Ένα νέο πλαίσιο για την καταναλωτική πίστη προωθεί το υπουργείο Ανάπτυξης με στόχο να γίνει διαφανείς η διαδικασία και να μπει τέλος σε πρακτικές που επιβαρύνουν και αιφνιδιάζουν τους δανειολήπτες.
Οι παρεμβάσεις που φιλοδοξούν να περιορίσουν τα «ψιλά γράμματα» και να θέσουν σαφή όρια στο τελικό κόστος του δανεισμού αφορούν δάνεια έως 100.000 ευρώ χωρίς εμπράγματες εξασφαλίσεις και δάνεια άνω των 100.000 ευρώ που αφορούν ανακαινίσεις κατοικιών.
Στην καρδιά της μεταρρύθμισης βρίσκεται η θέσπιση ανώτατου ορίου στο συνολικό ποσό που καλείται να αποπληρώσει ο καταναλωτής. Πλέον, το τελικό κόστος ενός δανείου δεν θα μπορεί να υπερβαίνει κατά 30% έως 50% το αρχικό κεφάλαιο που δανείστηκε, αναφέρουν πηγές με γνώση, με το ακριβές ποσοστό να καθορίζεται με απόφαση του υπουργού Ανάπτυξης, κατόπιν γνώμης της Τράπεζας της Ελλάδος. Με τον τρόπο αυτό επιχειρείται να μπει «φρένο» στην υπερχρέωση.
Το νέο πλαίσιο έχει ευρύ πεδίο εφαρμογής, καλύπτοντας όλες τις βασικές μορφές πίστωσης χωρίς εμπράγματη ασφάλεια. Από τα καταναλωτικά δάνεια και τις πιστωτικές κάρτες έως την πίστωση από εμπόρους, τα σχήματα «Buy Now-Pay Later», τις συμβάσεις leasing με δικαίωμα εξαγοράς και τα επισκευαστικά δάνεια.
Ενδεικτικά, ένας καταναλωτής που αγοράζει ένα laptop αξίας 800 ευρώ μέσω Buy Now Pay Later θα μπορεί να το εξοφλήσει σε τέσσερις δόσεις των 200 ευρώ, έχοντας πλήρη και εκ των προτέρων ενημέρωση για το συνολικό κόστος και τις προθεσμίες πληρωμής.
Τα όρια
Σημαντικές είναι και οι αλλαγές στα όρια. Καταργείται το κατώτατο όριο των 200 ευρώ, ώστε να ενταχθούν και μικροπιστώσεις, ενώ το ανώτατο όριο αυξάνεται στις 100.000 ευρώ από 75.000 ευρώ που ίσχυε μέχρι σήμερα. Παράλληλα, προβλέπεται εξαίρεση για δάνεια άνω των 100.000 ευρώ που αφορούν ανακαινίσεις κατοικιών, υπό την προϋπόθεση ότι δεν υπάρχει εμπράγματη ασφάλεια επί ακινήτου.
Σε ότι αφορά την ενημέρωση του καταναλωτή πριν από τη σύναψη της σύμβασης, καθιερώνεται ενισχυμένη, αναλυτική και κατανοητή προσυμβατική ενημέρωση, μέσω ενός τυποποιημένου εντύπου που αποτυπώνει τους βασικούς όρους και τις υποχρεώσεις που απορρέουν από το δάνειο.
Παράλληλα, σε κάθε διαφήμιση θα πρέπει να υπάρχει υποχρεωτικά σαφής προειδοποίηση, όπως «Προσοχή! Ο δανεισμός χρημάτων κοστίζει χρήματα», ώστε να γίνεται άμεσα αντιληπτό το πραγματικό κόστος της χρηματοδότησης.
