Φορολογικό μπόνους με τη μορφή έκπτωσης φόρου, που θα μπορεί να φθάσει έως τα 3.000 ευρώ σε βάθος πενταετίας, θα παίρνουν όσοι τοποθετούν μέρος του ετήσιου εισοδήματός τους στον ατομικό επενδυτικό λογαριασμό που σχεδιάζει να καθιερώσει η κυβέρνηση από τον επόμενο χρόνο.
Οι σχετικές εξαγγελίες αναμένεται, σύμφωνα με πληροφορίες, ότι θα περιληφθούν στο «πακέτο» μέτρων που θα παρουσιάσει ο πρωθυπουργός στη ΔΕΘ.
Δεκαπέντε χρόνια μετά τη βίαιη κατάργηση των φορολογικών κινήτρων για αποταμίευση, το 2011 στο πλαίσιο του μνημονίου, έχουν ωριμάσει πλέον οι συνθήκες για την επαναφορά τους, όχι μόνο γιατί υπάρχει πλέον η απαιτούμενη δημοσιονομική άνεση, αλλά και επειδή έχει δημιουργηθεί το κατάλληλο πολιτικό περιβάλλον.
Ο Κυριάκος Πιερρακάκης πρωτοστατεί, ως πρόεδρος του Eurogroup, στην προώθηση της Ενωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων και είναι αποφασισμένος να δώσει δείγματα γραφής σε αυτή την κατεύθυνση και στο επίπεδο της εθνικής πολιτικής. Άλλωστε, το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών εξετάζει ήδη από το 2021 την επαναφορά των φορολογικών κινήτρων για αποταμίευση και το μόνο που μένει είναι να «πατήσει το κουμπί» η πολιτική ηγεσία.
Η συμφωνία για την ένταξη του Χρηματιστηρίου Αθηνών στην Euronext έχει ενισχύσει την πίεση για επέκταση της εγχώριας επενδυτικής βάσης. Ο διευθύνων σύμβουλος της Euronext, Στεφάν Μπουζνά, που πρωτοστατεί στις προσπάθειες ενοποίησης των ευρωπαϊκών κεφαλαιαγορών, έχει τονίσει κατ’ επανάληψη τη μεγάλη σημασία της παροχής κινήτρων από τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις για να επιταχυνθεί η μετατόπιση ιδιωτικών κεφαλαίων στις αγορές.
Οι ελληνικές τράπεζες στηρίζουν το εγχείρημα της παροχής κινήτρων για χρηματιστηριακές επενδύσεις, καθώς διαθέτουν μεγάλα πλεονάσματα ρευστότητας και δεν ανησυχούν για απώλειες καταθέσεων. Παράλληλα, επιδιώκουν να αυξήσουν τα επενδυτικά κεφάλαια που έχουν υπό τη διαχείρισή τους, ώστε να αυξήσουν αντίστοιχα και τις προμήθειες διαχείρισης, μειώνοντας την εξάρτηση από τα έσοδα από τόκους.
Το σχέδιο
Σύμφωνα με μελέτη του ΙΟΒΕ για τον Προσωπικό Αποταμιευτικό Λογαριασμό, η οποία αποτελεί τον οδηγό και για το οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης, ο ατομικός λογαριασμός μακροχρόνιας αποταμίευσης για τον ευρύ πληθυσμό θα προσφέρει ισχυρά φορολογικά κίνητρα.
Οι αποταμιευτές θα μπορούν να τοποθετούν ένα μέρος του ετήσιου εισοδήματός τους στον λογαριασμό, το οποίο θα επενδύεται κυρίως σε προϊόντα της εγχώριας κεφαλαιαγοράς, όπως μετοχές, εταιρικά και κρατικά ομόλογα και αμοιβαία κεφάλαια.
