Το πακέτο μέτρων που έχει στο τραπέζι η κυβέρνηση

Σύνοψη

Βεντάλια μέτρων που εφαρμόστηκαν στις απανωτές κρίσεις της τελευταίας εξαετίας, από την πανδημία μέχρι την ενεργειακή κρίση του 2022, όπως το πλαφόν στα περιθώρια κέρδους της αγοράς καυσίμων και το μοντέλο των «Pass» για οδηγούς και νοικοκυριά, βρίσκονται στο κυβερνητικό τραπέζι, με εφαρμογή ωστόσο μόνο στο σενάριο μιας παρατεταμένης εκτόξευσης των τιμών του πετρελαίου.

Στην πραγματικότητα τα μέτρα αυτά που συζητήθηκαν εκτενώς κατά την ευρεία σύσκεψη χθες στο Μαξίμου, θα ενεργοποιηθούν μόνο εφόσον κριθεί αναγκαίο από ένα άλμα διαρκείας στο πετρέλαιο, το χθεσινό κλείσιμο του οποίου δεν δικαιολογεί τέτοιες παρεμβάσεις.

Το μπρεντ (διεθνής τιμή αναφοράς για αργό πετρέλαιο) ως άλλο «τρενάκι του τρόμου», μετά το εκρηκτικό άνοιγμα της τιμής του στα 120 δολάρια, τελικά γύρισε προς τα κάτω -προφανώς επειδή οι αγορές προεξοφλούν πιθανή απελευθέρωση των στρατηγικών αποθεμάτων των G7- για να υποχωρήσει κοντά στα επίπεδα της Παρασκευής, δηλαδή στα 90 δολάρια.

Το ρόλο του έπαιξε και το «Trump effect», δηλαδή ο νέος χρησμός του Αμερικανού προέδρου ότι «ο πόλεμος έχει στην ουσία ολοκληρωθεί» και ότι οι ΗΠΑ βρίσκονται «πολύ μπροστά» σε σχέση με το αρχικό χρονοδιάγραμμα που ο ίδιος είχε θέσει για τη διάρκεια της σύγκρουσης, τεσσάρων έως πέντε εβδομάδων.

Σήμα ότι δεν έχει έρθει ακόμη η ώρα για παρεμβάσεις έστειλε από τις Βρυξέλλες και ο υπ. Οικονομικών και επικεφαλής του Eurogroup (ο θεσμός συνεδριάσεων των υπουργών οικονομικών της Ευρωζώνης) Κυριάκος Πιερρακάκης, που ερωτηθείς πότε θα ενεργοποιηθεί η «εργαλειοθήκη» της ΕΕ, απάντησε ότι «δεν είμαστε σε αυτό το σημείο και χρειάζεται πρώτα μια πιο σταθερή εικόνα της αγοράς», μιλώντας για τη μεγάλη μεταβλητότητα στις τιμές του πετρελαίου «ακόμη και μέσα σε λίγες ώρες».

Ακριβώς επειδή δεν μπορεί να αποκλειστεί νέο ασανσέρ τιμών, όπως αυτό που είδαμε χθες στις αγορές, τόσο στο πετρέλαιο όσο και στο φυσικό αέριο, η χθεσινή σύσκεψη στο Μαξίμου, με όλους τους εμπλεκόμενους υπουργούς (Παπασταύρου, Θεοδωρικάκος και Πετραλιάς μέσω τηλεδιάσκεψης) είχε σκοπό να τεθούν στο τραπέζι όλες οι εισηγήσεις, ώστε αφού αξιολογηθούν, η κυβέρνηση να είναι έτοιμη σε άμεσο χρόνο να «πατήσει το κουμπί».

Το πλαφόν στα περιθώρια κέρδους

Στην πρώτη γραμμή βρίσκεται το πλαφόν στα περιθώρια κέρδους των εταιρειών εμπορίας και των πρατηρίων, με τα υπουργεία Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος-Ενέργειας να έχουν αποστείλει εδώ και ημέρες τις σχετικές τους προτάσεις στο Μαξίμου.

Το αρνητικό ενός τέτοιου μέτρου είναι ότι στέλνει αυτόματα όλη την αγορά στη διαμόρφωση περιθωρίων κέρδους στο ανώτατο όριο που θα νομοθετηθεί, καθώς επίσης ότι τυχόν παραμονή του πλαφόν για σημαντικό διάστημα εκτοξεύει την παραβατικότητα, όπως αποδείχτηκε με την εφαρμογή του τα προηγούμενα χρόνια.

