Κοινή ευρωπαϊκή απάντηση αναζητείται στην ενεργειακή κρίση και σε μια σειρά από θέματα όπως το σχέδιο της Κομισιόν για περισσότερες διασυνδέσεις, χωρίς ωστόσο μέχρι τώρα να διαφαίνεται κάτι τέτοιο, καθώς πλειάδα χωρών έχουν τη δική τους ατζέντα.
Σε μια συγκυρία που οι τιμές στο πετρέλαιο έχουν αυξηθεί κατά 40% από την έναρξη του πολέμου και του φυσικού αερίου κατά 60%, και παρ' ότι η λήψη μέτρων βρίσκεται στην κορυφή της ευρωπαικής ατζέντας και αναμένεται να κυριαρχήσει στη Σύνοδο Κορυφής της Πέμπτης, τα πρώτα δείγματα από το Συμβούλιο Υπουργών Ενέργειας που διεξάγεται σήμερα στις Βρυξέλλες με αντικείμενο μεταξύ άλλων τις προτάσεις της Κομισιόν για ισχυρότερες διασυνοριακές υποδομές και απλοποίηση των αδειοδοτικών διαδικασιών, αναδεικνύουν ξανά τις διαφορετικές προσεγγίσεις των χωρών μελών.
Ενδεικτική ήταν η αντιπαράθεση ανάμεσα στον έλληνα υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρο Παπασταύρο και την υπουργο Ενέργειας της Σουηδίας, Ebba Busch, κατά τη συζήτηση για το μέλλον των ευρωπαϊκών ηλεκτρικών δικτύων και την προοπτική ενός ενιαίου ευρωπαϊκού σχεδιασμού.
Στο επίκεντρο της συζήτησης η αντίδραση των σκανδιναβικών χωρών για νέες διασυνδέσεις με τις γειτονικές χώρες, καθώς η εμπειρία τους δείχνει ότι κάθε φορά που αυξάνεται η ζήτηση από τη Γερμανία, και αναγκάζεται να απορροφά όλο και μεγαλύτερες ποσότητες ενέργειας από τη Σουηδία και τη Νορβηγία, οι τιμές ρεύματος στα χρηματιστήρια των δύο χωρών εκτοξεύονται, με ό,τι αυτό σημαίνει για τις εγχώριες αγορές τους.
Κατά τη σημερινή συζήτηση η Σουηδία επανέλαβε τις επιφυλάξεις απέναντι στην ιδέα ενός πιο κεντρικού σχεδιασμού για τα ενεργειακά δίκτυα, υποστηρίζοντας ότι οι επενδύσεις στις υποδομές θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις εθνικές ιδιαιτερότητες των κρατών-μελών.
Επαναλαμβάνοντας παλαιότερους προβληματισμούς για το αν η διασυνδεδεμένη αγορά ηλεκτρικής ενέργειας λειτουργεί προς όφελος όλων των χωρών ή αν κάποιες αγορές επωφελούνται σε βάρος άλλων (εννοώντας τη Γερμανία), η σουηδική πλευρά προειδοποίησε ότι ορισμένες προτάσεις ενδέχεται να δημιουργήσουν πιέσεις σε χώρες με ήδη ανεπτυγμένα δίκτυα.
Και εξέφρασε την κατηγορηματική της αντίθεση στο σχέδιο της Κομισιόν για δημιουργία νέων διασυνοριακών ενεργειακών υποδομών, ξεκαθαρίζοντας ότι δεν θα συμμετάσχει σε τέτοιες πρωτοβουλίες και μιλώντας για μορατόριουμ στην ανάπτυξη νέων διευρωπαικών διασυνδέσεων, εάν δεν υπάρξει μεγαλύτερη ευελιξία στον σχεδιασμό.
Στο θέμα παρενέβη ο υπ. Ενέργειας Στ.Παπασταύρου λέγοντας «με όλο τον σεβασμό προς την εκλεκτή συνάδελφό μου από τη Σουηδία, τα τελεσίγραφα δεν είναι ο τρόπος με τον οποίο πρέπει να λειτουργούμε αυτή τη στιγμή», παραπέμποντας στο «τείχος τιμών ηλεκτρικής ενέργειας», το οποίο παρατηρούνταν μέχρι πρόσφατα στην ευρωπαϊκή αγορά, λόγω της περιορισμένης αξιοποίησης των ροών ενέργειας από τη Κεντρική Ευρώπη προς τα Βαλκάνια.
