Το πακέτο μέτρων άνω των 5 δισ. ευρώ που ενέκρινε η Ρώμη -χωρίς να πάρει έγκριση από την Κομισιόν-, με πυρήνα την απάλειψη των χρεώσεων CO2 από το κόστος των ηλεκτροπαραγωγικών μονάδων φυσικού αερίου, ανοίγει τον ασκό του Αιόλου καθώς αλλάζει μονομερώς τους κανόνες στην ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας και καθιστά εν μια νυκτί τη χώρα φθηνότερη και τους γείτονές της ακριβότερους.
Ανακατεύει την τράπουλα, προκαλεί αντιδράσεις πολύ πέραν των ιταλικών συνόρων και ανησυχία στους ηλεκτροπαραγωγούς, ενώ στέλνει αρνητικά σήματα στην αγορά των ΑΠΕ ότι θα πάψουν να είναι το ίδιο ανταγωνιστικές όσο σήμερα, αμφισβητώντας ευθέως το μοντέλο της ευρωπαϊκής αγοράς ηλεκτρισμού που επέζησε, έστω με οριακές αλλαγές, από το πολύ σκληρό τεστ της ενεργειακής κρίσης του 2022-2023.
Κι αυτό καθώς η απόφαση που έλαβε την Τέταρτη το υπουργικό συμβούλιο της Ιταλίας, προβλέπει ότι οι μονάδες ηλεκτροπαραγωγής που καίνε φυσικό αέριο θα αποζημιώνονται από το κράτος για το κόστος των δικαιωμάτων εκπομπών CO2 με το οποίο επιβαρύνονται στο πλαίσιο του Χρηματιστηρίου Ρύπων (Emmision Trading System- ETS).
Και ακριβώς επειδή οι μονάδες αυτές διαμορφώνουν, ως οι ακριβότερες, τη λεγόμενη οριακή τιμή στη χονδρεμπορική αγορά ρεύματος, η αφαίρεση των χρεώσεων του άνθρακα θα έχει ως αποτέλεσμα να μειωθεί η χρηματιστηριακή τιμή και κατ’ επέκταση να ελαφρυνθούν και τα τιμολόγια που πληρώνουν οι Ιταλοί καταναλωτές.
Το κόστος από την επιδότηση των χρεώσεων άνθρακα θα ανακτάται στη συνέχεια με τη φορολόγηση των ηλεκτροπαραγωγών. Με άλλα λόγια, η ιδέα είναι να μειωθεί η χονδρική τιμή του ρεύματος, προκειμένου να αναδιανεμηθούν χρήματα από τους ηλεκτροπαραγωγούς στους καταναλωτές.
Εχει τη σημασία του το γεγονός ότι η Κομισιόν δεν έχει ακόμη τοποθετηθεί, ίσως γιατί ζυγίζει ακόμη τις αντιδράσεις της λόγω και του μεγέθους της Ιταλίας.
Τι σημαίνει το πακέτο Μελόνι
«Μιλάμε για μια επιστροφή του ιβηρικού μοντέλου αλλά με… στεροειδή», σχολιάζει ειρωνικά ο ενεργειακός αναλυτής Lion Hearth από τη γερμανική Neon Energy, αναφερόμενος στον μηχανισμό που είχε εφαρμοστεί σε Ισπανία και Πορτογαλία κατά τη διάρκεια της ενεργειακής κρίσης του 2022. Τότε που για να συγκρατηθεί το ράλι των τιμών χονδρικής είχε επιβληθεί πλαφόν στην τιμή του φυσικού αερίου που έκαιγαν οι ιβηρικές μονάδες, ενώ ταυτόχρονα επιδοτούνταν για να καλύψουν τη διαφορά ανάμεσα στη χαμηλή τιμή του πλαφόν και την πραγματικά υψηλή τιμή της αγοράς.
Στην πράξη, ενώ το ιταλικό μοντέλο στοχεύει στην άμεση στήριξη των ευάλωτων νοικοκυριών και επιχειρήσεων μέσω χαμηλότερων τιμών ρεύματος, την ίδια στιγμή όχι μόνο παραβιάζει τους κανόνες και βάζει «νάρκη» στην κοινή αγορά της ΕΕ -αναλυτές εκτιμούν ότι πολύ δύσκολα θα λάβει την έγκριση της Κομισιόν- αλλά και ανατρέπει τις ισορροπίες μεταξύ των 27 χωρών-μελών.
«Δεν μπορείς μονομερώς σε μια ενιαία αγορά να λες, εγώ θα χρεώνω το CO2 διαφορετικά. Αλλο να πεις, ας ξαναδούμε το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών, και άλλο να το παρακάμψεις μονομερώς, χειραγωγώντας στην ουσία την αγορά σου και επιδοτώντας τις τιμές ώστε να γίνεις από τη μία ημέρα στην άλλη εξαγωγέας», αναφέρει στο euro2day.gr στέλεχος με μακρά πείρα της ευρωπαϊκής αγοράς ρεύματος.