Ο ΠΑΠΕΛ θα προσφέρει δύο κίνητρα στον αποταμιευτή: έκπτωση φόρου που θα κλιμακώνεται με το πέρασμα του χρόνου ως τα 3.000 ευρώ σε βάθος πενταετίας και πλήρη φοροαπαλλαγή των αποδόσεων, δηλαδή τόκων, μερισμάτων και υπεραξιών που προκύπτουν από αυτά τα κεφάλαια, εφόσον διακρατούνται για συγκεκριμένη περίοδο.
Αυτό θα καταστήσει τον ΠΑΠΕΛ ανταγωνιστικό στις τραπεζικές καταθέσεις, που φορολογούνται αυτοτελώς με συντελεστή 15%.
Τα οφέλη
Σύμφωνα με τα σενάρια για τα οφέλη των φορολογούμενων που επεξεργάστηκε το ΙΟΒΕ, ανάλογα με το ύψος των εισοδημάτων τους και με βασική παραδοχή ότι ο συντελεστής για την έκπτωση φόρου θα οριστεί σε 20% του κεφαλαίου που θα επενδύεται κάθε χρόνο, το «μπόνους» θα κυμαίνεται από 200 έως 1.000 ευρώ για εισοδήματα μεταξύ 20.000 και 50.000 ευρώ.
- Εισόδημα 20.000 ευρώ: όφελος 200 ευρώ. Για έναν φορολογούμενο με ετήσιο φορολογητέο εισόδημα 20.000 ευρώ που επιλέγει να τοποθετήσει το 5%, δηλαδή 1.000 ευρώ, στον ΠΑΠΕΛ, το συνολικό όφελος στην πενταετία θα ανέλθει στα 200 ευρώ. Η σωρευτική έκπτωση φόρου ξεκινά χαμηλά από τα 7 ευρώ το πρώτο έτος, διπλασιάζεται σχεδόν στα 13 ευρώ το δεύτερο, φτάνει τα 52 ευρώ το τέταρτο και κορυφώνεται στα 103 ευρώ το πέμπτο έτος.
- Εισόδημα 30.000 ευρώ: όφελος 300 ευρώ. Σε αυτή την εισοδηματική κλίμακα, αν ο φορολογούμενος αποταμιεύσει το 5% του εισοδήματός του, δηλαδή 1.500 ευρώ, το συνολικό του κέρδος από την έκπτωση φόρου διαμορφώνεται στα 300 ευρώ στην πενταετία. Ετησίως, η έκπτωση ξεκινά από 10 ευρώ τον πρώτο χρόνο, σκαρφαλώνει στα 39 ευρώ τον τρίτο και καταλήγει στα 155 ευρώ με την ολοκλήρωση της πενταετίας.
- Εισόδημα 40.000 ευρώ: όφελος 400 ευρώ. Αντίστοιχα, για σταθερή αποταμίευση 2.000 ευρώ, το 5% ενός εισοδήματος 40.000 ευρώ, το φορολογικό όφελος για τον πολίτη αγγίζει τα 400 ευρώ μετά από πέντε χρόνια. Η εξέλιξη της έκπτωσης φόρου ξεκινά από 13 ευρώ το πρώτο έτος, πηγαίνει στα 26 ευρώ το δεύτερο και αυξάνεται εκθετικά, φτάνοντας τα 206 ευρώ κατά το πέμπτο έτος.
- Εισόδημα 50.000 ευρώ: όφελος 1.000 ευρώ. Στο παράδειγμα των υψηλότερων εισοδημάτων, εξετάζεται ένα σενάριο όπου ο αποταμιευτής επιλέγει να τοποθετήσει μεγαλύτερο ποσοστό, ίσο με το 10% του εισοδήματός του, δηλαδή 5.000 ευρώ. Σε αυτή την περίπτωση, το συνολικό όφελος εκτινάσσεται στα 1.000 ευρώ στην πενταετία. Η ετήσια έκπτωση φόρου ξεκινά από τα 32 ευρώ τον πρώτο χρόνο και φτάνει τα 516 ευρώ τον πέμπτο.
