Δεκατρία χρόνια μετά την κατάργηση του Οργανισμός Εργατικής Κατοικίας (ΟΕΚ) και της Εργατική Εστία (ΟΕΕ), η Ελλάδα εξακολουθεί να στερείται ενός συνεκτικού και καθολικού συστήματος κοινωνικής κατοικίας και κοινωνικού τουρισμού. Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα δύο εκτενών μελετών που διενήργησε ο ΠΑΝΣΥΠΟ, ο Πανελλήνιος Σύλλογος Υπαλλήλων πρώην ΟΕΚ-ΟΕΕ-ΟΑΕΔ, οι οποίες σκιαγραφούν μια πραγματικότητα αυξανόμενων κοινωνικών αναγκών και περιορισμένων δημόσιων παρεμβάσεων.
Οι εργαζόμενοι υποστηρίζουν ότι, παρά τις παθογένειες του παλιού συστήματος, η κατάργηση των δύο Οργανισμών κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης άφησε πίσω της ένα θεσμικό κενό που δεν έχει καλυφθεί μέχρι σήμερα. Το αποτέλεσμα είναι η στεγαστική κρίση και η «φτώχεια στις διακοπές» να επηρεάζουν ολοένα μεγαλύτερα τμήματα της κοινωνίας.
Στη μελέτη για την κοινωνική κατοικία, ο ΠΑΝΣΥΠΟ τονίζει ότι μετά το 2012 η χώρα δεν διαθέτει έναν εξειδικευμένο δημόσιο φορέα με αποκλειστική αποστολή την ανάπτυξη εργατικής και κοινωνικής κατοικίας. Αντίθετα, η Δημόσια Υπηρεσία Απασχόλησης (ΔΥΠΑ), που διαδέχθηκε τον ΟΕΚ, περιορίζεται κυρίως στη διαχείριση της υπάρχουσας περιουσίας και σε επιμέρους προγράμματα, χωρίς μακροπρόθεσμη κατασκευαστική πολιτική.
Οι εργαζόμενοι επισημαίνουν ότι η απουσία νέων κατασκευαστικών προγραμμάτων έχει συμπέσει με εκρηκτική αύξηση τιμών ακινήτων και ενοικίων, γεγονός που αποκλείει μεγάλα τμήματα νέων και εργαζομένων από την πρόσβαση σε προσιτή κατοικία.
Ως απάντηση, προτείνουν τη δημιουργία νέου Οργανισμού Κοινωνικής και Προσιτής Κατοικίας και ενός Ειδικού Ταμείου Προσιτής Στέγασης, με ετήσιο προϋπολογισμό 3,2 δισ. ευρώ. Η χρηματοδότηση, σύμφωνα με τη μελέτη, θα μπορούσε να προέλθει από συνδυασμό δημόσιων επενδύσεων, ευρωπαϊκών πόρων, αποθεματικών, αλλά και νέων στοχευμένων φόρων σε μεγάλες περιουσίες, τράπεζες και κλειστά ακίνητα.
Στόχος του νέου φορέα θα είναι η κατασκευή κοινωνικών κατοικιών, η αξιοποίηση δημόσιας και ανεκμετάλλευτης περιουσίας και η δημιουργία ενός μόνιμου μηχανισμού στεγαστικής πολιτικής, στα πρότυπα άλλων ευρωπαϊκών χωρών.
«Φτώχεια στις διακοπές»
Στη δεύτερη μελέτη, για τον κοινωνικό τουρισμό, ο ΠΑΝΣΥΠΟ αναδεικνύει ένα λιγότερο ορατό αλλά εξίσου κρίσιμο πρόβλημα, την αδυναμία εκατομμυρίων πολιτών να κάνουν διακοπές. Σύμφωνα με στοιχεία που παρατίθενται, το 46% των ενηλίκων στην Ελλάδα δεν μπορεί να χρηματοδοτήσει ούτε μία εβδομάδα διακοπών, ποσοστό που την κατατάσσει στις χειρότερες θέσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η αδυναμία αυτή έχει αναγνωριστεί επισήμως ως δείκτης υλικής και κοινωνικής αποστέρησης.
Το βασικό πρόγραμμα κοινωνικού τουρισμού της ΔΥΠΑ, αν και έχει επεκταθεί στις 300.000 επιταγές με προϋπολογισμό 50 εκατ. ευρώ, καλύπτει μόνο ένα μικρό μέρος των πραγματικών αναγκών. Παράλληλα λειτουργούν συμπληρωματικά προγράμματα για αγρότες και συνταξιούχους, καθώς και η δράση «Τουρισμός για Όλους», δημιουργώντας όμως, σύμφωνα με τη μελέτη, ένα κατακερματισμένο και άνισο σύστημα.
Οι εργαζόμενοι επισημαίνουν λειτουργικά προβλήματα, όπως ασφυκτικές προθεσμίες, αποκλεισμούς δικαιούχων, αδιάθετες επιταγές και απουσία πλήρους διαφάνειας για τα τελικά αποτελέσματα των προγραμμάτων.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην έλλειψη καθολικού προγράμματος κοινωνικού τουρισμού για συνταξιούχους μισθωτούς, σε αντίθεση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Η μελέτη αναδεικνύει ως χαρακτηριστικό παράδειγμα το πρόγραμμα IMSERSO, που εφαρμόζεται στην Ισπανία και προσφέρει περίπου 886.000 επιδοτούμενες θέσεις διακοπών ετησίως, με πολύ χαμηλό κόστος για τους δικαιούχους και πλήρη πακέτα μετακίνησης και διαμονής. Το πρόγραμμα αυτό, σύμφωνα με τον ΠΑΝΣΥΠΟ, λειτουργεί ταυτόχρονα ως κοινωνική πολιτική και ως εργαλείο στήριξης της τουριστικής οικονομίας, ειδικά σε περιόδους χαμηλής ζήτησης.
Κεντρική θέση της μελέτης είναι ότι ο κοινωνικός τουρισμός στην Ελλάδα έχει μετατραπεί από καθολικό δικαίωμα σε περιορισμένο επίδομα. Ενώ η παλιά Εργατική Εστία κάλυπτε ευρύτερα κοινωνικά στρώματα, το σημερινό σύστημα βασίζεται σε περιορισμένο αριθμό επιταγών και αυστηρά κριτήρια, αφήνοντας εκτός μεγάλο μέρος των χαμηλών και μεσαίων εισοδημάτων.