Απάτητα βουνά, «κόφτης» για αιολικά πάνω από τα 1.200 μέτρα, νησιά χωρίς ανεμογεννήτριες, καθολικό απαγορευτικό σε Αττική και Μητροπολιτική Περιοχή Θεσσαλονίκης και άλλες ζώνες αποκλεισμού φέρνει το νέο Χωροταξικό για τις ΑΠΕ, το οποίο προκαλεί ήδη αντιδράσεις στην αγορά.
Αυτό είναι το στίγμα του νέου πλαισίου που έβγαλε χθες σε διαβούλευση το ΥΠΕΝ, που μάλλον όχι συμπτωματικά εισάγει σε μια προεκλογική χρονιά και έπειτα από 18 χρόνια απραξίας - το προηγούμενο είναι του 2008 - ένα αυστηρότερο καθεστώς από το σημερινό με οριζόντιες απαγορεύσεις και ελάχιστες εξαιρέσεις, το κύριο βάρος των οποίων πέφτει στα αιολικά.
Στην ουσία η κυβέρνηση επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα στις τοπικές αντιδράσεις και τη θέσπιση περιορισμών στην ανεξέλεγκτη ανάπτυξη των ΑΠΕ από τη μια, έχοντας προφανώς στο μυαλό της το πολιτικό κόστος, και στη συνέχιση των επενδύσεων σε αιολικά και φωτοβολταικά από την άλλη, χωρίς να τις υπονομεύσει, όπως φοβάται η αγορά.
Σε αυτή την όχι εύκολη άσκηση, το νέο Χωροταξικό έχει το μειονέκτημα ότι έρχεται με μεγάλη καθυστέρηση να βάλει κανόνες και φραγμούς σε μια ήδη διαμορφωμένη κατάσταση στη χώρα. Τα “βουνά” από ενεργά φωτοβολταϊκά, όσα έχουν οριστική προσφορά σύνδεσης και περιβαλλοντικούς όρους, αθροίζουν σήμερα γύρω στα 62 GW, νούμερο που στα αντίστοιχα αιολικά φτάνει 15 GW. Το νέο Χωροταξικό δεν πειράζει αυτό τον όγκο των 78 GW, αφού οι περιορισμοί αφορούν νέα έργα και όσα απέχουν πολύ ακόμη από τη τελική αδειοδότηση.
Αυτή είναι και η επιχειρηματολογία του υπουργείου απέναντι σε όσους αντιδρούν από το χώρο των ΑΠΕ, στη λογική ότι “η χώρα έχει αδειοδοτήσει περισσότερα έργα απ' όσα χρειάζεται”, καθώς ο στόχος του 2050 με βάση το Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ) μιλά για 35 GW φωτοβολταικών και 13 GW αιολικών.
“Oι οριζόντιοι περιορισμοί είναι υπερβολικοί και αυστηρότεροι απ’ ότι αναμέναμε”, είναι ο αντίλογος της αγοράς, που φέρνει ως παράδειγμα το χαμηλό υψόμετρο των 1.200 μέτρων που εξαιρεί μεγάλο μέρος του ισχυρού αιολικού δυναμικού της χώρας, και μιλά για αστοχία στη περίπτωση των νησιών “όπου στη πράξη πάει χαμένο το πλούσιο αιολικό τους δυναμικό, καθώς και αυτό των νησίδων και βραχονησίδων”.
Τα «απαγορευτικά» στα αιολικά
Συνοψίζοντας τις πιο βασικές αλλαγές του νέου Χωροταξικού, αυτές αφορούν:
- “Κόφτη” στην εγκατάσταση ανεμογεννητριών από υψόμετρο 1.200 μέτρα και πάνω, χωρίς να εξαιρείται καμία από τις περιοχές της χώρας με καλό αιολικό δυναμικό. Εκατοντάδες κορυφές πάνω από τα 1.200 μέτρα, κυρίως στην Πίνδο, τη Στερεά Ελλάδα, την Πελοπόννησο και την Κρήτη, πλέον γίνονται απάτητες για τα αιολικά. Από τον Όλυμπο, το Σμόλικα, τον Ταΰγετο και τον Παρνασσό, μέχρι τα Λευκά Όρη, τον Ψηλορείτη, το Χελμό, το Μαίναλο και τη Δίρφυ, είναι δεκάδες τα ελληνικά βουνά που μπαίνουν πλέον σε αυτή τη νέα κατηγορία.