Αν και η Ελλάδα βιώνει το τελευταίο διάστημα εξαιρετικά θετικές συγκυρίες, όπως είπε ο κ. Παπασταύρου και οι πολλές ΑΠΕ με τα νερά συμβάλλουν ώστε να έχει μια από τις χαμηλότερες χονδρικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη, ο υπουργός τόνισε ότι το πρόβλημα των ανισορροπιών δεν έχει ξεπεραστεί και απαιτεί κοινή ευρωπαϊκή απάντηση.
«Η δημιουργία μιας κοινής ευρωπαϊκής ενεργειακής αγοράς είναι αναγκαία. Και γι’ αυτό το ενεργειακό δίκτυο και οι υποδομές είναι καθοριστικής σημασίας», όπως είπε.
Αναφέρθηκε στις μεγάλες αποκλίσεις που έχουν παρατηρηθεί τα τελευταία χρόνια στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ των κρατών-μελών, υπογραμμίζοντας ότι χώρες της ΝΑ Ευρώπης έχουν βιώσει περιόδους με σημαντικά υψηλότερες τιμές, ενώ κλείνοντας την παρέμβασή του, έθεσε ένα συμβολικό ερώτημα προς τους ομολόγους του: «Τι θα έλεγε ο Ντελόρ αν ήταν εδώ; Θα έλεγε ότι πρέπει να το κάνετε τώρα», όπως είπε.
Είχε προηγηθεί στην αρχή της συνεδρίασης η τοποθέτηση του Επιτρόπου Ενέργειας Νταν Γιόργκενσεν που μιλώντας για τη σημασία ενός κοινού ενεργειακού σχεδιασμού, είχε αναφέρει ότι η απουσία κοινής στρατηγικής μοιάζει «με το να προσπαθεί κανείς να φτιάξει ένα παζλ, χωρίς να κοιτάζει την εικόνα στο κουτί».
Τα παραπάνω αναδεικνύουν για μια ακόμη φορά όχι μόνο τις διαφορετικές προσεγγίσεις Βορρά -Νότου για το κοινό ευρωπαϊκό σχέδιο στα ηλεκτρικά δίκτυα, αλλά και το πόσο δύσκολο είναι να υπάρξει μια ενιαία ευρωπαϊκή στάση στα ακόμη πιο δύσκολα ζητήματα της αγοράς ενέργειας - όπως το θέμα της οριακής τιμολόγησης - όταν κάτι τέτοιο δεν είναι εφικτό ούτε για τα πιο «εύκολα».
Τα παραπάνω έχουν τη σημασία τους ενόψει της Συνόδου Κορυφής της Πέμπτης, όπου κεντρικό θέμα θα είναι ο λογαριασμός του πολέμου από την άνοδο των ενεργειακών τιμών, τον οποίο η επικεφαλής της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έχει αποτιμήσει μόνο για τις πρώτες δέκα ημέρες σε 3 δισ. ευρώ για τους ευρωπαίους φορολογουμένους.
Αν και στο τραπέζι βρίσκονται μετρα που αφορούν το κόστος της ηλεκτροπαραγωγής, από τους φόρους, τα τέλη και τις χρεώσεις χρήσης των δικτύων μέχρι το κόστος των εκπομπών CO2, μένει να φανεί για πόσα και ποια απ’ αυτά θα υπάρξει συνναίνεση σε ευρωπαικό επίπεδο.
Η ίδια η φον ντερ Λαίνεν είχε πει τη περασμένη εβδοαμάδα ότι η Κομισιόν εξετάζει και το πλαφόν στην τιμή του φυσικού αερίου, μέτρο που θεσπίστηκε κατά την ενεργειακή κρίση του 2022-2023, με τον «κόφτη» να μπαίνει στα 180 ευρώ/MWh χωρίς ουδέποτε ωστόσο να χρειαστεί να ενεργοποιηθεί.
Παπασταύρου: Αναγκαιότητα η ενιαία ευρωπαϊκή ενεργειακή αγορά
Την αναγκαιότητα να προχωρήσουμε άμεσα σε μία ενιαία, ευρωπαϊκή ενεργειακή αγορά, ανέδειξε μεταξύ άλλων ο Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, κ. Σταύρος Παπασταύρου, κατά την τοποθέτησή του στο Συμβούλιο των Υπουργών Ενέργειας της ΕΕ, που πραγματοποιείται στις Βρυξέλλες.
