Η βιωσιμότητα των Ταμείων συμπληρωματικής ασφάλισης υπό το βάρος της δημογραφικής γήρανσης βρέθηκε στο επίκεντρο της ημερίδας που διοργάνωσε το Ταμείο Εφάπαξ παροχών (ΤΑΥΦΕ) σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής, με θέμα τη συμβολή δημόσιας και ιδιωτικής συμπληρωματικής ασφάλισης στην αντιμετώπιση της δημογραφικής κρίσης.
Η εκδήλωση ανέδειξε ότι το διακύβευμα δεν είναι απλώς θεσμικό, αλλά βαθιά οικονομικό: αφορά τη σταθερότητα των παροχών, την εμπιστοσύνη των ασφαλισμένων και, τελικά, τη μακροοικονομική ανθεκτικότητα της χώρας.
Κεντρική αιχμή αποτέλεσε η παρουσίαση της μελέτης του Ερευνητικού Εργαστηρίου Κοινωνικής Διοίκησης του Πανεπιστημίου, η οποία εξετάζει τη συμβατότητα του νόμου 5078/2023 με το διεθνές και ευρωπαϊκό κεκτημένο κοινωνικής ασφάλισης.
Σύμφωνα με τα ευρήματα που παρουσιάστηκαν, οι ρυθμίσεις για τις εφάπαξ παροχές των εκ μετατροπής αλληλοβοηθητικών ταμείων εγείρουν ζητήματα ασυμβατότητας με διεθνείς συμβάσεις που έχει κυρώσει η χώρα, ιδίως ως προς την αρχή της υποχρεωτικότητας, την κρατική ευθύνη και την προστασία θεμελιωμένων προσδοκιών.
Οι ερευνητές υπογράμμισαν ότι ο πρώτος πυλώνας συνταξιοδοτικής προστασίας διέπεται από ελάχιστα πρότυπα που λειτουργούν ως «κανόνας ποιότητας» και δεν μπορούν να υπονομεύονται από εθνικές επιλογές χωρίς επαρκή έλεγχο συμβατότητας.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και η συζήτηση για τη βιωσιμότητα του ΤΑΥΦΕ. Η διοίκηση του Ταμείου υποστήριξε ότι η άρση της υποχρεωτικότητας, που εισήγαγε ο νόμος 5078/2023, συνιστά δομικό κίνδυνο για τη μακροπρόθεσμη σταθερότητα ενός σχήματος που, από το 2014 και τη μετατροπή του σε ΝΠΙΔ, ακολούθησε πορεία εξυγίανσης και ανάπτυξης.
Η εμπειρία της τελευταίας δωδεκαετίας, όπως τονίστηκε, κατέδειξε ότι η υποχρεωτική βάση εισφορών σε συνδυασμό με επαγγελματική διαχείριση μπορεί να δημιουργήσει αποθεματικά και να διασφαλίσει επάρκεια παροχών, ακόμη και σε περιόδους διαδοχικών κρίσεων.
Στην παρέμβασή του ο σύμβουλος Διοίκησης και Επικοινωνίας του ΤΑΥΦΕ, Γεράσιμος Κονιδάρης υποστήριξε ότι «ό,τι δεν ξοδέψουμε σήμερα για την πρόληψη, θα το πληρώσουμε πολλαπλάσια στο μέλλον», τονίζοντας πως οι συγκυριακές λύσεις δεν θεραπεύουν διαρθρωτικά προβλήματα.
Άσκησε κριτική στη λογική της «ελευθερίας» εξόδου και εισόδου από το Ταμείο, επισημαίνοντας ότι σε ένα περιβάλλον κρίσης εμπιστοσύνης και δημογραφικής συρρίκνωσης η αποδυνάμωση της υποχρεωτικής κοινωνικής ασφάλισης στέλνει λάθος μήνυμα ιδίως προς τους νέους. Κατά τον ίδιο, η απάντηση βρίσκεται στη στήριξη ισχυρών θεσμών, στη διαγενεακή αλληλεγγύη και στη μετατροπή της επιστημονικής γνώσης σε συνεκτική δημόσια πολιτική.
Η ημερίδα κατέληξε σε ένα σαφές συμπέρασμα: σε μια χώρα όπου το ποσοστό των άνω των 65 ετών κινείται προς το ένα τρίτο του πληθυσμού τις επόμενες δεκαετίες, η βιωσιμότητα των Ταμείων δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια, αλλά στρατηγική επιλογή με άμεσες οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες.
Να σημειωθεί πάντως, ότι με μεταγενέστερη διάταξη, τα Ταμεία Αλληλοβοήθειας υποχρεωτικής ασφάλισης πήραν δύο χρόνια …παράτασης, ώστε να μην καταστεί άμεσα προαιρετική η συμμετοχή των ασφαλισμένων και να δοθεί χρόνος για ουσιαστικό διάλογο και βελτιωτικές παρεμβάσεις με στόχο τη βιωσιμότητα του Ταμείου και το συμφέρον των ασφαλισμένων.
Αρχικά ο νόμος 5078/2023 προέβλεπε τη σταδιακή άρση της υποχρεωτικότητας, αλλά μετά από διαβούλευση με την ηγεσία του ΤΑΥΦΕ και επιχειρήματα υπέρ ενός σταθερού υποχρεωτικού σχήματος, η παράταση αυτή – όπως επισημάνθηκε στην εκδήλωση – δόθηκε «πάντοτε προς όφελος των ασφαλισμένων και με γνώμονα τη βιωσιμότητα του Ταμείου».
Αυτή η διετής παράταση επιτρέπει να παραμείνει η υποχρεωτική ασφάλιση στο ΤΑΥΦΕ για δύο επιπλέον χρόνια πριν οποιαδήποτε αλλαγή σε καθεστώς προαιρετικότητας, ενώ ο διάλογος για το τελικό ρυθμιστικό πλαίσιο συνεχίζεται.