Οι απομιμήσεις κοστίζουν δισεκατομμύρια ευρώ κάθε χρόνο στην ευρωπαϊκή οικονομία, με τη βιομηχανία μόδας να καταγράφει τις μεγαλύτερες απώλειες.
Σύμφωνα με τα νέα πορίσματα του Γραφείου Διανοητικής Ιδιοκτησίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUIPO), το design αναδεικνύεται σε βασικό παράγοντα για τις αγοραστικές αποφάσεις των καταναλωτών, αυξάνοντας παράλληλα την έκθεση των επιχειρήσεων στην παραποίηση και την αντιγραφή.
Τα αποτελέσματα μιας νέας έρευνας σε επίπεδο ΕΕ δείχνουν ότι το 72% των ευρωπαίων καταναλωτών θεωρεί σημαντικό το design των προϊόντων κατά τη λήψη αποφάσεων για τις αγορές τους. Περίπου το ένα τρίτο (31 %) δηλώνει ότι το design είναι πολύ ή εξαιρετικά σημαντικό κατά την αγορά ενός προϊόντος. Επιπλέον, οι μισοί καταναλωτές της ΕΕ εκτιμούν το καλό design, ενώ σχεδόν 3 στους 4 (73%) είναι διατεθειμένοι να πληρώσουν περισσότερα για ένα προϊόν με καλύτερο design, όπως αναφέρει η έρευνα.
Το design είναι σημαντικό ιδίως για τους νεότερους καταναλωτές: το 80% των ατόμων ηλικίας 18 έως 24 ετών δηλώνει ότι επηρεάζει σημαντικά τις αποφάσεις αγοράς που λαμβάνει. Οι νέοι είναι επίσης περισσότερο διατεθειμένοι να πληρώσουν υψηλότερες τιμές για προϊόντα με καλύτερο design και είναι πιθανότερο να το συνδέσουν με θετικά συναισθήματα.
Αν εξετάσουμε τους διάφορους κλάδους, τα στοιχεία δείχνουν ότι το design παίζει ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο στους κλάδους των επίπλων και της μόδας, καθώς το 76% των καταναλωτών της ΕΕ το θεωρεί πολύ σημαντικό κατά την αγορά επίπλων και το 66% κατά την αγορά ενδυμάτων και αξεσουάρ.
Αν και η ποιότητα και η τιμή παραμένουν οι σημαντικότεροι παράγοντες που επηρεάζουν τις αγορές, το design παίζει ρόλο στη διαμόρφωση των προτιμήσεων των καταναλωτών, ιδίως μεταξύ των νεότερων γενεών.
Ωστόσο, η αξία του το καθιστά επίσης ευάλωτο στην παραποίηση/απομίμηση και την άνευ αδείας αντιγραφή, οι οποίες εξακολουθούν να είναι ευρέως διαδεδομένες σε βασικούς τομείς όπως η μόδα, τα έπιπλα, τα ηλεκτρονικά είδη και άλλα καταναλωτικά αγαθά.
Ο εκτελεστικός διευθυντής του EUIPO João Negrão δήλωσε τα εξής: «Το ευρωπαϊκό design αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα ανταγωνιστικά μας πλεονεκτήματα. Διαμορφώνει τα προϊόντα που εμείς εμπιστευόμαστε, εκτιμούμε και απολαμβάνουμε καθημερινά, βοηθώντας παράλληλα τις επιχειρήσεις να ξεχωρίσουν στην παγκόσμια αγορά.
Οι έρευνες επιβεβαιώνουν ότι οι καταναλωτές, και ιδίως οι νεότερες γενιές, αναγνωρίζουν την αξία ενός σχεδίου υψηλής ποιότητας. Η προστασία του design δίνει στους δημιουργούς την αυτοπεποίθηση να καινοτομούν και στις επιχειρήσεις το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα που χρειάζονται, συμβάλλοντας έτσι στην ανάπτυξη και την ανταγωνιστικότητα στις οποίες στηρίζεται η ευρωπαϊκή οικονομία».
Οι απομιμήσεις απειλούν το ευρωπαϊκό design
Τα προϊόντα παραποίησης/απομίμησης που μιμούνται την εμφάνιση γνήσιων προϊόντων έχουν διαδοθεί ευρέως, ως αποτέλεσμα της επέκτασης του ηλεκτρονικού εμπορίου και της επιρροής των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.