Στην πραγματικότητα, η μείωση της τιμής του ρεύματος στην Ιταλία -από τις ακριβότερες πανευρωπαϊκά- θα μειώσει τις εισαγωγές και θα καταστήσει τη χώρα εξαγωγική. Αυτό με τη σειρά του σημαίνει ότι οι διασυνδεδεμένες μαζί της χώρες, όπως η Γαλλία, η Αυστρία και η Ελβετία, θα εισάγουν ξαφνικά άφθονη και φθηνή επιδοτούμενη ηλεκτρική ενέργεια που θα πληρώνεται από τα χρήματα των ιταλικών φόρων.
Και ακριβώς επειδή οι διασυνδέσεις της Ιταλίας με τον γειτονικό της βορρά είναι πολύ περισσότερες σε σχέση με εκείνες της Ισπανίας αλλά και πολύ μεγαλύτερης χωρητικότητας, οι ποσότητες που θα ρεύσουν στην Κεντρική Ευρώπη θα φέρουν τα πάνω - κάτω στις γειτονικές αγορές. Ανατρέποντας επιχειρηματικά πλάνα, ενεργειακές επενδύσεις και πολιτικές, που είχαν σχεδιαστεί με εντελώς άλλα δεδομένα.
Το ευρωπαϊκό μοντέλο αμφισβητείται
Είτε μας αρέσει ωστόσο είτε όχι, αυτό που δείχνει η «βόμβα» Μελόνι είναι ότι τα δύο πιο ιερά δισκοπότηρα της ευρωπαϊκής αγοράς ενέργειας (Target Model) -δηλαδή η τιμολόγηση με βάση την Οριακή τιμή του Συστήματος και το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών CO2 (ETS)- αμφισβητούνται πλέον ευθέως από τους μεγάλους της Ευρώπης.
Και όλα αυτά μετά την προ ημερών επίθεση που εξαπέλυσε από τη Σύνοδο Κορυφής της Ευρωπαϊκής Βιομηχανίας στην Αμβέρσα ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, θέτοντας την «ανάγκη επανεξέτασης ή ακόμη και αναβολής του ETS, εάν αυτό αποδειχθεί μη λειτουργικό», τασσόμενος ανοικτά με την ευρωπαϊκή βιομηχανία και φέρνοντας σε θέση άμυνας την επικεφαλής της Επιτροπής.
Καθόλου τυχαία, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ναι μεν υπερασπίστηκε από το βήμα της ίδιας συνόδου τον υπάρχοντα μηχανισμό -μιλώντας για τη σημαντική πράσινη στροφή χωρών, επιχειρήσεων και βιομηχανιών-, ωστόσο, μπροστά και στις πιέσεις μερικών εκ των ισχυρότερων χωρών (εκτός της Γερμανίας, το ETS είχε αμφισβητήσει με ηπιότερους τόνους και ο πρόεδρος Μακρόν), δεσμεύτηκε ότι ενόψει της προγραμματισμένης αναθεώρησης του συστήματος θα φέρει τον Ιούλιο στο τραπέζι βελτιωτική πρόταση.
Τα παράθυρα για αναθεώρηση των παραπάνω μοντέλων έχουν ανοίξει ορθάνοιχτα και ταράζουν τα νερά της αγοράς ηλεκτρισμού, με τις τιμές των ρύπων στο Ευρωπαϊκό Χρηματιστήριο να καταγράφουν τον τελευταίο μήνα βουτιά 22%, υποχωρώντας στα 70,11 ευρώ/τόνο CO2, όταν στις 15 Ιανουαρίου βρίσκονταν πάνω από τα 90 ευρώ/τόνο CO2.
Εχει τη σημασία της η συμπεριφορά της μετοχής μιας εκ των μεγαλύτερων ιταλικών εισηγμένων ενεργειακών εταιρειών, της Enel (βαρόμετρο για τον κλάδο των utilities στην ΕΕ), που γνώρισε χθες απώλειες της τάξης του 3,6% στο Χρηματιστήριο του Μιλάνου (έναντι μείωσης 1,22% του δείκτη Mibtel των ιταλικών blue chips).
Ταυτόχρονα, η τιμή των προθεσμιακών συμβολαίων ηλεκτρισμού στο Ιταλικό Χρηματιστήριο Ενέργειας για το 2028 «δείχνει» discount της τάξης των 30 ευρώ/MWh σε σχέση με τις spot τιμές, προφανώς επειδή οι συμμετέχοντες προεξοφλούν μείωση των χονδρεμπορικών τιμών, χωρίς να αποδίδεται ιδιαίτερο βάρος στο ενδεχόμενο μπλόκου του πακέτου Μελόνι από την Κομισιόν.
Ενώ η DAM σήμερα στο ιταλικό χρηματιστήριο διαμορφώνεται στα 108,28 €/MWh, τα προθεσμιακά συμβόλαια για το 2028 βρίσκονται πέριξ των 80 €/MWh.