Η συμμετοχή
Πόσα νοικοκυριά, όμως, εκτιμάται ότι θα αλλάξουν τελικά επενδυτική και αποταμιευτική κουλτούρα και θα θελήσουν να ανοίξουν ατομικό λογαριασμό; Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του ΙΟΒΕ, ανάλογα με την ισχύ των κινήτρων που θα δοθούν, ο αριθμός των νοικοκυριών μπορεί να ξεπεράσει τα 200.000 ή και τα 300.000.
Ειδικότερα, τα πέντε διαφορετικά σενάρια, τα οποία διαβαθμίζονται από το πλέον συντηρητικό ή απαισιόδοξο έως το πολύ αισιόδοξο, έχουν ως εξής:
- Το βασικό σενάριο: Το κράτος προσφέρει μια έκπτωση φόρου της τάξης του 20% επί της επιλέξιμης επένδυσης. Βάσει αυτού του κινήτρου, εκτιμάται ότι περίπου 211.000 νοικοκυριά, το 3,1% του συνόλου, θα επιλέξουν να συμμετάσχουν. Οι συμμετέχοντες θα επενδύσουν, κατά μέσο όρο, το 4,5% του εισοδήματός τους στον ΠΑΠΕΛ.
- Σενάριο χαμηλού κινήτρου: Εάν η φοροαπαλλαγή περιοριστεί στο 10%, οι συμμετέχοντες αναμένεται να επενδύσουν μικρότερο μέρος του εισοδήματός τους, στο 3%. Ανάλογα με την ανταπόκριση, η συμμετοχή εκτιμάται από μόλις 105.000 νοικοκυριά, δηλαδή 1,5%, έως 211.000 νοικοκυριά, δηλαδή 3,1%.
- Σενάριο υψηλού κινήτρου: Σε ένα πολύ επιθετικό μοντέλο με έκπτωση 30%, εκτιμάται ότι οι πολίτες θα διέθεταν μεγαλύτερο κομμάτι του εισοδήματός τους, στο 5,5%. Στο πολύ αισιόδοξο υπο-σενάριο, η δεξαμενή των επενδυτών θα μπορούσε να διευρυνθεί σημαντικά, αγγίζοντας τα 316.000 νοικοκυριά, δηλαδή 4,7% του συνόλου.
Οι κανόνες
Ανεξάρτητα από το ποιο σενάριο θα προκριθεί τελικά, υπάρχουν ορισμένοι σταθεροί κανόνες και παραδοχές που θα διέπουν τη λειτουργία του ΠΑΠΕΛ σε κάθε περίπτωση:
- Η μέγιστη επιλέξιμη επένδυση δεν θα μπορεί να ξεπερνά το 20% του φορολογητέου εισοδήματος του προηγούμενου έτους.
- Η μείωση φόρου θα «κλειδώνει» αυστηρά στα 3.000 ευρώ, βάζοντας φρένο σε υπερβολικές φοροαπαλλαγές για τα πολύ υψηλά εισοδήματα.
- Η έκπτωση φόρου δεν θα δίνεται εφάπαξ, αλλά προοδευτικά στο τέλος κάθε χρόνου διακράτησης, από το πρώτο έως το πέμπτο έτος.
- Τα περισσότερα κεφάλαια, από 50% έως 70%, θα επενδύονται στην Ελλάδα και η εκτιμώμενη μέση ετήσια απόδοση εκτιμάται στο 3%, δηλαδή αρκετά υψηλότερα από τα επιτόκια των καταθέσεων ή των κρατικών τίτλων.
Η οικονομία
Τα άμεσα οφέλη από τη δημιουργία νέων επενδύσεων στη χώρα εκτιμάται ότι θα είναι πολλαπλάσια σε σχέση με το κόστος που θα επωμιστεί ο κρατικός προϋπολογισμός, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του ΙΟΒΕ.
Σε ορίζοντα πενταετίας, το ετήσιο δημοσιονομικό κόστος από τις φοροαπαλλαγές ή τις επιδοτήσεις υπολογίζεται στα 140 εκατ. ευρώ. Έναντι αυτού του ποσού, αναμένεται να εισρεύσουν στην οικονομία καθαρές νέες επενδύσεις που θα ξεπερνούν τα 300 εκατ. ευρώ ετησίως.
