Στην επιτάχυνση των επενδύσεων σε φωτοβολταϊκά, αιολικά και μπαταρίες, αλλά κυρίως στην απομάκρυνση του λίαν ορατού κινδύνου να παραπεμφθεί η Ελλάδα στο Ευρωδικαστήριο για τη πολυετή καθυστέρηση ενσωμάτωσης της κοινοτικής νομοθεσίας για τις ΑΠΕ, αποσκοπεί το νομοσχέδιο για το νέο πλαίσιο, που στόχο έχει να προσαρμόσει το εθνικό δίκαιο με το κοινοτικό.
Έχοντας εξαντλήσει κάθε περιθώριο μετά και την αποστολή το Δεκέμβριο από τη Κομισιόν αιτιολογημένης γνώμης (πρώτο βήμα πριν τη παραπομπή) σε οκτώ χώρες, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, το ΥΠΕΝ ξεκίνησε τη διαβούλευση για τη ψήφιση της φιλόδοξης Οδηγίας «RED III», στόχος της οποίας είναι να αναδιατάξει συνολικά το τοπίο των ΑΠΕ και να επιταχύνει το βηματισμό της πράσινης μετάβασης.
Στη πραγματικότητα το νέο καθεστώς όχι μόνο προβλέπει σε σύντμηση των χρονοβόρων διαδικασιών για να γίνουν πράξη οι επενδύσεις ΑΠΕ, αλλά και υποχρεώνει τις κυβερνήσεις να καθορίσουν ειδικές γεωγραφικές ζώνες (Go -to -Areas) εντός των οποίων οι αδειοδοτήσεις απλουστεύονται.
Τέτοιες ζώνες σήμερα στην Ελλάδα δεν υπάρχουν, παρ’ ότι σύμφωνα με το νέο πλαίσιο μέχρι τα τέλη Φεβρουαρίου του 2026 κάθε χώρα-μέλος θα έπρεπε να έχει θεσπίσει τουλάχιστον μια τέτοια περιοχή.
Για να καταλάβει κάνεις πόσο μεγάλη είναι η απόσταση ανάμεσα στο γράμμα του κοινοτικού νόμου και την ελληνική πραγματικότητα, η Οδηγία προβλέπει ότι στις περιοχές επιτάχυνσης τα νέα έργα ΑΠΕ θα πρέπει να αδιειοδοτούνται το πολύ σε 1 έτος και 6 μήνες. Σήμερα στην Ελλάδα ο μέσος χρόνος αδειοδότησης ενός αιολικού πάρκου είναι τα.. 10 χρόνια και ενός φωτοβολταϊκού τα 2-5 χρόνια.
Η νέα κοινοτική νομοθεσία ορίζει επίσης ότι για την ανανέωση (repowering) υφιστάμενων εγκαταστάσεων, δηλαδή για την αντικατάσταση ίδιας ισχύος έργων με νέα τεχνολογία που στη περίπτωση των αιολικών σημαίνει λιγότερες και μεγαλύτερες ανεμογεννήτριες, η αδειοδότηση δεν θα πρέπει να ξεπερνάει τους 9 μήνες (εντός περιοχών επιτάχυνσης) και το 1 έτος και 3 μήνες (εκτός περιοχών επιτάχυνσης).
Τόσο στη μια όσο και στην άλλη περίπτωση, οι χρόνοι σήμερα στην Ελλάδα υπολογίζεται σε 5-6 χρόνια.
Εάν ποτέ εφαρμοστούν στην Ελλάδα όλ’ αυτά που ορίζει η Οδηγία θα μιλάμε για μια «επανάσταση» στο χώρο των ΑΠΕ, όπως σχολιάζουν παράγοντες της αγοράς. Και φοβούνται ότι η στόχευση της κυβέρνησης είναι απλώς να ψηφιστεί το νέο πλαίσιο, ώστε να αποφύγει η χώρα τις δικαστικές περιπέτειες, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι θα εφαρμοστεί και στη πράξη.