Το πλαίσιο εισάγει και μηχανισμούς έγκαιρης παρέμβασης σε περιπτώσεις οικονομικής επιβάρυνσης. Εάν ένας καταναλωτής υπερβεί τα όρια για τρεις συνεχόμενες περιόδους ή δεν καταβάλει δόση δανείου, ο πιστωτής υποχρεούται να τον ενημερώσει άμεσα για τη δυνατότητα προσφυγής σε δωρεάν συμβουλευτικές υπηρεσίες.
Οι υπηρεσίες αυτές παρέχονται από την Ανεξάρτητη Αρχή Ελέγχου της Αγοράς και Προστασίας του Καταναλωτή και από ενώσεις καταναλωτών, με στόχο την έγκαιρη στήριξη και την αποφυγή περαιτέρω επιδείνωσης της οικονομικής κατάστασης.
Οι ασφαλιστικές συμβάσεις
Μια ακόμη παράμετρος είναι η πρόβλεψη ότι ογκολογικά δεδομένα δεν θα μπορούν να χρησιμοποιούνται σε ασφαλιστικές συμβάσεις που συνδέονται με δανειακές συμβάσεις, μετά την πάροδο συγκεκριμένου χρονικού διαστήματος από την ολοκλήρωση της θεραπείας, το οποίο σε επίπεδο ευρωπαϊκής οδηγίας φτάνει έως τα 15 έτη.
Το τελικό όριο θα καθοριστεί κατόπιν διαπραγμάτευσης του υπουργείου Ανάπτυξης με τον Ιατρικό Σύλλογο και την ασφαλιστική αγορά, λαμβάνοντας υπόψη τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε περίπτωσης. Για παράδειγμα, εάν υιοθετηθεί όριο 10 ετών, ένας ασθενής που ολοκλήρωσε τη θεραπεία του το 2015 και αιτείται δάνειο το 2026 δεν θα επιβαρύνεται από τη χρήση των ογκολογικών του δεδομένων στην αξιολόγηση.
Την ίδια ώρα, το πλαίσιο προσαρμόζεται στις ψηφιακές συναλλαγές. Οι συμβάσεις χρηματοοικονομικών υπηρεσιών που συνάπτονται εξ αποστάσεως μέσω εφαρμογών ή web banking ρυθμίζονται εκ νέου, καλύπτοντας την ψηφιακή εμπειρία.
Έτσι, ένας καταναλωτής μπορεί να αιτηθεί και να λάβει online δάνειο χωρίς φυσική παρουσία σε κατάστημα, ολοκληρώνοντας όλη τη διαδικασία ψηφιακά, από την αίτηση έως την έγκριση. Αντίστοιχα, πλατφόρμες που προσφέρουν ψηφιακές πιστωτικές κάρτες θα μπορούν να παρέχουν άμεση έγκριση και πλήρη διαχείριση λογαριασμού online.
Ιδιαίτερη στόχευση υπάρχει και στις λεγόμενες «dark patterns», δηλαδή αθέμιτες πρακτικές που επιχειρούν να χειραγωγήσουν τον καταναλωτή. Σε αυτές περιλαμβάνονται προεπιλεγμένες επιλογές, όπως η αυτόματη αποδοχή ασφάλειας δανείου, κρυφές χρεώσεις που εμφανίζονται ως «δωρεάν για 30 ημέρες» αλλά ενεργοποιούνται αυτόματα στη συνέχεια, καθώς και ψευδής πίεση χρόνου με μηνύματα όπως «η προσφορά ισχύει για 5 λεπτά».
Τέλος, εισάγεται ένα νέο εργαλείο για την ενίσχυση των δικαιωμάτων των καταναλωτών, το ψηφιακό «κουμπί υπαναχώρησης». Πρόκειται για μια απλή και άμεση διαδικασία ακύρωσης σύμβασης που έχει συναφθεί εξ αποστάσεως, χωρίς πολύπλοκες ενέργειες. Η φιλοσοφία είναι ότι η αποχώρηση από μια σύμβαση πρέπει να είναι εξίσου εύκολη με τη σύναψή της.