Ανοδική πορεία καταγράφει ο ψηφιακός τομέας (ICT) στην Ελλάδα τις τελευταίες δεκαετίες, έχοντας καταφέρει να υπερδιπλασιάσει τη συνεισφορά του στην οικονομία σύμφωνα με το νέο τεύχος της σειράς μελετών «Τάσεις του Επιχειρείν» της Διεύθυνσης Οικονομικής Ανάλυσης της Εθνικής Tράπεζας. Ωστόσο, η πρόοδος δεν συνοδεύεται από ουσιαστική σύγκλιση με τα ευρωπαϊκά δεδομένα, με την απόκλιση της χώρας μας από την ΕΕ να υπολογίζεται στο 30%.
Η υστέρηση επιδρά στο σύνολο της οικονομίας, καθώς ο κλάδος του ICT επηρεάζει την συνολική παραγωγική δομή, ενώ ταυτοχρόνως λειτουργεί και ως επενδυτικός και τεχνολογικός μοχλός.
Με βάση τα στοιχεία της μελέτης ο τομέας του ICT ξεχώρισε με τις επιδόσεις του στο δεύτερο εξάμηνο του 2025, σημειώνοντας δυναμική επάνοδο μετά τις χαμηλές «πτήσεις» του πρώτου εξαμήνου (+8,3% έναντι +2,9%). Μάλιστα, ο κλάδος έφτασε να αποτελεί τον δεύτερο σημαντικότερο πυλώνα στήριξης των επιδόσεων του επιχειρηματικού τομέα, συνεισφέροντας 0,5 ποσοστιαίες μονάδες στην άνοδο των πωλήσεων.
Σε γενικές γραμμές, το ICT έχει αυξήσει την συνεισφορά του στην ελληνική οικονομία από το από 2,9% το 2001 στο 6,5% της προστιθέμενης αξίας το 2025. Η άνοδος αυτή οφείλεται κυρίως στη συνεχή τεχνολογική εξέλιξη (δίκτυα κινητής τηλεφωνίας, οπτικές ίνες, λογισμικό, ρομποτική, τεχνητή νοημοσύνη κ.α.), αλλά και στη δυναμική της χώρας που βρίσκεται ακόμα σε φάση επανόδου από κρίση.
Που οφείλεται η υστέρηση με την Ευρώπη
Παρόλα αυτά, η άνω αύξηση του μεριδίου απλώς ακολούθησε την ευρωπαϊκή τάση (αντίστοιχο μερίδιο από 5,1% σε 10,6%), με αποτέλεσμα να διατηρείται η υστέρηση της τάξης του 30%, όπως ειπώθηκε παραπάνω.
Αξίζει να σημειωθεί ότι, η υστέρηση αρχικά είχε διευρυνθεί σε 50% το 2018, διότι η οικονομική κρίση είχε περιορίσει τη δυναμική της Ελλάδας. Όμως, η κάθετη επιτάχυνση που ακολούθησε επέτρεψε την ανάκτηση της σχετικής θέσης προ κρίσης. Το κενό αυτό αποτυπώνεται συμμετρικά στη σύνθεση παγίων της οικονομίας (ποσοστό ICT παγίων στο σύνολο) και στην ψηφιοποίηση των επιχειρήσεων(χρήση εργαλείων όπως CRM και BI).
Όσον αφορά την πορεία που είχαν οι επιμέρους τομείς, διαπιστώνεται ότι:
- Οι τηλεπικοινωνίες ακολουθούν σε μεγάλο βαθμό την ευρωπαϊκή δυναμική, καλύπτοντας 3,6% του επιχειρηματικού τομέα (από 2,3% το 2001), έναντι 4,3% στην Ευρώπη – με την εντονότερη άνοδο να σημειώνεται στην αρχή της 25ετίας (2001-2008).
- Αντιθέτως, οι υπηρεσίες πληροφορικής είναι ο κύριος τομέας υστέρησης, συνεισφέροντας μόλις το 2,8% της επιχειρηματικής προστιθέμενης αξίας, έναντι 6,2% στην Ευρώπη. Η απόκλιση οφείλεται στα πολύ χαμηλά επίπεδα εκκίνησης του εγχώριου τομέα (0,6% συνεισφορά το 2001, έναντι 2,5% στην Ευρώπη), ενώ μετά το 2018 η δυναμική είναι 2-3 φορές υψηλότερη του ευρωπαϊκού μέσου όρου.
Επίσης, η σύνθεση των ψηφιακών επενδύσεων αναδεικνύει ότι το πρόβλημα δεν εντοπίζεται στην πρόσβαση σε τεχνολογία, αλλά στη χρήση της. Ειδικότερα, σε όρους τεχνολογικών υποδομών, η χώρα μας εμφανίζει συγκρίσιμες επιδόσεις με την Ευρώπη (0,8% του συνόλου παγίων σε τηλεπικοινωνίες και εξοπλισμό πληροφορικής).
