Σε ένα καθόλου ευκαταφρόνητο ποσό, που ανάλογα με την έκταση των μηδενικών και αρνητικών τιμών, θα μπορούσε να φτάσει και τα 140-150 εκατ. ευρώ το χρόνο με ωφελημένους πάνω από 5.000 μικρομεσαίους παραγωγούς φωτοβολταϊκών, υπολογίζεται το νέο πλαίσιο αποζημιώσεων για τον κλάδο.
Η παρέμβαση που ανακοίνωσε τη Παρασκευή το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, έπειτα από το πράσινο φως της Κομισιόν, δημιουργεί ένα νέο τοπίο για το καθεστώς αποζημίωσης χιλιάδων μικρών επενδυτών που εγκλωβισμένοι στη μέγγενη των μηδενικών - αρνητικών τιμών και των περικοπών λόγω υπερπαραγωγής, βλέπουν τις απώλειες εσόδων τους να φτάνουν ενίοτε μέχρι 40%, ακόμη και 60%, σύμφωνα με τους ίδιους.
Στη πράξη πρόκειται για μια αρκετά σημαντική ανάσα, καθώς για όλες τις ώρες κατά τις οποίες η τιμή χονδρικής θα είναι μηδενική και για τις δύο πρώτες συνεχόμενες ώρες όπου το πρόσημο θα είναι αρνητικό, οι παραγωγοί με μακροχρόνιες συμβάσεις και "κλειδωμένες" ταρίφες (συνήθως 20ετίας) - δηλαδή με Συμβάσεις Λειτουργικής Ενίσχυσης Διαφορικής Προσαύξησης (ΣΕΔΠ), όπως ονομάζονται - θα συνεχίσουν να εισπράττουν για την ενέργεια που παράγουν την αποζημίωση που είχαν αρχικά συμφωνήσει.
Στη κατηγορία αυτή υπολογίζεται ότι ανήκει περίπου το 70% των ενεργών φωτοβολταϊκών στην Ελλάδα, τα οποία έχουν πλέον συνολική ισχύ 11 GW, με αποτέλεσμα η χώρα να καταγράφει πλέον τη τρίτη υψηλότερη διείσδυση ηλιακών συστημάτων στον κόσμο, σύμφωνα με το διεθνές think tank για ενεργειακά ζητήματα EMBER.
Η νέα νομοθετική ρύθμιση που αφού κυρωθεί από τη Βουλή, θα ισχύσει αναδρομικά από 1 Ιουνίου 2026, συνιστά μια ουσιώδη αλλαγή, καθώς το μέχρι σήμερα νομοθετικό πλαίσιο και το σχήμα κρατικών ενισχύσεων που είχε συμφωνήσει η χώρα μας με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, προέβλεπε ότι οι παραγωγοί αυτοί δεν αποζημιώνονται για την ενέργεια που παράγουν όταν η τιμή στο σύστημα είναι μηδέν ή αρνητική για πάνω από δύο συνεχόμενες ώρες.
Από εδώ και πέρα, οι παραγωγοί θα χάνουν την αποζημίωση μόνο σε περιπτώσεις όπου καταγράφονται αρνητικές τιμές για περισσότερες από δύο συνεχόμενες ώρες, δηλαδή από την 3η ώρα και πάνω.
Στο ερώτημα για το τελικό όφελος, η απάντηση συνδέεται με τα διαφορετικά σενάρια που επεξεργάστηκε το υπουργείο, καθώς ουδείς μπορεί να προβλέψει επακριβώς το πώς θα κινηθούν οι τιμές στην αγορά χονδρικής. Σύμφωνα πάντως με πηγές της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Συλλόγων Παραγωγών Ηλεκτρικής Ενέργειας από Φωτοβολταϊκά (ΠΟΣΠΗΕΦ) που συμμετείχαν στις διαβουλεύσεις, στο σενάριο με τις περισσότερες μηδενικές και αρνητικές τιμές, η "ανάσα" θα μπορούσε να φτάσει και στα 140- 150 εκατ ευρώ.
Από πού θα βρεθούν τα χρήματα
Στο ερώτημα από πού θα βρεθούν αυτά τα ποσά, η απάντηση είναι από τον Ειδικό Λογαριασμό ΑΠΕ (ΕΛΑΠΕ) που αποτελεί τον βασικό μηχανισμό μέσω του οποίου εξασφαλίζεται η αποζημίωση των παραγωγών ΑΠΕ. Τα έσοδα του προέρχονται μεταξύ άλλων από το Ειδικό Τέλος Μείωσης Εκπομπών Αερίων Ρύπων (ΕΤΜΕΑΡ), το οποίο καταβάλλεται από τους καταναλωτές μέσω των λογαριασμών ρεύματος, από τη συμμετοχή των σταθμών ΑΠΕ στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και από από δημοπρασίες δικαιωμάτων εκπομπών CO2.
