Η «κούρσα» των αυξήσεων στα ενοίκια δεν οξύνει μόνο το κοινωνικό πρόβλημα, καθώς απορροφά ολοένα και μεγαλύτερο μέρος του διαθέσιμου εισοδήματος, αλλά παράλληλα εξελίσσεται σε βαθιά διαρθρωτική ανισορροπία της οικονομίας.
Μελέτη του Κέντρου Φιλελεύθερων Μελετών (ΚΕΦΙΜ), που βασίστηκε σε πρόσφατα στοιχεία της Eurostat, αναφέρει ότι το τέταρτο τρίμηνο του 2025 οι τιμές κατοικιών στην Ε.Ε. των 27 αυξήθηκαν κατά 5,5% και τα ενοίκια κατά 3,2% σε ετήσια βάση. Ωστόσο, η ελληνική περίπτωση αποκλίνει έντονα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, επιβεβαιώνοντας ότι η εγχώρια αγορά ακινήτων χαρακτηρίζεται από πιο έντονες διακυμάνσεις και δομικές αδυναμίες.
Η πορεία των ενοικίων στην Ελλάδα τα τελευταία 25 χρόνια είναι ενδεικτική αυτής της αστάθειας. Την περίοδο 2000–2011, τα ενοίκια αυξήθηκαν κατά 53%, αντανακλώντας την οικονομική άνθηση και την εύκολη πρόσβαση σε δανεισμό.
Η χρηματοπιστωτική κρίση, ωστόσο, ανέτρεψε πλήρως την εικόνα: από το 2011 έως το 2018 τα ενοίκια κατέγραψαν πτώση 26%, καθώς η ανεργία εκτινάχθηκε και τα εισοδήματα συρρικνώθηκαν. Ακολούθησε μια περίοδος στασιμότητας έως το 2021, πριν ξεκινήσει από το 2022 μια νέα, έντονα ανοδική φάση, που οδήγησε τα ενοίκια το 2025 πάνω από τα επίπεδα του 2010.
Ανάλογη, αλλά ακόμη πιο έντονη, ήταν η διακύμανση στις τιμές αγοράς κατοικιών. Όπως προκύπτει από στοιχεία της Τράπεζα της Ελλάδος, η ελληνική αγορά γνώρισε σχεδόν διπλασιασμό τιμών την περίοδο 2000–2008, για να ακολουθήσει βαθιά πτώση έως το 2017. Έκτοτε, η ανάκαμψη υπήρξε ραγδαία καθώς μόνο στην Αθήνα οι τιμές αυξήθηκαν κατά 86% την περίοδο 2017–2025, ξεπερνώντας πλέον τα προ κρίσης επίπεδα.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η γενική τάση δείχνει ότι οι τιμές αγοράς αυξάνονται ταχύτερα από τα ενοίκια. Από το 2005 έως το 2025, οι τιμές κατοικιών σχεδόν διπλασιάστηκαν, ενώ τα ενοίκια αυξήθηκαν κατά περίπου 43%. Η εξέλιξη αυτή αντανακλά τη συνεχιζόμενη ανισορροπία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης, ιδιαίτερα στα μεγάλα αστικά κέντρα, όπου η ζήτηση για στέγαση παραμένει ισχυρή.
Παρά ταύτα, το πιο ανησυχητικό στοιχείο για την Ελλάδα δεν είναι μόνο η αύξηση των τιμών, αλλά η επιβάρυνση των νοικοκυριών. Στην Αθήνα, το ενοίκιο για ένα διαμέρισμα ενός υπνοδωματίου αντιστοιχεί στο 70,2% του μέσου μηνιαίου εισοδήματος, ενώ για δύο υπνοδωμάτια φτάνει το 93,6%. Τα αντίστοιχα ποσοστά στην ΕΕ είναι αισθητά χαμηλότερα, μεταξύ 31–34% και 46%, γεγονός που καταδεικνύει το μέγεθος της στεγαστικής πίεσης στην ελληνική πρωτεύουσα.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η σχέση των ενοικίων με τον πληθωρισμό. Ενώ κατά την περίοδο της κρίσης τα ενοίκια υποχωρούσαν, από το 2023 και μετά αυξάνονται με ρυθμούς που φτάνουν το 10% ετησίως, την ώρα που ο πληθωρισμός κινείται σε σαφώς χαμηλότερα επίπεδα. Η απόκλιση αυτή σημαίνει ότι η στέγαση γίνεται ολοένα και πιο ακριβή σε πραγματικούς όρους, επιβαρύνοντας κυρίως τα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα.
Πολλές οι αιτίες της κρίσης
Οι αιτίες της κρίσης είναι πολλαπλές και αλληλένδετες. Η εκτόξευση της τουριστικής ζήτησης και η εξάπλωση των βραχυχρόνιων μισθώσεων έχουν μειώσει δραστικά το διαθέσιμο απόθεμα κατοικιών. Την ίδια στιγμή, η δεκαετής κρίση περιόρισε την οικοδομική δραστηριότητα, αφήνοντας πίσω ένα σημαντικό κενό προσφοράς. Σε αυτό προστίθενται οι ξένες επενδύσεις στην αγορά ακινήτων και η αξιοποίηση προγραμμάτων όπως η «Χρυσή Βίζα», που ενισχύουν τη ζήτηση.
Το αποτέλεσμα είναι μια αγορά που ανακάμπτει μεν δυναμικά, αλλά χωρίς επαρκείς μηχανισμούς εξισορρόπησης.
Τα συμπεράσματα
Η μελέτη του ΚΕΦΙΜ καταλήγει στα εξής συμπεράσματα:
- Στην ΕΕ-27 το 2025 οι τιμές κατοικιών αυξήθηκαν κατά 5,5% και τα ενοίκια κατά 3,2%.
- Η Ελλάδα κατέγραψε το 2025 τη δεύτερη μεγαλύτερη αύξηση ενοικίων στην ΕΕ (+10,1%), πίσω μόνο από την Κροατία (+17,6%). Ακολουθούν η Ουγγαρία (+9,8%), η Βουλγαρία (+9,6%) και η Ρουμανία (+8,2%). Στον αντίποδα, οι χαμηλότερες αυξήσεις καταγράφηκαν σε χώρες όπως η Ιταλία, η Γαλλία και η Φινλανδία.
- Από το 2000 έως σήμερα τα ενοίκια στην Ελλάδα ακολούθησαν μια ιδιαίτερη πορεία: ταχεία άνοδο 2000–2011 (+53%), απότομη πτώση 2011–2018 (–26%), στασιμότητα 2018–2021 και εκ νέου έντονη ανοδική πορεία από το 2022, ξεπερνώντας το 2025 τα επίπεδα του 2010
- Οι τιμές αγοράς κατοικιών στην Ελλάδα ακολούθησαν ακόμα πιο έντονη πορεία: σχεδόν διπλασιασμός 2000–2008, βαθιά πτώση 2008– 2017 (–43% στην Αθήνα), και ταχεία ανάκαμψη 2017-2025 (+86% στην Αθήνα), ξεπερνώντας το 2025 τα επίπεδα του 2008.
- *Η αναλογία ενοικίου προς μηνιαίο εισόδημα στην Αθήνα ανέρχεται στο 70,2% για διαμέρισμα με ένα υπνοδωμάτιο και 93,6% για δυο υπνοδωμάτια (2024), έναντι 31–34% και 46% αντίστοιχα για τον μέσο όρο της ΕΕ.