Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, που ξέσπασε στις αρχές Μαρτίου, δεν επηρέασε μόνο τις διεθνείς αγορές ενέργειας ή τις γεωπολιτικές ισορροπίες. Στην Ελλάδα, ενεργοποίησε σχεδόν ακαριαία έναν μηχανισμό γνώριμο από προηγούμενες περιόδους αναταραχής. Την ψυχολογία της κρίσης, όπως επιβεβαιώνουν οι πρώτες μετρήσεις καταναλωτικής εμπιστοσύνης που «έτρεξε» την περασμένη εβδομάδα η NielsenIQ.
Τα αποτελέσματα επιβεβαιώνουν το μοτίβο. Ανησυχία, άγχος, θυμό και αδιαφορία. Η ανησυχία κυριαρχεί, καθώς το 57% των καταναλωτών δηλώνει ότι αισθάνεται ανήσυχο, ενώ το 27% βιώνει έντονο στρες. Ακολουθούν ο θυμός (13%) και ένα μικρό ποσοστό αδιαφορίας (3%).
Το ενδιαφέρον είναι ότι η ανησυχία δεν αφορά τόσο το ίδιο το γεωπολιτικό γεγονός, όσο τις οικονομικές του συνέπειες: πιθανές αυξήσεις στις τιμές τροφίμων, διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα και άνοδο του κόστους ενέργειας.
Ειδικότερα ποσοστό 22% δηλώνει φόβο για νέες αυξήσεις στις τιμές των τροφίμων, το 19% για προβλήματα επάρκειας και εφοδιαστικής αλυσίδας, το 14% για άνοδο στις τιμές καυσίμων και το 10% για δυσκολία κάλυψης βασικών αναγκών.
Ο πόλεμος, με άλλα λόγια, «μεταφράζεται» σχεδόν αυτόματα σε απειλή για το διαθέσιμο εισόδημα ενεργοποιώντας μνήμες από μια διαδοχή κρίσεων που έχουν γράψει στο «dna» μας την τελευταία 20ετία των αλλεπάλληλων σοκ. Της δημοσιονομικής κρίσης, των μνημονίων, των capital controls, της πανδημίας, της ενεργειακής κρίσης, του πληθωρισμού.
Όλα αυτά έχουν διαμορφώσει ένα σταθερό μοτίβο αντίδρασης και να επιστρέφει στο πρώτο στάδιο της κρίσης, το σοκ, όπως περιγράφεται στη θεωρία των τεσσάρων φάσεων (σοκ, αντίδραση, προσαρμογή, επανεκκίνηση).
Κάτι που σύμφωνα με τη NielsenIQ επιβεβαιώνεται. Το 72% των καταναλωτών δηλώνει ότι έχει ήδη αλλάξει την καθημερινότητά του. Το 35% περιορίζει δαπάνες, το 25% μειώνει εξόδους εκτός σπιτιού και το 10% στρέφεται σε αποθεματοποίηση βασικών αγαθών.
Η συμπεριφορά αυτή δεν είναι συγκυριακή. Είναι αποτέλεσμα μιας μακράς περιόδου πίεσης, που έχει μετασχηματίσει τον τρόπο κατανάλωσης. Σήμερα, το 68% των καταναλωτών δηλώνει ότι παρακολουθεί στενά τις τιμές των προϊόντων που αγοράζει συστηματικά.
Σχεδόν 8 στους 10 επιδιώκουν τη χαμηλότερη τιμή, το 76% αναζητά φυλλάδια και κουπόνια και περίπου δύο στους τρεις αξιοποιούν συστηματικά προσφορές. Την ίδια στιγμή το 60% δηλώνει ότι το εισόδημά του επαρκεί μόνο για βασικές ανάγκες, ενώ σχεδόν οι μισοί θεωρούν ότι η οικονομική τους κατάσταση επιδεινώνεται.
Αυτή η αυξημένη πειθαρχία στις αγορές συνδέεται και με τη μεταβολή της αγοράς τις τελευταίες δεκαετίες. Το «ίδιο» καλάθι προϊόντων κοστίζει σήμερα 30% περισσότερο σε σχέση με πριν από 20 χρόνια, χωρίς να έχει αυξηθεί ο όγκος κατανάλωσης ανέφεραν χθες στελέχη της NielsenIQ κατά τη διάρκεια ημερίδας της εταιρείας ερευνών.