Μπορεί η τιμή του χρυσού το 2025 να ακολούθησε «τρελή» πορεία, θυμίζοντας περισσότερο τεχνολογική μετοχή παρά το αρχαιότερο asset, όμως η εξέταση της πορείας από το 1971, όταν ο Νίξον εγκατέλειψε τον κανόνα του χρυσού, δείχνει ότι το πολύτιμο μέταλλο έχει χαρακτηριστικά στρατηγικού asset, που μπορεί σε βάθος χρόνου να βελτιώσει σημαντικά τις αποδόσεις των επενδυτικών χαρτοφυλακίων.
Σε ένα ραγδαία μεταβαλλόμενο παγκόσμιο οικονομικό περιβάλλον, ο χρυσός έχει πάψει προ πολλού να θεωρείται απλώς ένα «καταφύγιο ανάγκης». Έκθεση του World Gold Council για το 2026 επιβεβαιώνει με τον πλέον κατηγορηματικό τρόπο τη μετεξέλιξη του πολύτιμου μετάλλου σε θεμελιώδη πυλώνα των σύγχρονων επενδυτικών χαρτοφυλακίων. Ο χρυσός έχει αποδείξει ότι συνδυάζει την ασφάλεια με την υψηλή απόδοση, ξεπερνώντας σε μακροπρόθεσμη βάση πολλές παραδοσιακές κατηγορίες ενεργητικού.
Από την κατάρρευση του κανόνα του χρυσού στις ΗΠΑ το 1971 έως σήμερα, η τιμή του χρυσού σε δολάρια έχει επιτύχει έναν σύνθετο ετήσιο ρυθμό ανάπτυξης (CAGR) της τάξης του 9%. Η απόδοση αυτή είναι συγκρίσιμη με εκείνη των μετοχών και σημαντικά υψηλότερη από αυτήν των ομολόγων και των εμπορευμάτων κατά την ίδια περίοδο.
Σε βάθος 20ετίας, οι αποδόσεις του χρυσού συγκρίνονται ευθέως με όλα τα άλλα assets, ενώ ειδικά το 2025 ήταν συντριπτικά μεγαλύτερες ( δείτε το παρακάτω γράφημα).
Το μυστικό αυτής της ανθεκτικότητας κρύβεται στη μοναδική, διττή φύση του χρυσού, όπως επισημαίνει το WGC: λειτουργεί ταυτόχρονα ως επενδυτικό μέσο και ως καταναλωτικό αγαθό πολυτελείας. Σύμφωνα με τα στοιχεία της τελευταίας δεκαετίας (έως το τέλος του 2025), η ζήτηση κατανέμεται ως εξής: Επενδύσεις: 43%, Κοσμήματα: 29%, Κεντρικές Τράπεζες: 21%, Τεχνολογία: 6%.
Αυτή η ποικιλομορφία δημιουργεί έναν φυσικό μηχανισμό εξισορρόπησης: σε περιόδους οικονομικής αβεβαιότητας, η επενδυτική ζήτηση οδηγεί τις τιμές προς τα πάνω, ενώ σε περιόδους οικονομικής επέκτασης, η αυξημένη καταναλωτική ζήτηση (κοσμήματα, τεχνολογία) στηρίζει την αγορά.
Η μάχη με τον πληθωρισμό και η αξία του χρήματος
Η ικανότητα του χρυσού να διατηρεί την αξία του έναντι των νομισμάτων είναι αδιαμφισβήτητη. Από το 1971, ο χρυσός έχει ξεπεράσει σημαντικά τον δείκτη τιμών καταναλωτή (CPI) των ΗΠΑ και τον παγκόσμιο πληθωρισμό.
Τα στατιστικά στοιχεία είναι αποκαλυπτικά για τη συμπεριφορά του μετάλλου σε περιόδους υψηλού πληθωρισμού (άνω του 5%): Σε τέτοιες περιόδους, η τιμή του χρυσού αυξάνεται ιστορικά κατά μέσο όρο περίπου 25% ετησίως σε ονομαστικούς όρους. Ακόμη και σε περιόδους μέτριου πληθωρισμού (2%-5%), ο χρυσός σημειώνει μέση ετήσια άνοδο της τάξεως του 10%.
Ο χρυσός λειτουργεί ως «ανάχωμα» απέναντι στην υποτίμηση των νομισμάτων. Ενώ η προσφορά χρυσού αυξάνεται με αργό και σταθερό ρυθμό —περίπου 1,7% ετησίως τα τελευταία 25 χρόνια— η προσφορά χρήματος (Μ2) έχει αυξηθεί με ρυθμό 7,3% την ίδια περίοδο. Αυτή η ανισορροπία εξηγεί γιατί ο χρυσός έχει υπεραποδώσει έναντι όλων των μεγάλων νομισμάτων (δολάριο, ευρώ, γιεν, στερλίνα) από το 2000 και μετά.
