Αρνητικές πιστωτικές προεκτάσεις για τις ελληνικές τράπεζες διαβλέπει η Moody’s και οι αναλυτές του οίκου Νώντας Νικολαΐδης και Γεώργιος Κορνηλίου, μετά την πρόσφατη απόφαση του Αρείου Πάγου που αφορά τα δάνεια τα οποία έχουν ρυθμιστεί στο πλαίσιο του νόμου Κατσέλη.
Σύμφωνα με την απόφαση, οι τόκοι στα συγκεκριμένα δάνεια θα πρέπει να υπολογίζονται αποκλειστικά επί της μηνιαίας δόσης και όχι επί του συνολικού ανεξόφλητου κεφαλαίου, γεγονός που μειώνει δραστικά το επιτοκιακό σκέλος των πληρωμών για τους δικαιούχους δανειολήπτες.
Η Moody’s επισημαίνει ότι εφόσον η απόφαση εφαρμοστεί αναδρομικά, οι επιπτώσεις θα είναι ουσιώδεις για τα αναμενόμενα ταμειακά έσοδα από στεγαστικά δάνεια που έχουν ενταχθεί στο καθεστώς Κατσέλη. Αν και το τελικό εύρος του αντικτύπου θα εξαρτηθεί από τον τρόπο εφαρμογής της απόφασης, ο οίκος χαρακτηρίζει τις εξελίξεις πιστωτικά αρνητικές για το τραπεζικό σύστημα, με πιθανές συνέπειες τόσο στην ποιότητα ενεργητικού όσο και στη λειτουργία των τιτλοποιήσεων μη εξυπηρετούμενων ανοιγμάτων.
Σύμφωνα με τη Moody’s, περίπου 250.000 δανειολήπτες έχουν ιστορικά υπαχθεί στον νόμο Κατσέλη, με συνολικά ανοίγματα που ανέρχονται σε περίπου 12,5 δισ. ευρώ. Παρότι σήμερα μόνο ένα μέρος αυτών των υποθέσεων παραμένει ενεργό, οι εκτιμήσεις της αγοράς κάνουν λόγο για απώλεια τόκων που θα μπορούσε να φτάσει έως και το 1 δισ. ευρώ, με το μεγαλύτερο βάρος να αφορά funds και εταιρείες διαχείρισης μη εξυπηρετούμενων δανείων, οι οποίες κατέχουν τον κύριο όγκο των σχετικών χαρτοφυλακίων.
Ο οίκος υπογραμμίζει ότι η απόφαση ενδέχεται να επηρεάσει αρνητικά την απόδοση ορισμένων τιτλοποιήσεων που έχουν ενταχθεί στο πρόγραμμα «Ηρακλής», όπου οι ελληνικές τράπεζες διακρατούν senior τίτλους με κρατική εγγύηση.
Η μείωση των εισροών από τα ρυθμισμένα στεγαστικά δάνεια θα μπορούσε να αυξήσει την πιθανότητα ενεργοποίησης των εγγυήσεων του Δημοσίου, ενισχύοντας τους λεγόμενους tail risks για τους συγκεκριμένους τίτλους. Η Moody’s σημειώνει πάντως ως αντισταθμιστικό παράγοντα τα σημαντικά αποθέματα πιστωτικής ενίσχυσης που έχουν δημιουργηθεί με την πάροδο του χρόνου, μέσω απομόχλευσης και ανακτήσεων.
Πέραν της άμεσης επίπτωσης στις ταμειακές ροές, η Moody’s εστιάζει και στον κίνδυνο υπονόμευσης της κουλτούρας πληρωμών, η οποία έχει βελτιωθεί αισθητά τα τελευταία χρόνια. Όπως επισημαίνει, η ουσιαστική μετατροπή πολλών δανείων Κατσέλη σε σχεδόν άτοκα θα μπορούσε να οδηγήσει και άλλους δανειολήπτες, που έχουν ρυθμίσει τα δάνειά τους μέσω διμερών συμφωνιών ή του εξωδικαστικού μηχανισμού, να διεκδικήσουν αντίστοιχη μεταχείριση. Ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα αύξανε τις νομικές διεκδικήσεις και το σχετικό κόστος, δημιουργώντας ευρύτερους συμπεριφορικούς κινδύνους για το σύστημα.
Η Moody’s προειδοποιεί επίσης για το ενδεχόμενο η απόφαση να ενισχύσει φαινόμενα ηθικού κινδύνου στη μελλοντική στεγαστική πίστη. Σε περιόδους οικονομικής πίεσης, νέοι δανειολήπτες θα μπορούσαν να επιδιώξουν προστατευτική μεταχείριση αντίστοιχη με εκείνη του νόμου Κατσέλη, γεγονός που, σύμφωνα με τον οίκο, είναι πιθανό να οδηγήσει τις τράπεζες σε αυστηρότερα κριτήρια χορηγήσεων και υψηλότερη τιμολόγηση στεγαστικών δανείων.
Αυτό θα μπορούσε να περιορίσει περαιτέρω την πρόσβαση στη χρηματοδότηση κατοικίας, ιδιαίτερα για τα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα, και να επηρεάσει τις προοπτικές ανάπτυξης του χαρτοφυλακίου στεγαστικής πίστης.
H Moody’s εκτιμά ότι παρά το γεγονός πως οι ελληνικές τράπεζες διαθέτουν σήμερα ενισχυμένα κεφαλαιακά και κερδοφοριακά μεγέθη, η συγκεκριμένη δικαστική απόφαση εισάγει πρόσθετη νομική αβεβαιότητα και δημιουργεί ουσιαστικές μεσοπρόθεσμες προκλήσεις, τόσο για την ποιότητα ενεργητικού όσο και για τη δομή και τη βιωσιμότητα μελλοντικών τιτλοποιήσεων.