεδόν 1 εκατομμύριο εργαζόμενους.
Στόχος του υπουργείου Εργασίας είναι η σταδιακή αύξηση της κάλυψης των εργαζομένων από συλλογικές ρυθμίσεις από περίπου 25% σήμερα σε 80%, ώστε οι συλλογικές συμβάσεις να επανέλθουν ως βασικός μηχανισμός ανόδου των αποδοχών και ο μέσος μισθός να προσεγγίσει και να ξεπεράσει τα 1.500 ευρώ έως το 2027.