Στον αντίποδα βέβαια, όσο φιλόδοξα και αν ακούγονται τα παραπάνω, η σύντμηση των χρόνων είναι προαπαιτούμενο για μια χώρα που έχει τόσο υψηλές επιδόσεις στον τομέα των ανανεώσιμων, καλύπτει με φωτοβολταϊκά και αιολικά το 40-50% της εγχώριας κατανάλωσης και περηφανεύεται ότι είναι καθαρός εξαγωγέας ενέργειας στα Βαλκάνια.
Τα χρονικά όρια και ο κρατικός μηχανισμός
Διαβάζοντας κανείς το νομοσχέδιο του ΥΠΕΝ αντιλαμβάνεται ότι η εφαρμογή του στη πράξη θα δοκιμάσει σκληρά τον κρατικό μηχανισμό, καθώς με το νέο σχήμα εισάγονται ανώτατα χρονικά όρια, επιχειρείται να αντιμετωπιστεί το φαινόμενο των χιλιάδων στοιβαγμένων φακέλων σε διάφορες αρχές και το βάρος της καθυστέρησης μεταφέρεται από τον επενδυτή στη διοίκηση.
Καθιερώνεται για πρώτη φορά η λογική της «σιωπηρής έγκρισης», όπου η μη ανταπόκριση της διοίκησης εντός προθεσμίας δεν οδηγεί σε πάγωμα, αλλά σε συνέχιση της διαδικασίας, ενώ τροποποιούνται οι όροι για την ισχύ και αξιοποίηση των Οριστικών Προσφορών Σύνδεσης.
Ακόμη μεγαλύτερη πρόκληση είναι ότι για την ανανέωση των υφιστάμενων έργων (repowering) δεν θα απαιτείται επανεκκίνηση της διαδικασίας αδειοδότησης από την αρχή. Εισάγεται δηλαδή η δυνατότητα ταχείας αντικατάστασης παλαιού εξοπλισμού, ιδιαίτερα στα αιολικά πάρκα, με αύξηση της αποδοτικότητας χωρίς πρόσθετη χωροταξική επιβάρυνση.
Στο πολυνομοσχέδιο του ΥΠΕΝ προβλέπονται επίσης διατάξεις για να αποσυμφορηθούν τα δίκτυα και εισάγονται δυνατότητες για κοινά σημεία σύνδεσης και καλύτερη αξιοποίηση των υφιστάμενων υποδομών, έτσι ώστε περισσότερα έργα να μοιράζονται την ίδια υποδομή.
Καθιερώνεται αποζημίωση για τους παραγωγούς εάν οι Διαχειριστές καθυστερήσουν να τους συνδέσουν στο δίκτυο, αποσαφηνίζεται η έννοια της ευθύνης στο επίπεδο της λειτουργίας του συστήματος, ενώ η αποθήκευση της ενέργειας αναβαθμίζεται σε βασικό πυλώνα.
Στο σκέλος αυτό εισάγεται η έννοια της «Δήλωσης Ετοιμότητας» για σταθμούς αποθήκευσης, ενώ θεσπίζονται όρια συγκέντρωσης ισχύος ανά επενδυτή, προκειμένου να αποτραπεί η δημιουργία ολιγοπωλιακών συνθηκών.
Το νομοσχέδιο περιλαμβάνει επίσης μέτρα και για τα θαλάσσια αιολικά πάρκα - που παραμένουν κολλημένα εδώ και τρία -τέσσερα χρόνια - και ενισχύσει το ρόλο του Δημοσίου στον σχεδιασμό και την οργάνωση των θαλάσσιων περιοχών, πριν την είσοδο των επενδυτών. Επιχειρεί δηλαδή να μειώσει το επενδυτικό ρίσκο, υιοθετώντας πρακτικές που ισχύουν σε ώριμες ευρωπαϊκές αγορές, όπου το κράτος αναλαμβάνει τον αρχικό σχεδιασμό και τη χωροθέτηση.
Τέτοιες προσπάθειες καταβάλει συστηματικά η ΕΔΕΥΕΠ που επιδιώκει να ιδρύσει ένα όχημα ειδικού σκοπού, το οποίο θα αναλάβει να «τρέξει» τις πρώτες μετρήσεις ανέμου και βυθού στις ελληνικές θάλασσες προκειμένου να προετοιμάσει το έδαφος για τους πρώτους διαγωνισμούς για offshore αιολικά πάρκα, όταν και όποτε αυτοί γίνουν.