Την 1η Ιουνίου 2026 περνά το πρώτο κρας τεστ ο νόμος για το «φιλικότερο κράτος», καθώς μπαίνουν σε ισχύ κρίσιμες ρυθμίσεις για την ψηφιακή παρακολούθηση των υποθέσεων των πολιτών, τις καταγγελίες και το μητρώο ανακληθεισών πράξεων.
Το υπουργείο Εσωτερικών έχει ήδη στείλει στις υπηρεσίες την πρώτη εγκύκλιο εφαρμογής για τα δικαιολογητικά που μπορούν να αντικαθίστανται με υπεύθυνη δήλωση, όταν τα στοιχεία υπάρχουν σε δημόσιο αρχείο αλλά δεν αντλούνται αυτόματα από την αρμόδια υπηρεσία, σύμφωνα με τον νόμο 5293/2026 «Παρεμβάσεις για ένα κράτος πιο φιλικό στον πολίτη».
Τα δικαιολογητικά
Η ρύθμιση αφορά δικαιολογητικά, πιστοποιητικά, βεβαιώσεις ή άλλα στοιχεία που τηρούνται σε αρχεία δημόσιων υπηρεσιών, ΟΤΑ ή ΝΠΔΔ και δεν μπορούν να αντληθούν αυτεπαγγέλτως, μέσω διαλειτουργικότητας ή άλλης διαδικασίας άμεσης λήψης.
Παράδειγμα: Ενας πολίτης υποβάλλει αίτηση για διοικητική πράξη και απαιτούνται συγκεκριμένα πιστοποιητικά ή βεβαιώσεις που υπάρχουν σε άλλη δημόσια υπηρεσία. Αν η αρμόδια υπηρεσία δεν μπορεί να τα αντλήσει άμεσα ηλεκτρονικά, ο πολίτης μπορεί να καταθέσει υπεύθυνη δήλωση, στην οποία θα δηλώνει ότι πληροί τις προϋποθέσεις και θα απαριθμεί τα δικαιολογητικά που αντικαθιστά.
Δεν πρόκειται για γενική κατάργηση δικαιολογητικών. Η εγκύκλιος του υπουργείου Εσωτερικών διευκρινίζει ότι η ρύθμιση καλύπτει στοιχεία που υπάρχουν ήδη σε δημόσιο αρχείο και δεν απαιτούν άλλες ενέργειες της Διοίκησης, όπως αυτοψίες, επιθεωρήσεις ή γνωμοδοτήσεις.
Η ίδια εγκύκλιος ζητά από τις υπηρεσίες να εντοπίσουν άμεσα τις διαδικασίες στις οποίες εφαρμόζεται η νέα διάταξη και να καταρτίσουν πρότυπες υπεύθυνες δηλώσεις. Μέχρι να ετοιμαστούν τα πρότυπα, όμως, οι φορείς δεν απαλλάσσονται από την υποχρέωση να δέχονται υπεύθυνες δηλώσεις που συμπληρώνουν οι ίδιοι οι ενδιαφερόμενοι.
Υπεύθυνες δηλώσεις
Η υπεύθυνη δήλωση πρέπει υποχρεωτικά να αναφέρει:
- Πρώτον, ότι πληρούνται οι νόμιμες προϋποθέσεις για να ικανοποιηθεί το αίτημα.
- Δεύτερον, ποια συγκεκριμένα δικαιολογητικά, πιστοποιητικά, βεβαιώσεις ή στοιχεία αντικαθίστανται από αυτήν.
Ο πολίτης μπορεί, αν το γνωρίζει, να υποδεικνύει και σε ποια δημόσια υπηρεσία τηρείται το δικαιολογητικό. Αυτό μπορεί να επιταχύνει τη διαδικασία, χωρίς όμως να μετατρέπει τον πολίτη σε υπεύθυνο αναζήτησης των εγγράφων για λογαριασμό της Διοίκησης.
Πρώτα έγκριση, μετά έλεγχος
Η δημόσια υπηρεσία δίνει την έγκριση στον πολίτη μετά την υποβολή της αίτησης και της υπεύθυνης δήλωσης, αν δεν προκαλείται δαπάνη για το Δημόσιο. Στη συνέχεια, η υπηρεσία αναζητεί τα δικαιολογητικά και ελέγχει την ακρίβεια της δήλωσης, το αργότερο μέσα σε τρεις μήνες από την υποβολή της αίτησης.