«Ασπίδα» στις κρίσεις
Ένα από τα πιο ισχυρά επιχειρήματα υπέρ του χρυσού είναι η χαμηλή ή και αρνητική συσχέτισή του με άλλα περιουσιακά στοιχεία, ειδικά σε περιόδους ακραίας πίεσης των αγορών. Ενώ πολλά asset που θεωρούνται «διαφοροποιητές» αποτυγχάνουν όταν η μεταβλητότητα αυξάνεται, ο χρυσός τείνει να ενισχύεται.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Παγκόσμια Χρηματοπιστωτική Κρίση (GFC). Από τον Δεκέμβριο του 2007 έως τον Φεβρουάριο του 2009, ενώ οι μετοχές και τα εμπορεύματα κατέρρεαν, ο χρυσός σημείωσε άνοδο 21% σε δολάρια. Αντίστοιχα θετική ήταν η συμπεριφορά του και στις μεγάλες υποχωρήσεις των αγορών το 2022 και το 2025.
Αγορά με μεγάλο βάθος
Η αγορά του χρυσού είναι τεράστια και εξαιρετικά ρευστή, γεγονός που επιτρέπει σε μεγάλους θεσμικούς επενδυτές να τοποθετούνται χωρίς να επηρεάζουν δυσανάλογα τις τιμές. Η αξία του φυσικού χρυσού που κατέχουν επενδυτές και κεντρικές τράπεζες υπολογίζεται σε περίπου 10,9 τρισ. δολάρια. Επιπλέον 1,5 τρισ. δολάρια αφορούν ανοιχτές θέσεις σε παράγωγα και στην εξωχρηματιστηριακή αγορά (OTC).
Το 2025, ο μέσος ημερήσιος όγκος συναλλαγών ανήλθε στα 361 δισ. δολάρια. Για να γίνει αντιληπτό το μέγεθος, η ρευστότητα του χρυσού είναι μεγαλύτερη από αυτή του δείκτη Dow Jones και της ισοτιμίας Ευρώ/Στερλίνας, ενώ οι όγκοι της αγοράς OTC είναι συγκρίσιμοι με τα έντοκα γραμμάτια του αμερικανικού Δημοσίου (T-Bills).
Η κατανομή των συναλλαγών έχει ως εξής:
- OTC (Over-the-Counter): 180 δισ. δολάρια (50%).
- Χρηματιστήρια (Futures): 174 δισ. δολάρια (48%).
- Gold ETFs: 7 δισ. δολάρια (2%).
Πώς βελτιώνονται οι αποδόσεις των χαρτοφυλακίων
Η ανάλυση του World Gold Council καταδεικνύει ότι η προσθήκη χρυσού σε ένα τυπικό χαρτοφυλάκιο βελτιώνει σημαντικά τις προσαρμοσμένες στον κίνδυνο αποδόσεις (risk-adjusted returns). Εξετάζοντας ένα υποθετικό μέσο χαρτοφυλάκιο δολαρίου τα τελευταία 20 χρόνια, η έκθεση παραθέτει τα εξής στοιχεία που δείχνουν την ευεργετική επίδραση της συμμετοχής χρυσού στη βελτίωση των αποδόσεων:
- Για ένα χαρτοφυλάκιο χωρίς χρυσό και σε βάθος 20ετίας, η ετήσια απόδοση είναι 8,0%, η μεταβλητότητα 9,5% και η μέγιστη υποχώρηση -19,1%. Αν προστεθεί στο χαρτοφυλάκιο συμμετοχή χρυσού 5%, η ετήσια απόδοση ανεβαίνει στο 8,4%, η μεταβλητότητα μειώνεται στο 9,1% και η μέγιστη πτώση στο -19,1%.
- Η επίδραση είναι ακόμη πιο έντονη σε ορίζοντα 10 ετών, όπου η προσαρμοσμένη στον κίνδυνο απόδοση αυξάνεται από το 67,2% (χωρίς χρυσό) στο 84,6% (με 5% χρυσό). Ανάλογα με το προφίλ ρίσκου του επενδυτή, η προτεινόμενη βέλτιστη κατανομή κυμαίνεται μεταξύ 2,5% και 10%. Όσο υψηλότερο είναι το ρίσκο (μεταβλητότητα) ενός χαρτοφυλακίου, τόσο μεγαλύτερη κατανομή σε χρυσό απαιτείται για την αντιστάθμισή του, σύμφωνα με το WGC.