Τι συμβαίνει τώρα

Σε κάθε περίπτωση η κυβέρνηση θέλει να βρει έναν τρόπο να συγκρατήσει τις τιμές που ανεξαρτήτως της χθεσινής πτώσης του μπρεντ, σήμερα θα είναι αυξημένες και στην Αττική θα διαμορφωθούν στα 1,87–1,88 ευρώ για τη βενζίνη και στο 1,80-1,81 ευρώ για το ντίζελ, ενσωματώνοντας τμήμα των σημαντικών ανατιμήσεων της Παρασκευής.

Σε δεύτερη φάση και κυρίως από την Πέμπτη και μετά, η αμόλυβδη θα ανατιμηθεί λογικά κι άλλο, παίρνοντας το μεγαλύτερο μέρος από τις μεγάλες χθεσινές αυξήσεις του μπρεντ, λογικά σε μικρότερο βαθμό από τις αρχικές εκτιμήσεις.

Τα σενάρια για τα νέα «Pass»

Το επόμενο μέτρο είναι το Fuel Pass (επίδομα καυσίμων με εισοδηματικά κριτήρια) που όλα δείχνουν ότι θα ενεργοποιηθεί μόνο αν το πετρέλαιο εκτιναχθεί ξανά από τα 100 δολάρια, παραμείνει για εβδομάδες σε αυτά τα επίπεδα και οι τιμές της βενζίνης στην αντλία πλησιάσουν ή υπερβούν τα 2 ευρώ.

Κρίνοντας από την προηγούμενη εφαρμογή του, το 2022, παρείχε επιδότηση με εισοδηματικά κριτήρια στα νοικοκυριά, και όσοι μάλιστα είχαν επιλέξει την άυλη ψηφιακή κάρτα και όχι την απευθείας καταβολή του ποσού σε ΙΒΑΝ εξασφάλιζαν και ελαφρώς υψηλότερη ενίσχυση.

Στον πρώτο κύκλο, τα ποσά ήταν από 30 έως 50 ευρώ για τρίμηνη περίοδο ανάλογα με τον τόπο κατοικίας και στον δεύτερο κύκλο, λόγω της περαιτέρω ανόδου των τιμών, είχαν φτάσει έως και τα 100 ευρώ για τις νησιωτικές περιοχές.

Ο φόβος του ντίζελ και το Market Pass

Το τρίτο μέτρο στο τραπέζι αφορά το Market Pass (επίδομα αγοράς τροφίμων και βασικών αγαθών), τυχόν εφαρμογή του οποίου θα έχει τη λογική να καλύψει μέρος των αναγκών για τρόφιμα και συνδέεται ευθέως με την εκρηκτική αύξηση της τιμής του ντίζελ, που όπως λέει κορυφαία πηγή του υπ. Ενέργειας, είναι αυτό που ανησυχεί περισσότερο την κυβέρνηση.

Στις πρώτες δέκα ημέρες του πολέμου, το πετρέλαιο κίνησης έχει πάρει 25–26 λεπτά και από τα 1,55 ευρώ το λίτρο την Παρασκευή 27 Φεβρουαρίου, πωλείται σήμερα στις αντλίες της Αττικής προς 1,80–1,81 ευρώ και μαθηματικά θα αυξηθεί κι άλλο.

«Σε πανελλαδικό επίπεδο, η τιμή της βενζίνης ήταν στα 1,754 ευρώ την 1η Μαρτίου και με βάση την τελευταία τιμοληψία βρίσκεται στο 1,83 ευρώ. Η αύξηση είναι πολύ μικρότερη απ' ό,τι στο ντίζελ από το οποίο εξαρτάται ολόκληρη η εφοδιαστική αλυσίδα», αναφέρει ο συνομιλητής μας.

Στο σενάριο που οι επιχειρήσεις τροφίμων και άλλων βασικών αγαθών αρχίσουν να μετακυλίουν στα κόστη παραγωγής τους τις αυξήσεις από τα μεταφορικά -γεγονός που ουδείς μπορεί να αποκλείσει, παρότι το επιχειρείν είναι σε θέση να απορροφήσει κραδασμούς μιας, δύο εβδομάδων -ουδείς μπορεί να αποκλείσει έναν γύρο πληθωριστικών πιέσεων.

