Η ελληνική τραπεζική αγορά δεν πάσχει από υπερσυγκέντρωση, ούτε αποκλίνει από τα ευρωπαϊκά δεδομένα, υποστήριξε η Χαρούλα Απαλαγάκη, acting γενική διευθύντρια της Ελληνικής Ένωσης Τραπεζών και καθηγήτρια Νομικής Σχολής στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, κατά τη διάρκεια της δημόσιας διαβούλευσης επί της ενδιάμεσης έκθεσης της κλαδικής έρευνας στις τραπεζικές καταθέσεις της Επιτροπής Ανταγωνισμού που ολοκληρώθηκε νωρίς το μεσημέρι της Πέμπτης.
«Η άποψη ότι τέσσερις μεγάλοι παίκτες ελέγχουν την αγορά και διαμορφώνουν αυθαίρετα τους όρους δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα», είπε. Όπως ανέφερε, οι τέσσερις ελληνικές συστημικές τράπεζες αποτελούν μέρος των 113 συνολικά συστημικών ιδρυμάτων που εποπτεύονται στην Ευρωζώνη. Αν αφαιρεθούν οι τέσσερις μεγάλες οικονομίες, Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία και Ισπανία, ο μέσος όρος συστημικών τραπεζών ανά χώρα διαμορφώνεται στις 3,4. «Η Ελλάδα με τέσσερις τράπεζες δεν αποτελεί εξαίρεση, αλλά κινείται πολύ κοντά στον ευρωπαϊκό μέσο όρο», σημείωσε.
Η κυρία Απαλαγάκη αναφέρθηκε εκτενώς στην περίοδο 2006-2024, η οποία περιλαμβάνει τόσο την ελληνική δημοσιονομική κρίση όσο και τη φάση των αρνητικών επιτοκίων στην Ευρώπη. «Ακόμη και στα χρόνια των αρνητικών επιτοκίων στην Ευρωζώνη, οι ελληνικές τράπεζες δεν επέβαλαν αρνητικά επιτόκια στους καταθέτες τους», ανέφερε. Σήμερα, πρόσθεσε, η διαφορά επιτοκίων καταθέσεων με τον μέσο όρο της Ευρωζώνης ανέρχεται περίπου σε 0,30 ποσοστιαίες μονάδες, απόκλιση που χαρακτήρισε «περιορισμένη και όχι ανησυχητική».
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στο πάγωμα επιτοκίων στεγαστικών δανείων για δύο έτη, από τον Απρίλιο του 2023, σε 442.000 ενήμερους δανειολήπτες. «Οι τράπεζες απορρόφησαν κόστος 250 έως 300 εκατ. ευρώ για να στηρίξουν τη συνέπεια και τη σταθερότητα», είπε.
Από το 50% στο 3% τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια
Η εκπρόσωπος της Ένωσης χαρακτήρισε «εντυπωσιακή» τη μείωση των μη εξυπηρετούμενων δανείων από το 50% της περιόδου της κρίσης στο 3,06% σήμερα. Παρότι το ποσοστό παραμένει ελαφρώς υψηλότερο από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης, «πρόκειται για ένα βάρος κληρονομιάς που σταδιακά εξομαλύνεται», όπως είπε. Η εμπειρία της κρίσης, πρόσθεσε, οδήγησε σε αυστηρότερη διαχείριση πιστωτικού κινδύνου και ισχυρότερη κεφαλαιακή βάση.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, το 71% των τραπεζικών λογαριασμών στην Ελλάδα έχει υπόλοιπο έως 1.000 ευρώ, ενώ μόλις το 0,8% υπερβαίνει τις 100.000 ευρώ. «Η πλειονότητα των λογαριασμών λειτουργεί ως λογαριασμός συναλλαγών και όχι ως επενδυτικό προϊόν», ανέφερε, σημειώνοντας ότι το υψηλό διαχειριστικό κόστος επιβαρύνει το σύστημα.
Η κυρία Απαλαγάκη επεσήμανε ότι οι τράπεζες λειτουργούν υπό τις αποφάσεις της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, ενώ αναφέρθηκε στις πρωτοβουλίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την ενίσχυση της ένωσης αποταμιεύσεων και επενδύσεων, καλώντας σε ενίσχυση του χρηματοοικονομικού γραμματισμού.
Ολοκληρώνοντας την παρέμβασή της, η acting γενική διευθύντρια της Ελληνικής Ένωσης Τραπεζών υπογράμμισε ότι η δημόσια συζήτηση οφείλει να βασίζεται σε συγκρίσιμα στοιχεία και όχι σε γενικεύσεις.
«Είμαστε Ευρώπη και οφείλουμε να συγκρινόμαστε με την Ευρώπη. Αλλά πρέπει να το κάνουμε με πλήρη επίγνωση των ιδιαιτεροτήτων της ελληνικής οικονομίας και της διαδρομής της τελευταίας δεκαπενταετίας», ανέφερε.
