Την στιγμή που η Μέση Ανατολή άρχισε να φλέγεται, η ηγεσία της ΕΕ (Φον Ντερ Λαιεν, Κόστα και Κάλλας) ήταν στο… πουθενά.
Διασταυρωμένες πηγές του Euro2day.gr ανέφεραν ότι πολλοί πιάστηκαν στον ύπνο. Και όχι μόνο αυτό, όταν έμαθαν... δια τηλεοράσεως τί συμβαίνει και κυρίως την απροσδόκητη άμεση αντίδραση του Ιράν με χτυπήματα σε άλλες Αραβικές χώρες (όπου υπάρχουν Αμερικανικές βάσεις) δεν μπορούσαν μεταξύ τους να συμφωνήσουν για την κοινή γραμμή.
Το αποτέλεσμα ήταν να δείξει η ΕΕ την αδύναμη ηγεσία της για άλλη μια φορά, τα αργά αντανακλαστικά της αλλά και το γεγονός ότι πλέον η λεγόμενες ισχυρές χώρες δρουν μόνες τους.
Η στρατιωτική επιχείρηση ΗΠΑ–Ισραήλ κατά του Ιράν φαίνεται να «τσιμεντοποίησε» και το γεγονός ότι τα όρια της ευρωπαϊκής επιρροής, όπου η ισχύς προηγείται της διπλωματίας, φθίνουν δραματικά.
Σύμφωνα λοιπόν με διπλωματικές πηγές από τις Βρυξέλλες, δεν υπήρξε προληπτικός θεσμικός συντονισμός με την Ευρωπαϊκή Ένωση πριν από τα πλήγματα. Ορισμένες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες ενημερώθηκαν σε περιορισμένο χρόνο πριν από την έναρξη της επιχείρησης, χωρίς ωστόσο να συμμετέχουν στη διαμόρφωση της στρατηγικής.
Σε επίπεδο ΕΕ δεν συγκλήθηκε άμεσο έκτακτο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο – έστω και σε επίπεδο τηλεδιάσκεψης πριν από την κλιμάκωση, ούτε υπήρξε κοινή προπαρασκευαστική τοποθέτηση των «27».
Η αντίδραση των θεσμών κινήθηκε στο γνώριμο πλαίσιο: εκκλήσεις για αυτοσυγκράτηση, αποφυγή περιφερειακής αποσταθεροποίησης και προστασία των αμάχων. Η ρητορική ήταν προσεκτική, χωρίς ρητή καταδίκη των εμπλεκόμενων πλευρών και χωρίς σαφή περιγραφή του ρόλου που θα μπορούσε να αναλάβει η Ένωση στη διαχείριση της κρίσης. Δεν παρουσιάστηκε ευρωπαϊκή πρωτοβουλία διαμεσολάβησης, ούτε χρονοδιάγραμμα πολιτικών επαφών υψηλού επιπέδου.
Η εικόνα αυτή ενίσχυσε τη πεποίθηση αναλυτών ότι, σε κρίσεις που αφορούν στρατιωτική ισχύ και άμεση επιχειρησιακή δράση, η Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένει εκτός του κέντρου λήψης αποφάσεων. Μόνο 36 ώρες μετά και με «κραυγές» περί παραίτησης της, η ΥΠΕΞ της ΕΕ, Κάγια Κάλλας συγκάλεσε την Κυριακή έκτακτο συμβούλιο των Υπουργών Εξωτερικών της Ένωσης.
Διαφοροποιήσεις μεταξύ κρατών-μελών
Σε επίπεδο κρατών-μελών, η εικόνα ήταν πολιτικά αποκαλυπτική. Το Βερολίνο απέφυγε ρητή καταδίκη των πληγμάτων, δίνοντας έμφαση στον κίνδυνο ευρύτερης περιφερειακής αποσταθεροποίησης και στην ανάγκη αποτροπής περαιτέρω κλιμάκωσης. Η γερμανική τοποθέτηση κινήθηκε σε ισορροπία μεταξύ διατλαντικής συνέπειας και της ανάγκης η ΕΕ να κινηθεί με προσοχή, χωρίς όμως να αμφισβητήσει ευθέως την επιλογή της στρατιωτικής οδού.
Το Παρίσι, πιο ξεκάθαρο, μίλησε για άμεση αποκλιμάκωση και διατήρηση των διπλωματικών διαύλων, επισημαίνοντας ότι μια γενικευμένη σύγκρουση δεν εξυπηρετεί τη σταθερότητα της περιοχής. Η γαλλική στάση διατηρεί τη φιλοδοξία πολιτικού ρόλου, αλλά χωρίς σαφή εργαλεία επιρροής επί των εξελίξεων. Ας μην ξεχνάμε ότι ο Μακρόν παλεύει για την δική του πολιτική επιβίωση.
Η Μαδρίτη ήταν η μεγάλη έκπληξη. Επέμεινε περισσότερο στη ανάγκη εφαρμογής του διεθνούς δικαίου για το Ιράν και στην αποφυγή μονομερών ενεργειών. Άλλες χώρες, όπως η Ιταλία και η Ελλάδα, επικεντρώθηκαν στη διαχείριση κινδύνου, στην προστασία πολιτών και στην παρακολούθηση των ενεργειακών ροών, δεδομένης της γεωγραφικής θέσης και proximity με την Ανατολική Μεσόγειο.
Κράτη της Βαλτικής και της Κεντρικής Ευρώπης, με παραδοσιακά πιο σκληρή στάση απέναντι στο Ιράν και έντονη ευαισθησία σε ζητήματα ασφάλειας, έδωσαν έμφαση στην ανάγκη αποτροπής περαιτέρω ιρανικών ενεργειών, χωρίς ωστόσο να αναλάβουν πρωτοβουλία συντονισμού σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Δεν διαμορφώθηκε ενιαία πολιτική γραμμή με σαφή στρατηγικό προσανατολισμό. Διαμορφώθηκε, αντιθέτως, ένα σύνολο εθνικών τοποθετήσεων με διαφορετικές αποχρώσεις, που αντανακλούν τις διαφοροποιήσεις συμφερόντων και αντιλήψεων απειλής εντός της Ένωσης.