Η ενημερωτική σημείωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προς το Eurogroup σκιαγραφεί μια σαφή και αυστηρή γραμμή πολιτικής απέναντι στη νέα έξαρση των τιμών ενέργειας, η οποία συνδέεται με τις γεωπολιτικές εξελίξεις στη Μέση Ανατολή. Παρά την αναγνώριση των αυξημένων κινδύνων για την ευρωπαϊκή οικονομία, η Επιτροπή απορρίπτει ρητά την ενεργοποίηση της Γενικής Ρήτρας Διαφυγής (General Escape Clause – GEC), υπογραμμίζοντας την ανάγκη διατήρησης της δημοσιονομικής πειθαρχίας.
Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι η ΕΕ αντιμετωπίζει νέα ενεργειακή αναταραχή, με σημαντική αύξηση των τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου και πρόσθετο κόστος εισαγωγών που ανήλθε σε περίπου 6 δισ. ευρώ μέσα σε μόλις 17 ημέρες κατά τη διάρκεια της κρίσης στο Ιράν . Παράλληλα, επισημαίνεται ότι οι τιμές παραμένουν υψηλότερες από τα προ κρίσης επίπεδα, διατηρώντας πιέσεις σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Ωστόσο, η Επιτροπή τονίζει ότι, παρά την αυξημένη αβεβαιότητα, δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις για ενεργοποίηση της GEC, καθώς δεν διαπιστώνεται ακόμη «σοβαρή οικονομική ύφεση στην ευρωζώνη ή στην ΕΕ συνολικά» . Η θέση αυτή σηματοδοτεί σαφή διαφοροποίηση από την περίοδο της πανδημίας, όπου η ρήτρα είχε ενεργοποιηθεί.
Κεντρικό επιχείρημα της Επιτροπής είναι ότι η παροχή πρόσθετης δημοσιονομικής ευελιξίας για ενεργειακά μέτρα:
- θα υπονόμευε την αξιοπιστία του ευρωπαϊκού δημοσιονομικού πλαισίου,
- θα δημιουργούσε προηγούμενο χαλάρωσης των κανόνων,
- και θα αύξανε τους κινδύνους για τη βιωσιμότητα του δημόσιου χρέους σε κράτη-μέλη με ήδη υψηλά επίπεδα ελλειμμάτων και χρέους .
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο γεγονός ότι τα δημοσιονομικά περιθώρια έχουν ήδη επιβαρυνθεί από άλλες προτεραιότητες, όπως η αύξηση των αμυντικών δαπανών και το υψηλότερο κόστος δανεισμού.
Πέραν της GEC, η Επιτροπή απορρίπτει και τη γενικευμένη χρήση των εθνικών ρητρών διαφυγής (NEC) για ενεργειακά μέτρα. Υπογραμμίζει ότι αυτές:
- προορίζονται για εξαιρετικές και μη ελεγχόμενες καταστάσεις,
- δεν αποτελούν εργαλείο διαχείρισης βραχυπρόθεσμων σοκ,
- και ήδη χρησιμοποιούνται σε ορισμένες περιπτώσεις (π.χ. για αμυντικές δαπάνες), επιβαρύνοντας περαιτέρω τα δημόσια οικονομικά .
Αντί για οριζόντια δημοσιονομική χαλάρωση, η Επιτροπή προκρίνει μια αυστηρά στοχευμένη προσέγγιση πολιτικής, βασισμένη σε τέσσερις αρχές:
- Συμβατότητα με την απανθρακοποίηση
- Αποφυγή αύξησης της ζήτησης ορυκτών καυσίμων
- Προσωρινός χαρακτήρας μέτρων
- Εστίαση στους πλέον ευάλωτους
Η εμπειρία της περιόδου 2022–2023 έδειξε ότι τα γενικευμένα μέτρα στήριξης είχαν υψηλό δημοσιονομικό κόστος (2,2% του ΑΕΠ σωρευτικά) και περιορισμένη αποτελεσματικότητα, καθώς μόλις το 25% κατευθύνθηκε σε ευάλωτες ομάδες.