Η σταθερότητα, η ανάπτυξη δεξιοτήτων, η ψυχική ισορροπία και η ποιότητα ζωής αποκτούν μεγαλύτερη σημασία από τη γρήγορη επαγγελματική ανέλιξη ή έναν ηγετικό τίτλο για τους σημερινούς 20αρηδες, τους εκπροσώπους δηλαδή της Generation Z.
Οι... Ζούμερς, κατά το Μπούμερς, ενηλικιώθηκαν μέσα στην οικονομική κρίση, στην πανδημία, στην εργασιακή αβεβαιότητα και πλέον εισέρχονται στην αγορά εργασίας με πολύ λιγότερες αυταπάτες από τις προηγούμενες γενιές.
Έτσι, η εικόνα του εργαζόμενου που απαντά σε e-mails τα μεσάνυχτα, πηγαίνει στο γραφείο άρρωστος και θεωρεί αυτονόητο ότι η επαγγελματική επιτυχία περνά μέσα από την εξάντληση, αρχίζει να μοιάζει όλο και πιο παλιά στην ελληνική αγορά εργασίας. Όχι επειδή οι επιχειρήσεις άλλαξαν ξαφνικά κουλτούρα, αλλά επειδή άλλαξε η γενιά που μπαίνει σε αυτές.
Καθώς μάλιστα η Generation Z απορρίπτει ολοένα και πιο ανοιχτά το μοντέλο εργασίας που κυριάρχησε στην Ελλάδα για δεκαετίες: χαμηλοί μισθοί, διαρκής διαθεσιμότητα, αυστηρή ιεραρχία και η αντίληψη ότι «πρώτα δουλειά και μετά ζωή», οι ειδικοί κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου, τονίζοντας ότι η αλλαγή αυτή οφείλει να οδηγήσει και τις επιχειρήσεις σε ανασχεδιασμό του τρόπου με τον οποίο λειτουργούν. Κι επισημαίνουν πως η αλλαγή είναι βαθύτερη απ’ όσο φαίνεται.
Σύμφωνα με την παγκόσμια έρευνα «2026 Global Gen Z and Millennial Survey» της Deloitte, στην οποία συμμετείχαν περισσότεροι από 22.500 νέοι σε 44 χώρες, οι Gen Z και οι Millennials επαναπροσδιορίζουν πλέον την έννοια της επαγγελματικής επιτυχίας.
«Οι νέοι δεν απορρίπτουν την πρόοδο ή την ηγεσία. Θέλουν όμως οι συνθήκες εξέλιξης να είναι βιώσιμες», σημειώνει η Ανάλια Κόκκορη, People and Purpose Leader της Deloitte Ελλάδος. Η ίδια εξηγεί ότι οι νέες γενιές αναζητούν «οικονομική σταθερότητα, ψυχική ευημερία, ανάπτυξη δεξιοτήτων και αίσθηση σκοπού».
Η λέξη «σκοπός» εμφανίζεται πλέον συνεχώς στις συζητήσεις για την εργασία. Σχεδόν το 94% των Ελλήνων Gen Z δηλώνουν ότι χρειάζονται νόημα στη δουλειά τους για να αισθάνονται επαγγελματική ικανοποίηση. Για πολλούς εργοδότες μεγαλύτερων γενιών, αυτή η προσέγγιση ακούγεται συχνά ακατανόητη ή υπερβολική. Για τη νέα γενιά, όμως, είναι αυτονόητη.
Κάπως έτσι εξηγείται και το παράδοξο που συναντά ολοένα και συχνότερα η ελληνική αγορά εργασίας: επιχειρήσεις που δηλώνουν ότι «δεν βρίσκουν προσωπικό» και νέοι που απαντούν ότι «δεν βρίσκουν δουλειές που να αξίζει να κάνουν». Η σύγκρουση είναι εμφανέστερη σε κλάδους όπως η εστίαση, ο τουρισμός, το λιανεμπόριο και οι υπηρεσίες.
Εκεί όπου για χρόνια κυριαρχούσαν εξαντλητικά ωράρια, περιορισμένες αποδοχές και η λογική του «να λες και ευχαριστώ που έχεις δουλειά», η Gen Z εμφανίζεται πολύ λιγότερο διατεθειμένη να αποδεχθεί τις ίδιες συνθήκες.