Καλαποθαράκου: «Το ζήτημα των επιτοκίων δεν είναι τεχνικό, είναι κοινωνικό»
Η ελληνική τραπεζική αγορά εξακολουθεί να λειτουργεί υπό συνθήκες υψηλής συγκέντρωσης και περιορισμένου ανταγωνισμού, με τους καταθέτες να λαμβάνουν δυσανάλογα μικρό μερίδιο από την άνοδο των επιτοκίων, υποστήριξε η Παναγιώτα Καλαποθαράκου, πρόεδρος της Ε.Κ.ΠΟΙ.ΖΩ., κατά τη διάρκεια της δημόσιας διαβούλευσης επί της ενδιάμεσης έκθεσης της κλαδικής έρευνας στις τραπεζικές καταθέσεις που ολοκληρώθηκε το μεσημέρι της Πέμπτης.
«Το ζήτημα των επιτοκίων δεν είναι τεχνικό. Είναι βαθιά κοινωνικό», ανέφερε, ενώ υποστήριξε ότι τα ευρήματα της έκθεσης της Επιτροπής Ανταγωνισμού επιβεβαιώνουν πως «η μετακύλιση των αυξήσεων των επιτοκίων της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας προς τους καταθέτες ήταν περιορισμένη, περίπου στο 10%, όταν σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες ήταν πολλαπλάσια».
Η κα Καλαποθαράκου ανέφερε πως: «Οι τέσσερις συστημικές τράπεζες συγκεντρώνουν περίπου το 94%-95% των καταθέσεων και σχεδόν το σύνολο των χορηγήσεων προς ιδιώτες. Αυτό δεν μπορεί να αγνοηθεί». Σύμφωνα με την ίδια, το 2024 οι προθεσμιακές καταθέσεις έως ενός έτους προσέφεραν περίπου μία ποσοστιαία μονάδα χαμηλότερη απόδοση από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης.
Παράλληλα, επισήμανε ότι οι ελληνικές τράπεζες αντλούν το μεγαλύτερο μέρος της χρηματοδότησής τους από τις καταθέσεις των νοικοκυριών, ποσοστό που χαρακτήρισε «ιδιαίτερα υψηλό σε ευρωπαϊκή σύγκριση».
Η πρόεδρος της Ε.Κ.ΠΟΙ.ΖΩ. άσκησε κριτική και στις τραπεζικές χρεώσεις. «Οι τράπεζες όχι μόνο δεν αποδίδουν την αξία του χρήματος, αλλά επιβαρύνουν τους πελάτες με προμήθειες και έξοδα, ιδίως σε συναλλαγές που πραγματοποιούνται στα καταστήματα». Κατά την άποψή της, το πρόβλημα δεν περιορίζεται στα επιτόκια, αλλά εκτείνεται στη διαφάνεια και στη δομή της αγοράς. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στα στεγαστικά δάνεια, σημειώνοντας ότι το ποσοστό τους επί του συνόλου των χορηγήσεων μειώθηκε από 33,2% το 2019 σε 21,6% το 2024.
Η κα Καλαποθαράκου πρότεινε τη διεύρυνση του τραπεζικού οικοσυστήματος μέσω ενίσχυσης συνεταιριστικών τραπεζών. «Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, τα πολυεπίπεδα τραπεζικά συστήματα λειτουργούν ως πραγματικό αντίβαρο στους μεγάλους ομίλους. Στην Ελλάδα, το μερίδιο των συνεταιριστικών τραπεζών παραμένει κάτω από 1%», σημείωσε. Ενώ χαρακτήρισε τις ψηφιακές τράπεζες «αναγκαία εξέλιξη».
Η πρόεδρος της Ε.Κ.ΠΟΙ.ΖΩ. έθεσε και ζήτημα εποπτείας, υποστηρίζοντας ότι δεν αποτυπώνεται επαρκώς η επίδραση των εποπτικών αποφάσεων στον τρόπο διαμόρφωσης των επιτοκίων. Η ίδια είπε ότι η οργάνωση έχει καταθέσει δύο αντιπροσωπευτικές αγωγές κατά συστημικών τραπεζών για μονομερείς τροποποιήσεις καταθετικών λογαριασμών και επιβολή μηνιαίων χρεώσεων.
Η κυρία Καλαποθαράκου παρουσίασε εννέα προτάσεις, μεταξύ των οποίων την καθιέρωση δωρεάν βασικού λογαριασμού πληρωμών, αυτοματοποιημένη, δωρεάν και πλήρως ψηφιακή διαδικασία μεταφοράς λογαριασμών και δημιουργία δημόσιας πλατφόρμας σύγκρισης επιτοκίων και χρεώσεων.
Για την Ε.Κ.ΠΟΙ.ΖΩ., η ενδιάμεση έκθεση της Επιτροπής Ανταγωνισμού αποτελεί «αφετηρία». Το επόμενο βήμα, όπως τόνισε, «πρέπει να είναι συγκεκριμένα και μετρήσιμα μέτρα που θα αποκαταστήσουν την ισορροπία μεταξύ τραπεζικού συστήματος και κοινωνίας».