«Καλάθι του νοικοκυριού», το περιθώριο των σούπερ μάρκετ

Στο σενάριο πάντα που ενταθούν οι πιέσεις στο κόστος ζωής δεν αποκλείεται να επιστρέψει και το «καλάθι του νοικοκυριού», ένα μέτρο που υποχρεώνει τις μεγάλες αλυσίδες σούπερ μάρκετ να διαθέτουν βασικά προϊόντα σε χαμηλότερες τιμές. Η προηγούμενη εφαρμογή του είχε στόχο να διασφαλίσει την πρόσβαση των καταναλωτών σε βασικά αγαθά σε μια περίοδο έντονων πληθωριστικών πιέσεων.

Την ίδια στιγμή, η αγορά προεξοφλεί ότι σε περίπτωση νέων ισχυρών πιέσεων στο πετρέλαιο θα μπορούσε να επανέλθει και το πλαφόν στο περιθώριο κέρδους των σούπερ μάρκετ. Σε συνδυασμό με εντατικοποίηση των ελέγχων στην αγορά και καλύτερη ενημέρωση των καταναλωτών μέσω εργαλείων σύγκρισης τιμών, τα μέτρα αυτά εκτιμάται ότι θα μπορούσαν να αποτελέσουν μια βασική γραμμή άμυνας απέναντι σε ένα νέο κύμα ακρίβειας.

Αν και η παρούσα κατάσταση δείχνει ότι απέχουμε ακόμη από τα παραπάνω, αν τυχόν χρειαστεί να ενεργοποιηθούν, θα πρόκειται για μέτρα που είχαν δουλέψει και το 2020. Στην αρχή της πανδημίας είχε επιβληθεί πλαφόν στις τιμές βασικών προϊόντων και υπηρεσιών, ενώ κατά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία είχαν επιβληθεί περιορισμοί ακόμη και στις ποσότητες πώλησης ορισμένων αγαθών, ώστε να αποφευχθούν φαινόμενα ελλείψεων και πανικού στην αγορά.

Καμία ανησυχία προσώρας για το ρεύμα

Στο άλλο φλέγον μέτωπο, αυτό του φυσικού αερίου -που επηρεάζει ευθέως την ηλεκτρική ενέργεια- τα μηνύματα είναι πιο ενθαρρυντικά του αναμενόμενου και παρ' ότι το χρηματιστήριο του Άμστερνταμ (TTF, το ευρωπαϊκό hub αναφοράς για φυσικό αέριο) άνοιξε σήμερα με άλμα 30%, στην πορεία οι τιμές αποκλιμακώθηκαν. Συνέβη ακριβώς ό,τι και με το πετρέλαιο, με την αγορά να ανοίγει στα 68,8 ευρώ/MWh και να υποχωρεί στη συνέχεια κάτω από τα 56 ευρώ.

Τα καλά νέα για την Ελλάδα είναι ότι η εγχώρια χονδρική αγορά ρεύματος έχει σήμερα μακράν τη χαμηλότερη τιμή σε όλη την ΕΕ, λόγω ακριβώς της περιορισμένης χρήσης του φυσικού αερίου.

Την ίδια στιγμή που οι μεγάλες αγορές της Κεντρικής και ΝΑ Ευρώπης, όπως Αυστρία, Ουγγαρία, Τσεχία, Γερμανία, Ελβετία, παίζουν σε ένα εύρος τιμών 120-140 ευρώ/MWh, η Ελλάδα βρίσκεται στα 84,9 ευρώ.

Τα αναχώματα εντοπίζονται στις ΑΠΕ και στα νερά (υδροηλεκτρικά), όπως επισημαίνει συχνά το τελευταίο καιρό ο υφυπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Νίκος Τσάφος, και κοιτάζοντας το σημερινό ενεργειακό μείγμα η ηλιοφάνεια και οι ισχυροί άνεμοι ανεβάζουν το μερίδιο των ανανεώσιμων στο 52,59%.

Το φυσικό αέριο βρίσκεται στη δεύτερη θέση με 25,9% και τα νερά στην τρίτη (15,06%). Το σταθερά υψηλό τους ποσοστό συμβάλει σταθερά το τελευταίο διάστημα στον περιορισμό της λειτουργίας των μονάδων αερίου, περιορίζοντας τα spikes τιμών κατά τις βραδινές ώρες της μεγάλης αιχμής.

Watch Now