Η υστέρηση φαίνεται να εντοπίζεται κυρίως στο λογισμικό (0,7% έναντι 1,5% στην ΕΕ), δηλαδή στο σκέλος της ενσωμάτωσης και αξιοποίησης τεχνολογίας στην παραγωγική διαδικασία.
Τα σενάρια για τις ψηφιακές επενδύσεις έως το 2035
Κοιτώντας μπροστά, οι συντάκτες της έκθεσης εκτιμούν ότι η επενδυτική προσπάθεια των τελευταίων ετών αν και υψηλότερη από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, δε φαίνεται αρκετή για να μειώσει το κενό σε όρους ICT αποθέματος σε ορίζοντα δεκαετίας.
Συγκεκριμένα, η διατήρηση της τάσης της τελευταίας 5ετίας στις επενδύσεις ICT έως το 2035 (συντηρητικό σενάριο), εκτιμάται ότι θα διατηρήσει την απόκλιση με τη Ευρώπη στο απόθεμα ICT στο 30% (1,9% του συνόλου των παγίων, έναντι 2,7% αντίστοιχα το 2035). Σημειώνεται ότι σε όρους σύνθεσης αποθέματος, το λογισμικό τείνει να φθάσει τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (65% των ICT παγίων το 2035, από 45% το 2025).
Στην πραγματικότητα, σύμφωνα με την μελέτη η επίτευξη σύγκλισης με την Ευρώπη το 2035 (φιλόδοξο σενάριο) θα απαιτήσει οι επενδύσεις σε πάγια ICT να αυξηθούν από 17% σε 27% των συνολικών επενδύσεων. Οι συντάκτες της έκθεσης υποστηρίζουν ότι αν και φιλόδοξη, μια τέτοια επιτάχυνση δεν είναι πρωτοφανής, καθώς είναι συμβατή με τη δυναμική της προηγούμενης 10ετίας.
Από την άλλη, αναφορικά με την επίδραση των ψηφιακών επενδύσεων στην πορεία της παραγωγικότητας σε βάθος δεκαετίας, εκτιμάται ότι:
- Στο συντηρητικό σενάριο, οι ψηφιακές επενδύσεις διατηρούν το σημερινό ρυθμό και η απόκλιση σε όρους παγίων από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο παραμένει κοντά στο 30%. Υπό αυτά τα δεδομένα, η παραγωγικότητα εργασίας αυξάνεται σωρευτικά κατά περίπου 30% μέχρι το 2035 (έναντι 11% στην ΕΕ βάσει τρέχουσας τάσης), περιορίζοντας έτσι το κενό παραγωγικότητας με την ΕΕ σε 47% από 55%. Σε αυτή την περίπτωση, το όφελος για την ελληνική οικονομία αγγίζει τα €12 δισ. το 2035 (έναντι της τρέχουσας τάσης ψηφιοποίησης).
- Στο φιλόδοξο σενάριο, οι ψηφιακές επενδύσεις επιταχύνονται κατά 40% με στόχο τη σύγκλιση σε όρους παγίων με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Υπό αυτές τις συνθήκες, η παραγωγικότητα αυξάνεται σωρευτικά κατά περίπου 50% μέχρι το 2035, περιορίζοντας έτσι το κενό με την ΕΕ κατά ακόμα 6 ποσοστιαίες μονάδες (στο 41%). Η επιτάχυνση αυτή είναι συμβατή με την επενδυτική δυναμική της προηγούμενης δεκαετίας, συνεπώς συνιστά έναν ρεαλιστικό στρατηγικό στόχο, που θα προσέδιδε στην ελληνική οικονομία όφελος της τάξης των €23 δισ το 2035.
Τέλος, δεδομένου του ότι η ίδια η Ευρώπη υστερεί τεχνολογικά σε διεθνές επίπεδο, η μελέτη υποστηρίζει ότι η σύγκλιση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο δεν αποτελεί πλέον φιλόδοξο στόχο, αλλά ελάχιστη προϋπόθεση. Όπως τονίζεται η Ελλάδα έχει ήδη θέσει τις βάσεις της ψηφιακής μετάβασης με πρωτοβουλίες όπως το myDATA και το Greece 2.0. Άρα, το επόμενο βήμα είναι η εδραίωση ενός πλαισίου με συνεκτικότητα και δεσμευτικότητα που θα καταστήσει την ψηφιοποίηση ως μια εύκολη και την πιο συμφέρουσα επιλογή για τις ΜμΕ.