Γιατί οι γυναίκες... καταδικάστηκαν σε χαμηλότερη σύνταξη

Σύνοψη

Το μισθολογικό χάσμα μεταξύ ανδρών και γυναικών στην αγορά εργασίας δεν σταματά στην ενεργό απασχόληση, «μεταφέρεται» και στην περίοδο της συνταξιοδότησης, διευρύνοντας τις ανισότητες εισοδήματος σε βάθος χρόνου.

Τα πιο πρόσφατα στοιχεία της Eurostat για το 2024 επιβεβαιώνουν ότι η Ελλάδα ακολουθεί αυτό το μοτίβο, με χαμηλότερες αποδοχές για τις γυναίκες να μεταφράζονται σε σημαντικά χαμηλότερες συντάξεις. Η σύγκριση των στοιχείων όσον αφορά εργαζόμενους και συνταξιούχους, επιβεβαιώνει ότι το μισθολογικό χάσμα δεν αποτελεί απλώς ζήτημα τρεχουσών αποδοχών, αλλά διαγενεακό πρόβλημα εισοδηματικής ανισότητας.

Οι χαμηλότεροι μισθοί, η μεγαλύτερη συχνότητα μερικής απασχόλησης και οι διακεκομμένες επαγγελματικές πορείες των γυναικών οδηγούν σε χαμηλότερες συντάξεις. Στην ελληνική περίπτωση, παρά το γεγονός ότι τόσο το μισθολογικό, όσο και το συνταξιοδοτικό χάσμα κινούνται κοντά ή ελαφρώς κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, η απόκλιση παραμένει σημαντική και αποτυπώνει τις μακροχρόνιες επιπτώσεις των ανισοτήτων στην αγορά εργασίας.

Ποια είναι τα δεδομένα

Αναλυτικά, σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, το μη προσαρμοσμένο μισθολογικό χάσμα (unadjusted gender pay gap — διαφορά ωριαίων αποδοχών χωρίς διόρθωση για επάγγελμα ή ώρες) διαμορφώθηκε το 2024 στο 11,1%, που σημαίνει ότι οι γυναίκες αμείβονται κατά μέσο όρο 11,1% λιγότερο ανά ώρα σε σχέση με τους άνδρες.

Βέβαια, οι αποκλίσεις μεταξύ κρατών-μελών παραμένουν μεγάλες. Έτσι, η Εσθονία κατέγραψε το υψηλότερο χάσμα με 18,8% και το Λουξεμβούργο ήταν η μοναδική χώρα με αρνητικό χάσμα (-0,8%), δηλαδή με τις γυναίκες να εμφανίζουν οριακά υψηλότερες ωριαίες αποδοχές.

Στην Ελλάδα, το μισθολογικό χάσμα παραμένει κοντά στον ευρωπαϊκό μέσο όρο, αντανακλώντας βέβαια και τις διαρθρωτικές ανισότητες στην αγορά εργασίας, όπως η μεγαλύτερη συμμετοχή των γυναικών σε χαμηλότερα αμειβόμενους κλάδους, η μερική απασχόληση και οι διακοπές καριέρας λόγω οικογενειακών υποχρεώσεων. Έτσι, το μη προσαρμοσμένο μισθολογικό χάσμα στη χώρα μας διαμορφώθηκε στο 13,8%.

Βέβαια, το χάσμα αμοιβών μεταξύ των δύο φύλων είναι πολύ χαμηλότερο όταν πρόκειται για τους νέους εργαζόμενους και τείνει να διευρύνεται με την ηλικία. Ωστόσο, αυτές οι διαφορές μεταξύ των ηλικιακών ομάδων μπορεί να έχουν διαφορετικά πρότυπα μεταξύ των χωρών της ΕΕ και μεταξύ των ηλικιακών ομάδων εντός της ίδιας χώρας.

Για παράδειγμα, στην ηλικιακή ομάδα κάτω των 25 ετών, η Εσθονία και η Λιθουανία εμφάνισαν τις μεγαλύτερες τιμές για το χάσμα αμοιβών μεταξύ των φύλων το 2024 (18,8% και 12,8% αντίστοιχα), κάτι που σημαίνει ότι, κατά μέσο όρο, οι ακαθάριστες ωριαίες αποδοχές των ανδρών είναι υψηλότερες από αυτές των γυναικών. Στη χώρα μας, οι νέες σε ηλικία Ελληνίδες λαμβάνουν κατά 3,8% υψηλότερες αμοιβές από τους άνδρες εργαζόμενους της ηλικίας τους.

Κι όπως δείχνουν τα στοιχεία, το χάσμα αμοιβών μεταξύ των φύλων μπορεί να αυξηθεί με την ηλικία ως αποτέλεσμα των διακοπών της σταδιοδρομίας που οι γυναίκες ενδέχεται να βιώσουν κατά τη διάρκεια του εργασιακού τους βίου πιο συχνά από τους άνδρες.

