Αντίστροφα μετρά ο χρόνος για την επιλογή του φορέα που θα αναλάβει το πρώτο βήμα για την είσοδο της Ελλάδας στο κλαμπ της πυρηνικής ενέργειας, με την εισήγηση προς τον Πρωθυπουργό να βρίσκεται στην τελική της φάση, όπως έκανε σαφές χθες ο υφυπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Νίκος Τσάφος, κατά τη διάρκεια ημερίδας για τη συγκεκριμένη τεχνολογία.
Προχωρώντας ένα βήμα παραπέρα τη συζήτηση που έχει ανοίξει το τελευταίο διάστημα στη χώρα και σε συνέχεια των πρόσφατων δηλώσεων του Πρωθυπουργού ότι η Ελλάδα θα εξετάσει τα οφέλη και τις προκλήσεις από την ανάπτυξη ενός μικρού αρθρωτού αντιδραστήρα (SMR), ο κ. Τσάφος ανέφερε ότι ο σχετικός φορέας αναμένεται να έχει συσταθεί πριν από τις επόμενες εκλογές. Αποστολή του θα είναι η εκπόνηση της Έκθεσης Αξιολόγησης, η οποία αποτελεί το πρώτο και καθοριστικό στάδιο για κάθε χώρα που επιδιώκει να αναπτύξει πυρηνικό πρόγραμμα.
Οι αναφορές του υφυπουργού παραπέμπουν στην έναρξη της διαδικασίας NEPIO (Nuclear Energy Programme Implementing Organization) του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας, η οποία καθορίζει τα βήματα που απαιτούνται για την ανάπτυξη πυρηνικών μονάδων παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας.
Αυτά όλα δεν σημαίνουν προφανώς ότι αύριο κιόλας θα ξεκινήσουν οι ενέργειες για τη κατασκευή του πρώτου πυρηνικού αντιδραστήρα στην Ελλάδα. Κρίνοντας από τη διεθνή εμπειρία, στο ιδανικό σενάριο όπου σε μια χώρα υπάρχει η κοινωνική αποδοχή, λαμβάνεται η πολιτική απόφαση, τηρούνται κατά γράμμα οι διαδικασίες και ο κρατικός μηχανισμός ανταποκρίνεται στο στοίχημα, μεσολαβούν γύρω στα 10- 15 χρόνια μέχρι να κατασκευαστεί και να μπει στη «πρίζα» μια τέτοια μονάδα.
Στη περίπτωση της Ελλάδας, και με τη παραδοχή ότι πληρούνται όλα τα παραπάνω, μιλάμε για τα μέσα της δεκαετίας του 2040, περίοδο που μέχρι τότε θα έχει λογικά ωριμάσει και η τεχνολογία των SMR, που σήμερα βρίσκονται σε πιλοτικό στάδιο παγκοσμίως.
Σε μια συγκυρία πάντως όπου τα πυρηνικά βρίσκονται ψηλά στην ευρωπαϊκή ατζέντα και η συντριπτική πλειονότητα των γειτόνων μας παίζουν ήδη σε αυτό το γήπεδο - από την Ιταλία και τη Βουλγαρία και από την Τουρκία μέχρι την Αιγυπρτο, όλοι έχουν ή κτίζουν πυρηνικά- η πρόσφατη τοποθέτηση Μητσοτάκη ότι ήρθε η ώρα για την Ελλάδα να εξετάσει την ανάπτυξη SMR, και τα όσα είπε χθες ο κ. Τσάφος, υποδηλώνουν ότι κάτι κινείται.
Το πρώτο βήμα εστιάζει στη σύνταξη της Έκθεσης Αξιολόγησης, διαδικασία που, όπως είπε ο υφυπουργός, παίρνει χρόνια και θα εξετάζει τα πάντα: Τόσο την ασφάλεια και την τεχνολογία των μικρών αρθρωτών αντιδραστήρων (SMRs), όσο και την οικονομική τους σκοπιμότητα, προκειμένου να αποφανθεί για το κατά πόσο η Ελλάδα θα προχωρήσει όντως στην ανάπτυξη τέτοιων υποδομών.