«Δεν είναι ότι οι νέοι δεν θέλουν να δουλέψουν. Δεν θέλουν να δουλεύουν με όρους εξουθένωσης», λέει στέλεχος ανθρώπινου δυναμικού μεγάλης αλυσίδας λιανεμπορίου. «Αν αισθανθούν ότι δεν υπάρχει σεβασμός ή προοπτική, θα φύγουν πολύ γρήγορα».
Και πράγματι φεύγουν. Πολύ πιο εύκολα από ό,τι οι προηγούμενες γενιές. Οι συνεχείς αλλαγές εργασίας, που για τους boomers θεωρούνταν σχεδόν «στίγμα», για τη Gen Z αντιμετωπίζονται ως φυσιολογική αναζήτηση καλύτερων συνθηκών.
Η αγορά εργασίας δεν είναι πια τοπική. Ένας νέος εργαζόμενος μπορεί να δουλεύει εξ αποστάσεως για εταιρεία του εξωτερικού, να κάνει freelancing ή να αλλάζει εργασία πολύ συχνότερα χωρίς το άγχος της «σταθερής καριέρας» που χαρακτήριζε παλαιότερες εποχές.
Η τεχνολογία παίζει καταλυτικό ρόλο σε αυτή τη μετάβαση. Σύμφωνα με τη Deloitte, το 61% των Ελλήνων Gen Z χρησιμοποιούν ήδη εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης στην εργασία τους. Το AI αντιμετωπίζεται από πολλούς όχι ως απειλή αλλά ως εργαλείο προσωπικής ανάπτυξης, εκπαίδευσης και καλύτερης οργάνωσης της εργασίας. Ταυτόχρονα, όμως, οι νέοι θεωρούν ότι οι επιχειρήσεις κινούνται πιο αργά από τους ίδιους στην προσαρμογή στις νέες τεχνολογίες.
Από την άλλη πλευρά, οι ελληνικές επιχειρήσεις —στην πλειονότητά τους μικρές και οικογενειακές— δυσκολεύονται να ακολουθήσουν αυτές τις αλλαγές. Σύμφωνα με έρευνα της Randstad Hellas, οι επιχειρήσεις προβληματίζονται για τις αυξημένες απαιτήσεις των νεότερων εργαζομένων. Άλλωστε, στην ίδια έρευνα φαίνεται πως το 52% των εργοδοτών θεωρεί μεγαλύτερη πρόκληση το αυξημένο εργοδοτικό κόστος.
«Η Gen Z είναι πιο ανυπόμονη, πιο τολμηρή και θέλει περισσότερα χρήματα πιο γρήγορα», σημειώνει η Λήδα Σγουράκη, Director Professionals & Enterprise HR Services της Randstad Hellas. Την ίδια στιγμή, όμως, παραδέχεται ότι «τα ταλέντα πηγαίνουν σε μία δουλειά για τις αποδοχές, αλλά μένουν για την ευελιξία».
Είναι χαρακτηριστική η στάση που κρατάει ο Γιάννης Σ., δεκαοχτάρης που δίνει πανελλήνιες. Ανεξάρτητα από την απόδοσή του στις εξετάσεις, για το καλοκαίρι θέτει ως στόχο να βγάλει δίπλωμα για μηχανάκι, ώστε να δουλέψει ντελιβεράς: «Όποτε θέλω, χωρίς αφεντικό, και με καλά λεφτά». Αποκλείει δε το ενδεχόμενο να εργαστεί ως γκαρσόνι, καθώς δεν αντέχει «τις παραξενιές των άλλων» και απορρίπτει τη «δουλειά 7 ημέρες της εβδομάδα για 800 ευρώ».
Αυτό ακριβώς είναι το σημείο όπου συγκρούονται δύο διαφορετικοί κόσμοι. Οι μεγαλύτερες γενιές έμαθαν ότι η επαγγελματική επιτυχία απαιτεί υπομονή, θυσίες και αντοχή. Η Gen Z θεωρεί ότι η δουλειά πρέπει να χωρά μέσα στη ζωή -όχι η ζωή μέσα στη δουλειά. Οι νέοι εργαζόμενοι δεν εντυπωσιάζονται πλέον εύκολα από υποσχέσεις «καριέρας».
Ενδιαφέρονται περισσότερο για την ποιότητα της καθημερινότητας, για την ευελιξία, για το αν θα μπορούν να φύγουν στην ώρα τους ή να δουλέψουν εξ αποστάσεως. Και πριν στείλουν βιογραφικό, «σκανάρουν» τον εργοδότη με τον ίδιο τρόπο που οι προηγούμενες γενιές ερευνούσαν μια αγορά ακινήτου.