- Απαγορευτικό εφεξής σε ανεμογεννήτριες στην Αττική και στη Μητροπολιτική περιοχή Θεσσαλονίκης.
- Απαγορευτικό στην εγκατάσταση ανεμογεννητριών σε νησιά κάτω των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων έκτος αν καλύπτουν τις τοπικές ανάγκες (π.χ. για την αφαλάτωση) . Αυτό σημαίνει ότι οι ανεμογεννήτριες θα επιτρέπονται πλέον μόνο σε 15 νησιά πανελλαδικά: Σε Κρήτη, Εύβοια, Λέσβο, Ρόδο, Χίο, Κεφαλονιά, Κέρκυρα, Λήμνο, Σάμο, Νάξο, Ζάκυνθο, Θάσο, Άνδρο, Λευκάδα, Κάρπαθο.
- Το ίδιο ισχύει και για τις έκτος σχεδίου περιοχές όπου προβλέπεται η ανάπτυξη χρήσεων τουρισμού και αναψυχής.
Ποια αιολικά εξαιρούνται
Στους νέους κανόνες δεν υπόκεινται όσα αιολικά έχουν ήδη λάβει περιβαλλοντική άδεια ΑΕΠΟ ή βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο αδειοδότησης και απλώς εκκρεμεί να γραφτεί η τελική απόφαση.
Στις λεγόμενες Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ), που αφορούν τη προστασία της ορνιθοπανίδας και είναι μέρος των NATURA, οι ανεμογεννήτριες επιτρέπονται μόνο εφόσον συντρέχουν σωρευτικά δύο προϋποθέσεις: Αφενός να τις επιτρέπει η εκάστοτε Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη (που εκπονούν εξωτερικοί μελετητές του ΥΠΕΝ) και αφετέρου το αιολικό δυναμικό να είναι μεγαλύτερο από 4,5 μέτρα ανά δευτερόλεπτο.
Κύκλοι του υπουργείου υποστηρίζουν ότι στο 1/3 αυτών των μελετών επιτρέπονται ανεμογεννήτριες, ωστόσο η αγορά έχει εντελώς αντίθετη άποψη. “Αν υπάρχει έστω και κάποια εξαίρεση αυτού του κανόνα, θα ζητούσα από το ΥΠΕΝ να μας τη δείξει”, λέει στέλεχος εταιρείας.
Αν πάλι σε μια δημοτική ενότητα, η μέση ταχύτητα του ανέμου είναι κάτω από τα 4,5 μέτρα το δευτερόλεπτο, τότε ως ζώνη αποκλεισμού θα θεωρείται όλη η δημοτική ενότητα. Αυτό σημαίνει ότι αν σε κάποια σημεία φυσάει π.χ. με 7 ή 8 μέτρα το δευτερόλεπτο και φυσικά το υψόμετρο είναι κάτω των 1.200 μέτρων, απαγορεύεται και πάλι να εγκατασταθεί πάρκο.
Τα ανώτατα όρια κάλυψης για φωτοβολταϊκά
Στα φωτοβολταϊκά, θεσπίζεται νέο ανώτατο όριο κάλυψης γης, καθώς έργα χωρίς περιβαλλοντική αδειοδότηση δεν θα μπορούν να υπερβαίνουν το 1,5% της συνολικής έκτασης ανά Περιφερειακή Ενότητα. Στόχος είναι η αποτροπή υπερσυγκέντρωσης έργων, η διατήρηση της παραγωγικής γης και η δικαιότερη γεωγραφική κατανομή των επενδύσεων.