Αν από την πράξη προκαλείται δαπάνη για το Δημόσιο ή δημόσιο φορέα, η διαδικασία είναι πιο προσεκτική. Η υπηρεσία αναζητεί αμέσως τις πληροφορίες ή τα δικαιολογητικά και εκδίδει την πράξη μέσα σε τρεις μήνες από την υποβολή της αίτησης, ακόμη κι αν τα στοιχεία δεν έχουν φτάσει στο μεταξύ. Αν περάσει το τρίμηνο χωρίς να έχουν περιέλθει τα δικαιολογητικά, η υπηρεσία ελέγχει την ακρίβεια της δήλωσης το αργότερο μέσα σε έναν μήνα από την έκδοση της πράξης.
Οι υπηρεσίες πρέπει να αποστείλουν τα δικαιολογητικά μέσα σε έναν μήνα. Αν υπάρχει αντικειμενική αδυναμία, οφείλουν να ενημερώσουν αιτιολογημένα την υπηρεσία που τα αναζητεί.
Οι παγίδες
Αν η δήλωση αποδειχθεί ανακριβής, η υπηρεσία μπορεί να ανακαλέσει την πράξη που εκδόθηκε. Αν δεν υπήρχε δαπάνη για το Δημόσιο, προβλέπεται πρόστιμο από 2.000 έως 50.000 ευρώ, ανάλογα με το όφελος που αποκόμισε ο ενδιαφερόμενος.
Αν υπήρξε δαπάνη, ο πολίτης μπορεί να κληθεί να επιστρέψει το ποσό που καταβλήθηκε αχρεωστήτως και να πληρώσει πρόστιμο ισόποσο με τη δαπάνη. Παράλληλα, προβλέπεται ενημέρωση της αρμόδιας εισαγγελίας για ψευδή δήλωση.
Υπάρχει όμως και ευθύνη της υπηρεσίας. Η παράλειψη έκδοσης διοικητικής πράξης, όταν συντρέχουν οι προϋποθέσεις της νέας διαδικασίας, συνιστά πειθαρχικό παράπτωμα για τους αρμόδιους υπαλλήλους και τους προϊσταμένους τους.
Ο φάκελος
Η δυνατότητα υποβολής υπεύθυνης δήλωσης ισχύει ήδη από τη δημοσίευση του νόμου, δηλαδή από τις 7 Απριλίου 2026. Δεν εξαρτάται από την παραγωγική λειτουργία του νέου μητρώου ανακληθεισών πράξεων.
Το μητρώο αυτό αρχίζει να λειτουργεί παραγωγικά από την 1η Ιουνίου 2026. Εκεί θα καταχωρίζονται οι διοικητικές πράξεις που ανακαλούνται λόγω ανακριβούς υπεύθυνης δήλωσης.
Και αποζημίωση για καθυστέρηση
Από την 1η Ιουνίου μπαίνει σε ισχύ και η ψηφιακή ενημέρωση του πολίτη για την πορεία της υπόθεσής του. Οταν ο πολίτης καταθέτει αίτηση, η υπηρεσία θα πρέπει να του δίνει απόδειξη παραλαβής, με αριθμό πρωτοκόλλου, προθεσμία διεκπεραίωσης και ενημέρωση για τη δυνατότητα αποζημίωσης σε περίπτωση υπέρβασης των νόμιμων χρονικών ορίων.
Το πιο πρακτικό σημείο είναι ότι ο ενδιαφερόμενος θα παίρνει μοναδικό κωδικό ή άλλο ηλεκτρονικό μέσο πρόσβασης στο ιστορικό της υπόθεσής του. Εκεί θα μπορεί να βλέπει αν ο φάκελος έχει κατατεθεί με πλήρη δικαιολογητικά, σε ποιο στάδιο βρίσκεται, ποιος είναι ο εκτιμώμενος χρόνος διεκπεραίωσης και ποια υπηρεσιακή μονάδα είναι αρμόδια.