Τα τελευταία επίσημα στοιχεία του Διαχειριστή ΑΠΕ και Εγγυήσεων Προέλευσης (ΔΑΠΕΕΠ), που διαχειρίζεται τον ΕΛΑΠΕ, δείχνουν ότι για το πρώτο μήνα του έτους, ο υπολογαριασμός νέων έργων - είναι αυτός που αφορά όσα συμμετέχουν καθημερινά στην αγορά - διαμορφώθηκε πλεονασματικός κατά 202,64 εκατ. ευρώ.
Τα ποσά θεωρούνται σε κάθε περίπτωση, διασφαλισμένα, διαμηνύουν αρμόδιες πηγές.
Το πρόβλημα εντάθηκε τα τελευταία χρόνια, όταν η τεράστια ανάπτυξη των φωτοβολταϊκών που μονοπωλεί την ελληνική αγορά των ΑΠΕ δεν συνδυάστηκε με την εγκατάσταση μπαταριών. Δεν συνδυάστηκε δηλαδή με επενδύσεις που θα αποθήκευαν την υπερβάλλουσα πράσινη παραγωγή τα πρωινά και τα μεσημέρια που σήμερα “πετιέται στα σκουπίδια”, προκειμένου να πωλείται τις βράδυνες ώρες, μειώνοντας τη χρήση των ακριβών μονάδων αέριου, και άρα χαμηλώνοντας τη μέση χονδρική τιμή.
Σαν αποτέλεσμα, πέρυσι οι περικοπές έφτασαν τις 1.850 GWh, ενώ για φέτος οι εκτιμήσεις κάνουν λόγο για άλμα κατά 80%. Επίσης, τις ώρες της υπερπαραγωγής από φωτοβολταϊκά και όταν η κατανάλωση είναι ήπια, η τιμή της χονδρικής πέφτει στο μηδέν ή και γίνεται αρνητική.
Για το 2026 έως σήμερα, στη χώρα μας υπήρξαν 203 ώρες με μηδενική τιμή και άλλες 242 με αρνητική. Το φαινόμενο είναι παγκόσμιο και δεν αποτελεί ελληνική ιδιαιτερότητα. Συγκριτικά, η Ισπανία είχε φέτος 659 ώρες με μηδενικές ή αρνητικές τιμές ενώ η Πορτογαλία 558.
Το πρώτο βήμα έγινε, απαντούν οι παραγωγοί
Στο έτερο ερώτημα, αν αρκεί η παρέμβαση αυτή για να αποσοβηθεί ο κίνδυνος που εγκυμονούν οι μαζικές περικοπές για την οικονομική βιωσιμότητα χιλιάδων φωτοβολταϊκών, η απάντηση είναι ότι θα χρειαστούν κι άλλα μέτρα.
Καθόλου τυχαίο ότι στην επιστολή που είχε αποστείλει το ΥΠΕΝ στη Κομισιόν, ζητούσε την έγκριση για τρία μέτρα στήριξης στον κλάδο, για τα οποία φαίνεται ότι η ΕΕ άναψε, προς ώρας τουλάχιστον, “πράσινο φως” μόνο σε ένα.
Τα δύο άλλα αφορούσαν την εμπροσθοβαρή αύξηση της ταρίφας - μια προσωρινή αύξηση με δεσμευτικό μηχανισμό επιστροφής της - και τη παράταση των συμβάσεων για έργα με ΣΕΔΠ (Συμβάσεις Λειτουργικής Ενίσχυσης Διαφορικής Προσαύξησης) κατά μια 5ετία.
Τυχόν έγκριση της χρονικής αυτής επέκτασης θα σήμαινε ότι οι παραγωγοί θα είχαν τη δυνατότητα να επαναδιαπραγματευτούν τις συμβάσεις τους με τις τράπεζες και να επεκτείνουν τη διάρκεια των δανείων με τα οποία υλοποίησαν τις επενδύσεις τους, μειώνοντας τη μηνιαία τους δόση.
Οι πρώτες αντιδράσεις από την αγορά δείχνουν ότι κρίνει θετικά τις εξελίξεις. “Το πρώτο κρίσιμο βήμα έγινε. Καλούμε το ΥΠΕΝ να εντείνει τις προσπάθειές του, ώστε να εξασφαλιστούν άμεσα οι εγκρίσεις από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την εφαρμογή και της παράτασης των συμβάσεων ΣΕΔΠ. Αναλόγως της πορείας των παρατάσεων θα συζητηθεί και η εμπροσθοβαρής αύξηση της ταρίφας με δεσμευτικό μηχανισμό επιστροφής της”, αναφέρει σε ανακοίνωση της η ΠΟΣΠΗΕΦ.
Το υπουργείο δεσμεύεται ότι "τρέχει" ταυτόχρονα και μια σειρά άλλων μέτρων, όπως την ταχύτερη έγκριση για ανάπτυξη μπαταριών, με στόχο την εγκατάσταση 700 MW έως το τέλος Ιουνίου 2026 (αποτελεί ορόσημο του Ταμείου Ανάκαμψης), καθώς και την έκδοση απόφασης (εκκρεμεί εδώ και χρόνια) για τον μηχανισμό αναδιανομής των περικοπών, με στόχο τη πιο δίκαιη κατανομή τους μεταξύ των σταθμών ΑΠΕ.