Η εκτίναξη του πληθωρισμού τον Απρίλιο αιφνιδίασε αρνητικά αναλυτές και κυβέρνηση, ενώ αποκάλυψε χρόνιες στρεβλώσεις και διαρθρωτικές αδυναμίες της ελληνικής οικονομίας που δεν αντιμετωπίζονται αποτελεσματικά.
Η αύξηση του πληθωρισμού, λόγω των γεωπολιτικών εξελίξεων, με αιχμή το ενεργειακό κόστος και την εφοδιαστική αλυσίδα, είχε προεξοφληθεί. Κυβέρνηση και Τράπεζα της Ελλάδος είχαν αναθεωρήσει προς τα πάνω τον στόχο για τον πληθωρισμό φέτος (άνω του 3%, έναντι 2,9% πριν). Τα νέα δεδομένα του πολέμου άλλαξαν και τις προβλέψεις των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων, όπως και της ΕΚΤ.
Ωστόσο, η αναπήδηση του πληθωρισμού στην Ελλάδα κατά 1,5 ποσοστιαία μονάδα σε σχέση με τον Μάρτιο δεν ήταν κάτι που περίμενε η κυβέρνηση και το οικονομικό επιτελείο, ύστερα ειδικά από τα μέτρα που είχαν ανακοινωθεί (πλαφόν στο μικτό περιθώριο κέρδους σε καύσιμα και τρόφιμα, fuel pass, επιδότηση στο diesel και τα λιπάσματα, σε συνδυασμό με εντατικοποίηση των ελέγχων).
Τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για τον εθνικό δείκτη τιμών καταναλωτή δείχνουν ότι από το 3,9% τον Μάρτιο, ο πληθωρισμός τον Απρίλιο πέρασε πάνω από το 5%, επιστρέφοντας στο “υπέρθερμο” μετά-Covid 2023.
Η σύγκριση με την Ευρώπη
Τα στοιχεία της Eurostat σε ότι αφορά τον εναρμονισμένο πληθωρισμό δείχνουν ότι τον Απρίλιο η Ελλάδα δεν είχε απλώς άνοδο, αλλά ταχύτερη επιτάχυνση από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης. Συγκεκριμένα, η απόσταση διπλασιάστηκε από 0,8 μονάδες τον Μάρτιο σε 1,6 μονάδες τον Απρίλιο.
Ειδικότερα, ο ετήσιος ρυθμός αυξήθηκε από 3,4% τον Μάρτιο σε 4,6% τον Απρίλιο, δηλαδή κατά 1,2 ποσοστιαίες μονάδες. Στην Ευρωζώνη, η αντίστοιχη αύξηση ήταν πολύ μικρότερη, από 2,6% σε 3%, μόλις 0,4 μονάδες.
Πρόβλημα ανταγωνισμού
Σε πρόσφατη συνέντευξή του στα ΝΕΑ ο Γιάννης Στουρνάρας δήλωσε: «Ξέρουμε πάρα πολύ καλά ότι όταν ο ανταγωνισμός είναι ελλιπής και ειδικά στην αγορά των καυσίμων δεν έχουμε τέλειο ανταγωνισμό. Όπως γνωρίζετε υπάρχουν πολύ λίγες εταιρείες. Αυτό είναι ένα από τα προβλήματα της ελληνικής οικονομίας, έχει λίγους παραγωγούς. Άρα τα μέτρα που λαμβάνονται πρέπει να είναι πολύ πιο στοχευμένα και πιο σωστά».
Οπως μάς εξήγησε, η διαπίστωση αυτή προέρχεται από μελέτη της Τράπεζας της Ελλάδος για τα καύσιμα. Επίσης, το τελευταίο Inflation Monitor της Τράπεζας της Ελλάδος υπολογίζει ότι η τιμή της ενέργειας έχει βαρύτητα 9% στη διαμόρφωση του πληθωρισμού στην Ευρωζώνη και λίγο μικρότερη (8,31%) στην Ελλάδα.
Δηλαδή μία μικρή άνοδος στην τιμή της ενέργειας έχει μεγαλύτερη επίπτωση στον πληθωρισμό της Ευρωζώνης. Αλλά καταλήγει να έχει μεγαλύτερη στην Ελλάδα διότι επηρεάζεται η τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος που ανεβάζει τα κόστη σε όλους τους μεγάλους κλάδους της ελληνικής οικονομίας, όπως των υπηρεσιών.
Φυσικό αέριο-Ηλεκτροπαραγωγή
Με τη διαπίστωση αυτή συμφωνεί και ο επικεφαλής οικονομολόγος της Eurobank, Τάσος Αναστασάτος, ο οποίος μάλιστα διευκρίνισε ότι «η Ελλάδα είναι πιο εξαρτημένη συγκριτικά με τον μέσο όρο της Ευρωζώνης από τα ορυκτά καύσιμα για την ηλεκτροπαραγωγή, όχι τόσο πλέον από το πετρέλαιο όσο από το φυσικό αέριο».
Παρακονομία τρέφει την ακρίβεια
Αλλά τα δομικά προβλήματα δεν τελειώνουν εδώ. Υπάρχει και η παραοικονομία, η οποία, μολονότι μειώθηκε από τα 75 δισ. ευρώ στα 50 δισ. ευρώ, όπως εκτιμά ο κ. Στουρνάρας, αποτελεί ένα σημαντικό μέγεθος που προκαλεί, μεταξύ άλλων, δύο μεγάλες στρεβλώσεις:
- Πρώτον, διατηρεί την αύξηση των τιμών σε πολλούς κλάδους, καθώς υπάρχει χρήμα, άρα ζήτηση που στηρίζει την προσφορά.