Στο ίδιο σύστημα θα πρέπει να υπάρχουν στοιχεία επικοινωνίας, τηλεφωνικός αριθμός και ηλεκτρονική διεύθυνση. Αυτό δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη ότι θα εμφανίζεται ονομαστικά ένας συγκεκριμένος υπάλληλος ως «προσωπικός χειριστής». Σημαίνει όμως ότι ο πολίτης δεν θα πρέπει να ψάχνει στα τυφλά ποιο γραφείο έχει τον φάκελό του και πού έχει κολλήσει η διαδικασία.
Οι καταγγελίες
Από την 1η Ιουνίου ενεργοποιείται και η νέα διαδικασία για καταγγελίες διαφθοράς ή κακοδιοίκησης μέσω του Συμβούλου Ακεραιότητας.
Οι καταγγελίες θα μπορούν να υποβάλλονται μέσω ειδικής ηλεκτρονικής εφαρμογής, στην οποία έχει πρόσβαση το Αυτοτελές Γραφείο Συμβούλου Ακεραιότητας. Ο Σύμβουλος Ακεραιότητας θα κάνει προκαταρκτική αξιολόγηση. Αν η καταγγελία είναι προδήλως αβάσιμη, καταχρηστική ή επαναλαμβανόμενη, μπορεί να τη θέτει στο αρχείο.
Αν αφορά πιθανό πειθαρχικό παράπτωμα, διαβιβάζεται στον πειθαρχικό προϊστάμενο. Αν αφορά πιθανό ποινικό αδίκημα, διαβιβάζεται στην αρμόδια εισαγγελική αρχή.
Και εδώ προβλέπεται δυνατότητα παρακολούθησης. Ο πολίτης που υποβάλλει καταγγελία με το όνομα και τον προσωπικό αριθμό του μπορεί να λαμβάνει μοναδικό κωδικό για να ενημερώνεται για την πορεία εξέτασης και να παίρνει αιτιολογημένη απάντηση.
Ωστόσο, τα στοιχεία του καταγγέλλοντος είναι διαθέσιμα στον καταγγελλόμενο υπάλληλο. Η ρύθμιση δεν περιγράφει ανώνυμη καταγγελία με πλήρη προστασία ταυτότητας. Περιγράφει επώνυμη διαδικασία, με δυνατότητα παρακολούθησης και απάντησης.
Οι εγκύκλιοι
Το επόμενο ορόσημο είναι η 1η Οκτωβρίου 2026 και αφορά τις εγκυκλίους. Οι εγκύκλιες οδηγίες που εκδίδουν οι δημόσιες υπηρεσίες θα πρέπει να αναρτώνται όχι μόνο στη Διαύγεια, αλλά και στην ιστοσελίδα του φορέα.
Μέχρι το τέλος Σεπτεμβρίου, οι φορείς πρέπει να ξεκαθαρίσουν ποιες εγκύκλιοι ισχύουν, ποιες έχουν ξεπεραστεί και πού θα αναρτηθούν. Από την 1η Οκτωβρίου 2026, όμως, εγκύκλιοι που είναι σε ισχύ αλλά δεν έχουν αναρτηθεί σύμφωνα με τον νόμο, παύουν να ισχύουν.
Site για κάθε υπηρεσία
Παράλληλα, κάθε δημόσιος φορέας οφείλει να τηρεί στην ιστοσελίδα του διαρκώς αναρτημένα τα ωράρια λειτουργίας του, καθώς και τα ωράρια υποδοχής κοινού, δικηγόρων και άλλων κατηγοριών ενδιαφερομένων για τις οποίες ισχύουν ειδικά ωράρια.
Στην ανάρτηση πρέπει να επισημαίνονται αργίες και ημέρες ή ώρες κατά τις οποίες η υπηρεσία δεν λειτουργεί ή δεν δέχεται κοινό. Ο πολίτης δεν θα πρέπει να μαθαίνει από χαρτί στην πόρτα ή από τηλεφωνική αναζήτηση ότι η υπηρεσία δέχεται μόνο συγκεκριμένες ώρες ή ότι κάποια μέρα δεν εξυπηρετεί.