Βασική παράμετρος που θα λάβει υπόψιν της η Εκθεση θα είναι η κοινωνική αποδοχή, χωρίς φυσικά την οποία δεν πρόκειται να προχωρήσουν ποτέ τα όποια σχέδια, με τον υφυπουργό ΠΕΝ να φέρνει το παράδειγμα της Ταϊβάν, η οποία κατασκεύασε πυρηνικό εργοστάσιο το οποίο όμως δεν λειτούργησε ποτέ, λόγω των κοινωνικών αντιδράσεων.
Στο μεγάλο ερώτημα για το τι θα μπορούσε να προσφέρει η πυρηνική ενέργεια στην Ελλάδα, σε μια χώρα που με τις ΑΠΕ στο μείγμα της, έχει την 7η χαμηλότερη τιμή χονδρικής στην ΕΕ, οι απόψεις ποικίλουν.
«Η πρώτη προφανής απάντηση είναι η στοχαστικότητα των ΑΠΕ, η οποία αποτελεί από τα πιο δύσκολα εγχειρήματα που πρέπει να αντιμετωπίσουμε. Σε ημερήσια βάση καταναλώνουμε 100-150 μεγαβατώρες ηλεκτρικής ενέργειας, την ώρα που η παραγωγή των αιολικών κυμαίνεται από 2 έως 78 Μεγαβατώρες ημερησίως, ενώ η ηλιακή από 2,6 έως 54 Μεγαβατώρες. Επομένως, την ημέρα που θα έχουμε μόλις 2 Μεγαβατώρες από τα φωτοβολταϊκά και 2 Μεγαβατώρες από τα αιολικά, προκύπτει το ερώτημα τι θα πρέπει να κάνουμε», ανέφερε ο υφυπουργός στο περιθώριο της εκδήλωσης με «Η Ελλάδα στη νέα εποχή της πυρηνικής ενέργειας».
Κατά τον υφυπουργό, η βασική απάντηση στο ερώτημα είναι οι μπαταρίες και η αντλησιοταμίευση, με τον ίδιο να μιλά ωστόσο για ένα κενό που σήμερα συμπληρώνεται από το φυσικό αέριο, αλλά που σε βάθος χρόνου θα πρέπει να αντικατασταθεί από ένα άλλο, παράλληλο σύστημα, για να είναι έτοιμο να λειτουργήσει όταν χρειάζεται. Επομένως, όπως είπε, τίθεται η ανάγκη να μειωθεί το κόστος του μείγματος ηλεκτροπαραγωγής.
«Μία δεύτερη πτυχή αφορά την τεράστια στροφή που παρατηρείται διεθνώς στην πυρηνική ενέργεια, με συνέπεια να αφιερώνονται πολλά κεφάλαια και να υπάρχει μεγάλο ενδιαφέρον. Σήμερα υπάρχουν προβλήματα, αλλά κρίνοντας από το ενδιαφέρον, θα βρεθούν απαντήσεις», συμπλήρωσε και έφερε ως παράδειγμα προόδου σε σχέση με το παρελθόν ότι για πρώτη φορά εδώ και δεκαετίες έχει ανοίξει στο εσωτερικό της χώρας η σχετική συζήτηση.
Τα πάντα φυσικά θα κριθούν από τη δυναμική σε διεθνές επίπεδο, δηλαδή από τη κατασκευή των πρώτων SMR εντός των προβλεπόμενων χρονοδιαγραμμάτων και προυπολογισμών, χωρίς υπερβάσεις όπως συνέβαινε επί δεκαετίες και συμβαίνει ακόμη και σήμερα με τους συμβατικούς αντιδραστήρες.
«Για να είμαστε ειλικρινείς, αυτή τη στιγμή δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο, όπως δείχνει και το παράδειγμα της Βρετανίας», ανέφερε ο υφυπουργός.
Ποιες είναι οι 3 φάσεις
Τρεις είναι οι φάσεις προκειμένου μια χώρα να αποκτήσει Πυρηνικό Πρόγραμμα.