Σύμφωνα με ανακοίνωση του υπουργείου Ενέργειας, μιλώντας επί του πρώτου θέματος της ημερήσιας διάταξης, αναφορικά με τα δίκτυα, ο κ. Παπασταύρου υπογράμμισε ότι σε περιόδους κρίσης, όπως αυτή που διανύουμε, αναζητούμε μια κοινή απάντηση στις προκλήσεις: «Μαζί ενωμένοι, μπορούμε να αντιδράσουμε πιο δυναμικά σε μια κρίση που εξελίσσεται. Και επιτρέψτε μου να πω κάτι. Υπάρχει ένας “ελέφαντας στο δωμάτιο”. Πρόκειται για τις ανισότητες στις τιμές χονδρεμπορικής της ηλεκτρικής ενέργειας».
Ο Υπουργός υπενθύμισε ότι πριν από δύο χρόνια η Ελλάδα ήταν μεταξύ των χωρών της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, που είχαν τιμές διπλάσιες από την υπόλοιπη Ευρώπη: «Υπήρχε ένα τείχος τιμών ηλεκτρικής ενέργειας. Και αυτό μας χώριζε. Και αυτό ήταν πολύ περισσότερο από οικονομικό ζήτημα. Αμφισβητούσε τη συνοχή και την αλληλεγγύη του ευρωπαϊκού εγχειρήματος», ανέφερε και πρόσθεσε:
«Η Ελλάδα, τις πρώτες δέκα ημέρες του Μαρτίου 2026, έχει την έκτη χαμηλότερη χονδρεμπορική τιμή ηλεκτρικής ενέργειας. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι ξεχάσαμε την πρόκληση που αντιμετωπίσαμε πριν από δύο χρόνια. Ακόμη περισσότερο τώρα, πρέπει να αντιδράσουμε».
Ο κ. Παπασταύρου επεσήμανε επίσης, ότι «όταν κάποιοι μιλούν για το κεντρικό σενάριο μιας κοινής στρατηγικής της ΕΕ, αυτό δεν είναι κάτι που θα επιβληθεί από την Επιτροπή. Θα προκύψει από συνδιαμόρφωση όλων των κρατών-μελών. Πρέπει να συντονιστούμε».
Επιπλέον, είπε πως «η Ε.Ε. πάντοτε προχωρούσε και έκανε το αναγκαίο βήμα σε περιόδους κρίσης, αν δει κανείς την ιστορία της. Και τώρα είναι η ώρα να κινηθούμε πιο γρήγορα και πιο μπροστά. Κατανοώ τις ανησυχίες των χωρών. Και πρέπει να βρούμε έναν ευέλικτο τρόπο», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Η Ελλάδα -στη συζήτηση που ακολούθησε- υποστήριξε σθεναρά την ανάγκη η Ευρώπη να έχει έτοιμα στοχευμένα μέτρα και ευελιξίες για την προστασία των πολιτών και των επιχειρήσεων, σε περίπτωση που η κρίση συνεχιστεί ή ενταθεί. Παράλληλα, εξετάστηκαν και αναλύθηκαν τα μέτρα που είχαν υιοθετηθεί στην ενεργειακή κρίση του 2022, προκειμένου να τεθούν υπόψιν του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου την Πέμπτη 19 Μαρτίου.
Κατόπιν, ο κ. Παπασταύρου συμμετείχε σε κλειστή συζήτηση με θέμα την «προώθηση της αμοιβαίας ενεργειακής ασφάλειας», παρουσία του Υπουργού Ενέργειας της Ουκρανίας, κ. Denys Shmyhal, και του Υπουργού Ενέργειας της Μολδαβίας, κ. Dorin Junghietu, όπου και στάθηκε στην προστιθέμενη αξία που προσδίδει ο Κάθετος Διάδρομος στην ενεργειακή αυτονομία της ηπείρου.
«Ωστόσο», επεσήμανε, «η Ευρώπη οφείλει να διαλύσει οριστικά την κανονιστική ασάφεια που περιβάλλει αυτό το εγχείρημα, με την προώθηση της αναθεώρησης του ρυθμιστικού πλαισίου και των σχετικών κωδίκων. Να στείλει ένα ξεκάθαρο μήνυμα στήριξης του Κάθετου Διαδρόμου, και ένα σαφές μήνυμα στην αγορά ότι παραμένει αμετακίνητη στον στόχο απεξάρτησης από το ρωσικό φυσικό αέριο που έχει θέσει».