Ακραίες διακυμάνσεις… made in China
Πάντως, ο παράγοντας που φοβίζει πολλούς επενδυτές που θέλουν να επενδύσουν στον χρυσό είναι η ακραία κερδοσκοπική δυναμική που έχει αναπτυχθεί, ιδιαίτερα τον τελευταίο χρόνο, όταν η τιμή του χρυσού είχε συντριπτικά μεγαλύτερες αποδόσεις από κάθε άλλο στοιχείο ενεργητικού. Αυτή η υπερβολή εύλογα προκαλεί ανησυχίες για κάποια βαθιά διόρθωση της τιμής, ή για καθήλωση των αποδόσεων τα επόμενα χρόνια.
Το νέο στοιχείο που έχει αλλάξει τις ισορροπίες στην παγκόσμια αγορά χρυσού τα τελευταία χρόνια, και ιδιαίτερα μέσα στο 2025, ήταν η μαζική είσοδος ιδιωτικών κερδοσκοπικών κεφαλαίων από την Κίνα, τα οποία δεν έβρισκαν διέξοδο σε άλλες επενδυτικές επιλογές εντός της χώρας.
Όπως τονίζουν αναλυτές, η δραστηριότητα στις κινεζικές αγορές προθεσμιακών συμβολαίων (futures) του χρυσού και άλλων μετάλλων έχει εκτιναχθεί στα ύψη, ενώ η Λαϊκή Τράπεζα της Κίνας (PBOC) ενισχύει την προσφορά χρήματος (M2) για να υποστηρίξει την οικονομία. Είναι χαρακτηριστικό ότι, ενώ ο ρυθμός αύξησης του ονομαστικού ΑΕΠ της Κίνας ήταν μόλις 3,9% το τελευταίο τρίμηνο του 2025, η προσφορά χρήματος αυξήθηκε τον Δεκέμβριο κατά 8,5% σε 12μηνη βάση.
Οι επενδύσεις σε πιο οικονομικά παραγωγικές δραστηριότητες, όπως η λιανική κατανάλωση και οι κεφαλαιουχικές δαπάνες, δεν ακολούθησαν τον ίδιο ρυθμό. Οι επενδύσεις παγίου κεφαλαίου -κτίρια, μηχανήματα και υποδομές- κατέγραψαν την πρώτη ετήσια συρρίκνωση στην ιστορία. Τα νοικοκυριά περιορίζουν τα έξοδά τους στις καθημερινές αγορές από την πανδημία και μετά, ενώ οι χορηγήσεις δανείων από τις τράπεζες έπεσαν στο μικρότερο ποσό από το 2018.
Σε αυτό το περιβάλλον, η PBOC διοχετεύει άφθονη ρευστότητα στην οικονομία, χωρίς όμως να υπάρχουν ικανοποιητικές επενδυτικές επιλογές στην πραγματική οικονομία, με αποτέλεσμα οι Κινέζοι επενδυτές να στρέφονται στις χρηματοπιστωτικές αγορές και να διοχετεύουν μεγάλο μέρος της ρευστότητάς τους στον χρυσό.
Η στρέβλωση αυτή φαίνεται ότι θα παραταθεί, καθώς τεράστια ποσά προθεσμιακών καταθέσεων της Κίνας (υπολογίζονται σε 7 τρισ. δολ.) αναμένεται να λήξουν εντός του 2026 και οι αποταμιευτές θα αναζητήσουν νέες επενδυτικές επιλογές, κοιτάζοντας και προς τον χρυσό, δεδομένου ότι η προηγούμενη δημοφιλής επιλογή, η αγορά ακινήτων, διανύει μακροχρόνια κρίση.
Σε αυτές τις συνθήκες, που δεν έχουν επαναληφθεί τις προηγούμενες δεκαετίες, η τιμή του χρυσού όλα δείχνουν ότι θα συνεχίσει να λαμβάνει πολύ ισχυρή ώθηση από τις κερδοσκοπικές τοποθετήσεις από την Κίνα.
Όπως συμβαίνει με κάθε επεισόδιο εκτεταμένης κερδοσκοπίας η κινητικότητα των Κινέζων επενδυτών θα μπορούσε να συνεχίσει να προκαλεί ακραίες διακυμάνσεις της τιμής, όμως η μακροχρόνια πορεία της τιμής του χρυσού και οι δομικοί παράγοντες που την υποστηρίζουν δεν φαίνεται να αφήνουν μεγάλα περιθώρια αντιστροφής της ανοδικής τάσης.