Η τόνωση των επενδύσεων αναμένεται να οδηγήσει σε αύξηση του ετήσιου Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος κατά περίπου 0,1%.
Η διοχέτευση των αποταμιεύσεων στην πραγματική οικονομία θα έχει βαθύτερες δομικές συνέπειες μακροπρόθεσμα. Υπολογίζεται πως για κάθε 1 ευρώ που επενδύει το κράτος, ως δημοσιονομικό κόστος για την εφαρμογή των κινήτρων, το πραγματικό εθνικό εισόδημα θα αυξάνεται κατά μέσο όρο κατά τουλάχιστον 2 ευρώ σε βάθος πενταετίας.
Για τον ΠΑΠΕΛ, ο συντελεστής απόδοσης της χρήσης των δημόσιων πόρων προβλέπεται να αυξάνεται όλο και περισσότερο με την πάροδο του χρόνου.
Η αναπτυξιακή διάσταση των μέτρων θα αποτυπωθεί και στην αγορά εργασίας, καθώς εκτιμάται ότι θα δημιουργηθούν 2.000 νέες θέσεις εργασίας υψηλής παραγωγικότητας, κατά μέσο όρο, μέσα στην πρώτη δεκαετία εφαρμογής του πλαισίου.
Το παρελθόν
Η διαχρονική προσπάθεια των κυβερνήσεων να φέρουν αποταμιευτικά κεφάλαια στη χρηματιστηριακή αγορά, ώστε να επουλωθεί οριστικά και το «τραύμα» από τα γεγονότα του 1999, είχε οδηγήσει στην εφαρμογή φορολογικών μέτρων υποστήριξης των επενδύσεων τη δεκαετία του 2000. Μετά την είσοδο της χώρας στα μνημόνια, όμως, το 2011, όλα τελείωσαν απότομα και άδοξα.
Η Ελλάδα εφάρμοσε δύο σημαντικούς κύκλους φορολογικών κινήτρων για τη διακράτηση αμοιβαίων κεφαλαίων. Ο πρώτος, με τον νόμο 2874/2000, ίσχυσε την περίοδο 2000-2003, προσφέροντας ένα ισχυρό δέλεαρ: όσοι επένδυαν νέα κεφάλαια σε μετοχικά και μικτά αμοιβαία κεφάλαια εσωτερικού και τα διακρατούσαν για τρία έτη, εξέπιπταν το 25% της δαπάνης από το φορολογητέο τους εισόδημα, με ανώτατο όριο έκπτωσης τα 3.668 ευρώ.
Ο δεύτερος κύκλος, με τον νόμο 3296/2004, διήρκεσε από το 2005 έως το 2009. Με την ίδια προϋπόθεση της τριετούς διακράτησης, η έκπτωση ορίστηκε στο 20% με «ταβάνι» τα 3.000 ευρώ. Το 2009, περίπου 4.780 φορολογούμενοι επωφελήθηκαν, ρίχνοντας στην οικονομία 13 εκατ. ευρώ, με δημοσιονομικό κόστος 1,2 εκατ. ευρώ. Συνολικά στη δεκαετία εφαρμογής των κινήτρων, υπολογίζεται ότι επενδύθηκαν έως και 130 εκατ. ευρώ.
Ομως, το 2011, εν μέσω της αυστηρής δημοσιονομικής προσαρμογής του μνημονίου, με τον ν. 3986/2011, η έκπτωση καταργήθηκε. Χρειάστηκε να περάσει μια ολόκληρη δεκαετία αδράνειας μέχρι το 2021, όταν Επιτροπή Εμπειρογνωμόνων του υπουργείου Οικονομικών έθεσε ξανά στο τραπέζι την ανάγκη δημιουργίας νέων αποταμιευτικών λογαριασμών με φορολογικά κίνητρα, σε μια προσπάθεια να καλυφθεί το χαμένο έδαφος ετών.