- Δεύτερον, αυξάνει την ακρίβεια περισσότερο για τα χαμηλότερα εισοδήματα, δημιουργώντας μεγαλύτερη κοινωνική και εισοδηματική ανισότητα.
Ενισχύσεις και επιδόματα
Αναλυτές με τους οποίους συζητήσαμε το θέμα συμπλήρωσαν ότι λόγω της παραοικονομίας, το κράτος δεν γνωρίζει με ακρίβεια ποιοι είναι οι ευάλωτοι, κάτι το οποίο χρειάζεται μεγαλύτερη διερεύνηση, ειδικά όταν πρόκειται για ενισχύσεις σε χρήμα.
Για παράδειγμα, το Fuel Pass είχε περίπου 3 εκατ. δικαιούχους, αλλά δεν αξιοποιήθηκε από αρκετούς για διάφορους λόγους. Το πρόβλημα με το fuel pass και με όλες τις οικονομικές ενισχύσεις είναι ότι στηρίζονται οι ευάλωτοι, αλλά το καύσιμο πληρώνεται στην κανονική του τιμή. Δηλαδή, η επιδότηση στηρίζει τη ζήτηση και μπορεί να συντηρεί την άνοδο των τιμών, αντί να τη μειώσει.
Πληθωρισμός ζήτησης
Οι ίδιοι αναλυτές επικαλούνται τις δηλώσεις της επικεφαλής της ΕΚΤ Κριστίν Λαγκάρντ, η οποία είπε ότι δεν πρόκειται να επαναληφθεί το λάθος της πανδημίας και ότι αν χρειαστεί θα αυξηθούν τα επιτόκια για τον έλεγχο του πληθωρισμού. Τα επιτόκια, ωστόσο, ελέγχουν τον πληθωρισμό όταν αυτός προέρχεται από ζήτηση. Η Ελλάδα δίνει επιδόματα, διατηρώντας τη ζήτηση. Μπορεί τα ποσά να είναι μικρά, αλλά οι δικαιούχοι εκατομμύρια. Και αν οι ευάλωτοι Έλληνες είναι εκατομμύρια, τότε προκύπτει και ένα ακόμα θέμα, αυτό της φτώχειας.
Μείωση τιμών με προσφορά
Όπως λέει ο κ. Στουρνάρας, το θέμα δεν είναι να μειώσουμε τη ζήτηση ή να μη βοηθάμε αυτούς που έχουν ανάγκη. Το θέμα είναι να αυξηθεί η προσφορά. Με την αύξηση της θα πέσουν οι τιμές. Για παράδειγμα, οι τιμές στα ακίνητα θα πέσουν με αύξηση της προσφοράς κατοικιών, όχι με τη μείωση της δυνατότητας να αγοράσουν οι άνθρωποι σπίτια.
Η κυβέρνηση
Κυβέρνηση και οικονομικό επιτελείο κάνουν λόγο για γενικευμένο και εξωγενές φαινόμενο το οποίο πλήττει όλο τον πλανήτη, την Ευρώπη και την Ελλάδα. Ο τρόπος και ο χρόνος διαφοροποιούνται ανάλογα με τα χαρακτηριστικά κάθε οικονομίας. Στο υπουργείο Οικονομικών επιμένουν στην ανανέωση και επανέξεταση μόνο στοχευμένων και προσωρινών μέτρων στήριξης, ενώ αποκλείουν μείωση του ειδικού φόρου κατανάλωσης.
Σύμφωνα με μελέτη που παρουσίασαν στο Euro2day.gr, στη νησιωτική Ελλάδα, όπου υπάρχει μικρότερος αριθμός πρατηρίων και μικρότερος ανταγωνισμός, διαπιστώθηκε ότι από τη μείωση του ειδικού φόρου που είχε εφαρμοστεί για κάποιο διάστημα, τελικά πέρασε στην τελική τιμή μόλις το 14%, ενώ η άνοδος του φόρου πέρασε κατά 70% στην τελική τιμή.
Επίσης, για την κυβέρνηση, η ακρίβεια γενικότερα είναι το κόστος της ανάπτυξης που δημιουργεί διαθέσιμο εισόδημα, σε συνδυασμό με την αύξηση της απασχόλησης και των επενδύσεων.
Για τον λόγο αυτό και καθώς το δημοσιονομικό κόστος είναι μεγάλο, με αμφίβολο αποτέλεσμα, το μέτρο αυτό έχει αποκλειστεί. Δεν έχουν αποκλειστεί το Market Pass και παρεμβάσεις στα κυμαινόμενα τιμολόγια του ηλεκτρικού ρεύματος.
Από την πλευρά του το υπουργείο Ανάπτυξης εξετάζει παράταση του πλαφόν στο μικτό περιθώριο κέρδους στα καύσιμα και σε άλλα βασικά είδη μετά τις 30 Ιουνίου. Στο τραπέζι βρίσκεται και η αύξηση των αγαθών που θα καλύπτει το περιθώριο, ενώ εντατικοποιεί τους ελέγχους.