Μια σειρά κρίσιμων εξελίξεων έχουν δρομολογηθεί τα 24ωρα που ακολούθησαν το φετινό οικονομικό φόρουμ του Νταβός.
Τους τελευταίους μήνες η Ευρώπη έδειχνε ανήμπορή να ασκήσει διεθνή πολιτική που να επηρεάζει τις εξελίξεις. Από «μέσα» όμως η ΕΕ έβραζε και τώρα που οι καμπάνες ήχησαν (δασμοί, Γροιλανδία κ.τλ.) υπήρξαν προσπάθειες κινητοποίησης. και ο Γερμανός Καγκελάριος Φ.Μερτς, έδωσε το «σήμα» των αλλαγών που έρχονται στην ΕΕ.
Υπενθυμίζουμε ότι στο τετραήμερο του Νταβός, η ΕΕ επέλεξε να κάνει μια έκτακτη Σύνοδο Κορυφής των Ηγετών για την Γροιλανδία. Εκεί ο Γερμανός Καγκελάριος πήρε τον λόγο και είπε στους ομολόγους του αυτό που δήλωσε και στο Νταβός: ότι «η παλιά τάξη καταρρέει με εκπληκτικό ρυθμό» και ότι «ο πόλεμος επιθετικότητας της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας αποτελεί μέχρι στιγμής την πιο ακραία έκφρασή του».
Αμέσως μετά ξεκίνησε ένα ντόμινο εξελίξεων:
1. Ο γαλλογερμανικός άξονας έγινε γερμανοιταλικός. Ο Φ. Μετς μετέβη στην Ρώμη και υπέγραψε με την Ιταλίδα πρωθυπουργό Τζόρτζια Μελόνι πρωτόκολλο για κοινό σχέδιο δράσης, με τη συμμετοχή συνολικά είκοσι δύο υπουργών των δύο χωρών. Η κίνηση αυτή είναι μια ακόμα απόδειξη ότι Μακρόν και Μερτζ δεν μπορούν να συμφωνήσουν σε κοινή γραμμή όσον αφορά στην αντιμετώπιση των ενεργειών Τραμπ. Για πολλούς είναι σύγκρουση προσωπικοτήτων παρά χωρών. Αυτό όμως έχει συνέπειες.
Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές που μίλησαν με το Euro2day.gr, η γερμανοιταλική σύσφιξη σχέσεων αφορά και στον κρίσιμο (για Ελλάδα και Κύπρο) τομέα της ενέργειας.
2. Λίγες μέρες μετά την διακήρυξη, την σκυτάλη πήρε ο Γερμανός αντικαγκελάριος και υπουργός Οικονομικών Λ. Κλινγκμπάιλ, ο οποίος τάχθηκε πλέον ξεκάθαρα υπέρ της ανάγκης για Ευρώπη δύο ταχυτήτων. Η δικαιολογία; Η Ένωση πρέπει να γίνει πιο αποτελεσματική, οικονομικά και στρατιωτικά πιο ισχυρή και ανεξάρτητη.
Προχώρησε δε, σε τηλεδιάσκεψη με τους ομολόγους του της Γαλλίας, της Ιταλίας, της Πολωνίας της Ισπανίας και της Ολλανδίας παρουσιάζοντας τους ένα σχέδιο τεσσάρων σημείων βάση των οποίων – κατά την Γερμανία – πρέπει πλέον να κινηθεί η ΕΕ. Το σχέδιο αυτό θα εξεταστεί από τους έξι ενόψει της Συνόδου Κορυφής των Ηγετών της ΕΕ στις 12 Φεβρουαρίου, στην οποία προεδρεύει η Κύπρος η οποία «βλέπει» όλα τα έγγραφα πριν μπουν στην ατζέντα. Αυτό έχει τεράστια σημασία.
Μια μέρα μετά την τηλεδιάσκεψη, τα μεγάλα πρακτορεία ειδήσεων, μετέδωσαν ότι οι υπουργοί έξι κορυφαίων ευρωπαϊκών οικονομιών, δεσμεύθηκαν να αποτελέσουν τους κινητήριους μοχλούς της ευρωπαϊκής προόδου, καθώς εξέταζαν τρόπους προώθησης έργων που έχουν μπλοκαριστεί από την πολύπλοκη διαδικασία λήψης αποφάσεων της ΕΕ, σε μια περίοδο γεωπολιτικών αναταράξεων.
Με άλλα λόγια, όπως μας σχολίασε Ευρωπαίος διπλωμάτης, για να μπορέσει η ΕΕ να λαμβάνει γρήγορα αποφάσεις, πρέπει να μετατραπεί σε Ένωση δύο ταχυτήτων. Κυνικά, όπως μετέδωσε το Reuters, o Γερμανός υπουργός Οικονομικών είπε ότι «ως έξι μεγάλες οικονομίες της Ευρώπης, θέλουμε πλέον να είμαστε οι κινητήριες δυνάμεις. Δίνουμε ώθηση. Οι υπόλοιποι μπορούν να συμμετάσχουν».