Στη «Φάση 1», αυτή στην οποία βρίσκεται σήμερα η Ελλάδα, το κράτος πρέπει να αξιολογήσει αν η πυρηνική ενέργεια έχει θέση στο εθνικό ενεργειακό ισοζύγιο. Στην Έκθεση Αξιολόγησης θα πρέπει να συμπεριληφθούν απαντήσεις σε όλα τα πιθανά ερωτήματα. Από τη δυνητική τοποθεσία κατασκευής του αντιδραστήρα, τα είδη των προτεινόμενων τεχνολογιών, το πώς θα στηθεί η εφοδιαστική αλυσίδα, μέχρι ποιο θα είναι το θεσμικό πλαίσιο, τι προσωπικό χρειάζεται για την έρευνα και για τη στελέχωση της Ρυθμιστικής Αρχής, καθώς και ποιες ενέργειες απαιτούνται για τη διαχείριση και εναπόθεση του χρησιμοποιημένου πυρηνικού καυσίμου. Αν η αξιολόγηση είναι θετική, τότε η χώρα περνάει στην επόμενη Φάση, στην οποία κάνει τις προπαρασκευαστικές εργασίες για να διαπραγματευθεί εν τέλει την κατασκευή ενός αντιδραστήρα.
Στη «Φάση 2», εκτός από τις πρωτοβουλίες της ίδιας της αγοράς, δηλαδή την εξεύρεση της τοποθεσίας, τη σύσταση της εφοδιαστικής αλυσίδας και φυσικά τη προετοιμασία του φακέλου αδειοδότησης και κατασκευής, περιλαμβάνονται και οι ενέργειες που πρέπει να κάνει το ίδιο το κράτος (θεσμικό πλαίσιο και στελέχωση ρυθμιστικού φορέα).
Στη «Φάση 3», ξεκινά η κατασκευή της μονάδας, αυτή μπαίνει σε λειτουργία και ξεκινά η διαχείριση της από το ηλεκτρικό σύστημα της χώρας.
Στην ίδια εκδήλωση ο πρόεδρος του ΕΚΕΦΕ Δημόκριτος Βαγγέλης Καρκαλέτσης έκανε γνωστό ότι από το 2027 θα ξεκινήσει μεταπτυχιακό σε συνεργασία με το ΕΜΠ και το Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο για θέματα πυρηνικής τεχνολογίας, τονίζοντας ότι η ανασυγκρότηση του ανθρώπινου κεφαλαίου στον τομέα αποτελεί βασική προτεραιότητα.
Από τη πλευρά του ο πρόεδρος της Ελληνικής Επιτροπής Ατομικής Ενέργειας Χρήστος Χουσιάδας υπογράμμισε την ανάγκη στελέχωσης με προσωπικό της Επιτροπής εφόσον προχωρήσει η χώρα προς την κατεύθυνση της πυρηνικής τεχνολογίας.
Όσο για την Αναστασία Μακρή της εταιρείας Ζέπος & Γιαννόπουλος στάθηκε στο θεσμικό πλαίσιο για την πυρηνική ενέργεια, είπε ότι η Ελλάδα έχει ενσωματώσει αυτό που απορρέει από τη συμμετοχή της σε διεθνείς οργανισμούς του ΟΗΕ και της ΕΕ, ωστόσο δεν διαθέτει ακόμη νομοθεσία για την αδειοδότηση, χωροθέτηση, εγκατάσταση και λειτουργία των μονάδων, που πρέπει να θεσπιστεί εφόσον ληφθεί η απόφαση να αναπτυχθεί πυρηνικό πρόγραμμα.
Στη μεγάλη εικόνα το μήνυμα που στέλνει η κυβέρνηση είναι ότι η ανάπτυξη ενός πυρηνικού προγράμματος δεν συνιστά μια βραχυπρόθεσμη επιλογή, αλλά μια πολυετή εθνική διαδικασία που από το στάδιο της προετοιμασίας έως την πιθανή λειτουργία μιας πρώτης μονάδας μπορεί να απαιτήσει έως και 20 χρόνια.
Το μήνυμα του υφυπουργού ήταν ότι η Ελλάδα πρέπει να μπορέσει να αξιολογήσει σοβαρά την επιλογή δημιουργίας ενός πυρηνικού αντιδραστήρα στο μέλλον, γι’ αυτό και πρέπει να δημιουργηθούν από τώρα τα θεμέλια. Ετσι, ώστε αν οι τεχνολογικές και οικονομικές συνθήκες καταστήσουν την πυρηνική ενέργεια κατάλληλη για τις ανάγκες της χώρας, να μην ξεκινήσει από το μηδέν, όπως είπε.