Ταυτόχρονα θεσπίζονται οριζόντιες απαγορεύσεις εγκατάστασης σε όλες τις περιοχές Natura 2000, σε δάση και δασικές εκτάσεις, υγροτόπους Ραμσάρ, εθνικούς δρυμούς, προστατευόμενα τοπία, περιοχές με αναβαθμίδες, περιοχές άνευ δρόμων και ακτές κολύμβησης.
Η επιχειρηματολογία του ΥΠΕΝ
Στην επιχειρηματολογία τους πήγες του ΥΠΕΝ, υποστηρίζουν ότι ακόμη και μετά τους αυστηρούς περιορισμούς του νέου Χωροταξικού, υπάρχει και πάλι μια τεράστια δεξαμενή έργων που «δεν πειράζονται».
Το δείχνει η ίδια η αριθμητική των ΑΠΕ. Σήμερα βρίσκονται σε λειτουργία περίπου 18 GW έργων (κυρίως φωτοβολταικά), οριστικές προσφορές σύνδεσης έχουν άλλα 15 GW και περιβαλλοντικούς όρους έχουν περίπου 45 GW. Αυτό το σύνολο των 78 GW, πολλά από τα οποία προφανώς δεν θα γίνουν ποτέ έργα, δεν επηρεάζεται από το νέο Χωροταξικό, εξηγούν πηγές του υπουργείου. Απ’ αυτά, τα φωτοβολταικά (ενεργά, με οριστική προσφορά σύνδεσης ή περιβαλλοντικούς όρους) είναι 62 GW και τα αντίστοιχα αιολικά 15 GW. Αυτά που επηρεάζονται από το νέο Χωροταξικό, συνεχίζουν οι ίδιες πηγές, είναι όσα έχουν βεβαίωση παραγωγού, δηλαδή γύρω στα 37 GW.
Τι απαντά η αγορά
Στην επιχειρηματολογία της κυβέρνησης, κύκλοι της αγοράς των αιολικών απαντούν ότι τα παραπάνω νούμερα δημιουργούν απλώς εντυπώσεις, αφού στη συντριπτική τους πλειοψηφία αφορούν φωτοβολταϊκά, που πράγματι είναι πολλά, εγκατεστημένα και αδειοδοτημένα.
Στη περίπτωση των αιολικών, χαρακτηρίζουν λανθασμένο το νούμερο που αναφέρεται (15 GW), εξηγώντας ότι αν υπήρχαν τόσο πολλά αδειοδοτημένα πάρκα, τότε θα είχε υπάρξει πολλαπλάσια συμμετοχή στο πρόσφατο διαγωνισμό της ΡΑΑΕΥ για την ένταξη 400 MW αιολικών σε καθεστώς λειτουργικής ενίσχυσης. Η συμμετοχή όμως δεν ξεπέρασε τα 380 MW.
Από τα πιο προβληματικά σημεία του Χωροταξικού, πέραν του υψομέτρου των 1.200 μέτρων που είναι χαμηλότερο απ’ ότι περίμενε η αγορά, στελέχη εταιρειών του χώρου χαρακτηρίζουν το γεγονός ότι δεν εξαιρούνται περιοχές υψηλού αιολικού δυναμικού σε περιοχές ΖΕΠ (Ζώνες Ειδικής Προστασίας για Πουλιά).
Τυφλό και άδικο χαρακτηρίζει επίσης ο χώρος των ΑΠΕ τον αποκλεισμό για τα νησιά. Αν προστεθεί και το κριτήριο της τουριστικής ανάπτυξης, τα 15 νησιά όπου επιτρέπονται πλέον ανεμογεννήτριες γίνονται 11.
Συνοψίζοντας, αυτό που θα ζητήσει η αγορά ενόψει και της δημόσιας διαβούλευσης είναι σε περιοχές με υψηλό αιολικό δυναμικό να μην ισχύει ο οριζόντιος αποκλεισμός. Αλλά οι υπηρεσίες να προχωρούν σε αξιολόγηση του κάθε έργου και να αποφασίζουν αν θα το εγκρίνουν περιβαλλοντικά ή όχι, σταθμίζοντας τον πλούσιο ενεργειακό πόρο του σε σχέση με τις εκτιμώμενες επιπτώσεις του έργου.