Η ιδέα της συγκρότησης ad hoc συνασπισμών, που θα επιτρέπουν σε ορισμένες χώρες της ΕΕ να προωθούν έργα χωρίς να απαιτείται συμφωνία και των 27, κυκλοφορεί στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες εδώ και χρόνια και συγκεκριμένα από το 2023, με πρόφαση την παρατεταμένη εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία.
Ωστόσο τώρα, αποκτά νέα δυναμική καθώς η ΕΕ έρχεται αντιμέτωπη με διευρυμένη ανασφάλεια, υποτονική ανάπτυξη και βαθιές πολιτικές αποκλίσεις. Οι Σύνοδοι Κορυφής ολοκληρώνονται χωρίς αποτελεσματική συλλογική δράση για την αντιμετώπιση των γεωπολιτικών προκλήσεων που προέρχονται από τις ΗΠΑ του Τραμπ, τη Ρωσία και την Κίνα.
3. Η Γερμανία ασχολήθηκε και με το τεράστιο πρόβλημα του Μεταναστευτικού. O Γερμανός υπουργός Εσωτερικών Α. Ντόμπριντ, όπως αναφέρουν γερμανικά μέσα και διεθνή πρακτορεία, εξετάζει με ομολόγους του τη δημιουργία «πρότυπων κέντρων επιστροφών» (return hubs) για επίσπευση απελάσεων και συνολικά διαδικασίες fast-track στη συνεργασία με χώρες εκτός ΕΕ.
Σύμφωνα με πηγές από την Λευκωσία, το συγκεκριμένο σύστημα καταρτίζεται από το Βερολίνο μαζί με την Κυπριακή Προεδρία ώστε να «περάσει» αυτό το εξάμηνο.
4. Θεωρητικά, η Ευρώπη ανταπάντησε στις ανησυχίες που προκαλεί η πολιτική Τραμπ με τους δασμούς με την ιστορική συμφωνία με την Ινδία, ολοκληρώνοντας σχεδόν δύο δεκαετίες διαπραγματεύσεων.
Βέβαια, το πιο σημαντικό είναι το πώς βλέπουν επενδυτές και αγορές τις εξελίξεις. Από την οπτική των επενδυτών, η αποτίμηση της επόμενης ημέρας μετά το Νταβός για την Ευρωπαϊκή Ένωση είναι επιφυλακτική, αλλά όχι αρνητική. Και αυτό γιατί οι αγορές μετρούν λιγότερο τη ρητορική των φόρουμ και περισσότερο τις σκληρές γεωπολιτικές εξελίξεις. Όπως μας μετέφεραν αναλυτές, αλλά και επιχειρηματίες και επικεφαλής μεγάλων επενδυτικών ομίλων, οι αγορές βλέπουν την ΕΕ ως στρατηγικά σημαντική, αλλά πολιτικά αδύναμη, σε ένα περιβάλλον που καθορίζεται ολοένα και περισσότερο από τον ανταγωνισμό ΗΠΑ–Κίνας, την Ουκρανία και τον κατακερματισμό των κανόνων του παγκόσμιου εμπορίου.
Από το Νταβός προέκυψε ότι οι επενδυτές αναγνωρίζουν τη σχετική μακροοικονομική σταθερότητα της Ευρώπης με την υποχώρηση του πληθωρισμού και την προοπτική χαλάρωσης της νομισματικής πολιτικής, αλλά παραμένουν δύσπιστοι ως προς τις αναπτυξιακές προοπτικές. Το βασικό ζήτημα δεν είναι η δημοσιονομική βιωσιμότητα, αλλά η εκτέλεση: αργές αποφάσεις, ρυθμιστική ακινησία, και εσωτερικές διαιρέσεις. Η αμυντική αναβάθμιση και η βιομηχανική πολιτική αντιμετωπίζονται θετικά, ωστόσο οι μηχανισμοί χρηματοδότησης και η κατανομή βαρών παραμένουν ακόμα ασαφείς.
Σε γεωπολιτικό επίπεδο, η ΕΕ θεωρείται περισσότερο εκτεθειμένη, παρά θωρακισμένη. Η ενεργειακή ασφάλεια έχει βελτιωθεί, όμως οι στρατηγικές εξαρτήσεις, από τις σπάνιες γαίες έως τους ημιαγωγούς, διατηρούν αυξημένα τα ασφάλιστρα κινδύνου. Παράλληλα, οι φόβοι εμπορικών αντιποίνων από Ουάσιγκτον και Πεκίνο πιέζουν τους εξαγωγικούς κλάδους.
Και όλα αυτά ενώ όλοι αναμένουν εάν ή μάλλον πότε ο Αμερικανός πρόεδρος Τραμπ αποφασίσει (μαζί με το Ισραήλ), θα χτυπήσει το Ιράν. Το πώς θα γίνει αυτό το χτύπημα θα αποφασίσει και τις αλυσιδωτές αντιδράσεις και συνέπειες, μας είπε χαρακτηριστικά αξιωματούχος στο Νταβός.