Χρηματοπιστωτικός κλάδος: το μεγαλύτερο χάσμα

Σε σχέση με τους τομείς, σύμφωνα με την Eurostat, στις χώρες της ΕΕ όπου υπάρχουν διαθέσιμα δεδομένα, εκτός από την Ισπανία, το χάσμα αμοιβών μεταξύ των φύλων στις χρηματοπιστωτικές και ασφαλιστικές δραστηριότητες είναι υψηλότερο από ό,τι στην επιχειρηματική οικονομία στο σύνολό της. Το 2024, το χάσμα στον κλάδο αυτό κυμαινόταν από 12,2% στην Ισπανία έως 40,3% στην Ουγγαρία.

Στο πλαίσιο της επιχειρηματικής οικονομίας στο σύνολό της, το χαμηλότερο χάσμα αμοιβών μεταξύ των φύλων καταγράφηκε στη Μάλτα (4,5%) και το υψηλότερο στην Εσθονία (22,6%). Στην Ελλάδα, η υψηλότερη διαφορά εμφανίζεται στον τομέα της Επικοινωνίας με 25,3% και ακολουθούν οι χρηματοπιστωτικές και ασφαλιστικές δραστηριότητες με 19%.

Το 2024, όλες οι χώρες της ΕΕ, εκτός από τη Σλοβενία, κατέγραψαν υψηλότερο χάσμα αμοιβών μεταξύ των φύλων (σε απόλυτους όρους) στον ιδιωτικό τομέα από ό,τι στον δημόσιο τομέα. Αυτό μπορεί να οφείλεται στο γεγονός ότι, στις περισσότερες χώρες της ΕΕ, οι αμοιβές στον δημόσιο τομέα καθορίζονται από διαφανή μισθολογικά συστήματα που ισχύουν εξίσου για άνδρες και γυναίκες.

Το χάσμα αμοιβών μεταξύ των φύλων κυμαινόταν στον ιδιωτικό τομέα από 6,1% στο Βέλγιο έως 21,8% στην Πορτογαλία και στον δημόσιο τομέα από -3,5% στην Κύπρο έως 17,4% στην Τσεχία. Για την Ελλάδα δεν υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία.

Από το μισθολογικό χάσμα στο συνταξιοδοτικό

Το χάσμα στις αποδοχές κατά τη διάρκεια του εργασιακού βίου έχει άμεσο αντίκτυπο και στις συντάξεις. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat για το 2024, το χάσμα φύλου στις συντάξεις (gender pension gap — διαφορά στο μέσο επίπεδο συνταξιοδοτικών εισοδημάτων) για άτομα ηλικίας 65 ετών και άνω στην ΕΕ διαμορφώθηκε στο 24,5% με βάση τον μέσο όρο.

Στην Ελλάδα, οι συντάξεις των γυναικών είναι κατά 23,8% χαμηλότερες από εκείνες των ανδρών (μέσος όρος), ποσοστό ελαφρώς χαμηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, αλλά ενδεικτικό της μακροχρόνιας επίδρασης των μισθολογικών ανισοτήτων.

Οι μεγαλύτερες αποκλίσεις στον μέσο όρο των συντάξεων καταγράφηκαν:

• στη Μάλτα με 40,3%,
• στην Ολλανδία με 36,3%,
• στην Αυστρία με 35,6%.
• Αντίθετα, τις μικρότερες διαφορές εμφάνισαν:
• η Εσθονία με 5,6%,
• η Σλοβακία με 8,4%,
• η Ουγγαρία με 9,6%.

Πέρα από τον μέσο όρο, η Eurostat εξετάζει και το χάσμα με βάση τη διάμεση σύνταξη (η τιμή που διαχωρίζει το ανώτερο από το κατώτερο 50% των συνταξιούχων), δηλαδή την τιμή που διαχωρίζει το ανώτερο από το κατώτερο 50% των συνταξιούχων. Σε επίπεδο ΕΕ, η διάμεση σύνταξη των γυναικών ήταν το 2024 κατά 24,9% χαμηλότερη από εκείνη των ανδρών. Με βάση τη διάμεση τιμή, οι μεγαλύτερες διαφορές καταγράφηκαν στο Λουξεμβούργο με 43,3%, στην Ισπανία με 41,1% και στην Ολλανδία με 39,6%.

Στον αντίποδα, η Εσθονία εμφάνισε σχεδόν μηδενικό χάσμα (-0,3%), ενώ πολύ χαμηλές διαφορές σημειώθηκαν στην Ουγγαρία (0,4%) και στη Δανία (2,7%).

Στην Ελλάδα, το χάσμα είναι μεγαλύτερο με βάση τη διάμεση σύνταξη, φθάνοντας περίπου το 30%, έναντι 24,9% στην ΕΕ, στοιχείο που δείχνει ότι οι ανισότητες επηρεάζουν έντονα το «μεσαίο» στρώμα των συνταξιούχων.

Watch Now