Περίπου το 13 % των Ευρωπαίων αναφέρουν ότι έχουν αγοράσει σκοπίμως προϊόντα παραποίησης/απομίμησης, ποσοστό που αυξάνεται στο 26 % μεταξύ των νεότερων καταναλωτών ηλικίας 15-24 ετών.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του EUIPO, ο κλάδος της μόδας και της ένδυσης, που σχετίζεται στενά με το design, εκτιμάται ότι παρουσιάζει ετήσιες απώλειες 12 δισεκατομμυρίων ευρώ, ενώ οι απομιμήσεις τσαντών χειρός, κοσμημάτων και ρολογιών κοστίζουν στους γνήσιους κατασκευαστές περίπου 2,7 δισεκατομμύρια ευρώ σε απώλειες πωλήσεων, κάθε χρόνο, σε ολόκληρη την ΕΕ.
Στην Ελλάδα, η παραποίηση/απομίμηση προκαλεί ετήσιες απώλειες ύψους 267 εκατομμυρίων ευρώ στον τομέα των ειδών ένδυσης και 76 εκατομμυρίων ευρώ στους τομείς των τσαντών χειρός, των κοσμημάτων και των ρολογιών.
Οι ΜμΕ είναι ιδιαίτερα ευάλωτες σε αυτό το είδος παραβίασης, καθώς συχνά βασίζονται σε μικρό αριθμό ξεχωριστών designπροϊόντων και έχουν περιορισμένη ικανότητα παρακολούθησης και επιβολής των δικαιωμάτων τους ως προς τα design τους.
Πέραν του οικονομικού αντικτύπου, τα προϊόντα παραποίησης/απομίμησης ενδέχεται να ενέχουν σοβαρούς κινδύνους για την υγεία και την ασφάλεια των καταναλωτών και για το περιβάλλον, καθώς συχνά δεν συμμορφώνονται προς τα πρότυπα ασφάλειας και ποιότητας. Έρευνες δείχνουν επίσης ότι το εμπόριο προϊόντων παραποίησης/απομίμησης συνδέεται με τα δίκτυα οργανωμένου εγκλήματος και σε ορισμένες περιπτώσεις, με την εργασιακή εκμετάλλευση.
Το design ως στρατηγικό επιχειρηματικό πλεονέκτημα
Οι κλάδοι που βασίζονται στο design αντιπροσωπεύουν σημαντικό μερίδιο της οικονομικής δραστηριότητας και της απασχόλησης στην ΕΕ. Αυτές οι επιχειρήσεις απασχολούν περίπου 28 εκατομμύρια άτομα, αντιπροσωπεύοντας περίπου το 13% της απασχόλησης στην ΕΕ, και παράγουν πάνω από το 16% του ΑΕΠ της ΕΕ.
Περαιτέρω μελέτες του EUIPO δείχνουν ότι οι μικρές επιχειρήσεις που καταχωρίζουν τα design τους αποφέρουν σχεδόν 30% περισσότερα έσοδα ανά εργαζόμενο και καταβάλλουν μισθούς σχεδόν 25% υψηλότερους σε σύγκριση με εκείνες που δεν διαθέτουν καταχωρισμένα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας. Ωστόσο, παρά τα οφέλη αυτά, μόνο το 1 % περίπου των ΜμΕ στην ΕΕ κατέχουν καταχωρισμένα δικαιώματα επί του design των προϊόντων τους.
Το EUIPO προωθεί ενεργά την προστασία και την επιβολή της νομοθεσίας στον τομέατου design, ιδίως για τις ΜμΕ. Στις ενέργειες αυτές περιλαμβάνονται προγράμματα χρηματοδοτικής στήριξης, όπως το Ταμείο για τις ΜΜΕ, συμβουλευτικές υπηρεσίες, συμπεριλαμβανομένης της υπηρεσίας IP Scan και εργαλεία επιβολής, όπως η πλατφόρμα IP Enforcement Portal.
Επιπλέον, το EUIPO συνεργάζεται στενά με άλλους οργανισμούς, όπως η Europol και η Frontex, καθώς και με τις αρχές επιβολής του νόμου των κρατών μελών, με σκοπό την καταπολέμηση των εγκλημάτων κατά της διανοητικής ιδιοκτησίας σε ολόκληρη την ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των συντονισμένων δράσεων μεγάλης κλίμακας που στοχεύουν στα προϊόντα παραποίησης/απομίμησης.
Το EUIPO διοργανώνει επίσης τα βραβεία DesignEuropa Awards, έναν διαγωνισμό design της ΕΕ που αναδεικνύει εξαιρετικά design και τους δημιουργούς τους, από καταξιωμένους πρωτοπόρους έως ανερχόμενους καινοτόμους, ενώ παράλληλα ενισχύει τη σημασία της προστασίαςτου design. Τα βραβεία, τα οποία εορτάζουν τη 10η επέτειό τους το 2026, αναδεικνύουν επίσης την πλούσια σχεδιαστική κληρονομιά της Ευρώπης και τη σημαντική συμβολή της στον πολιτισμό, τη δημιουργικότητα και την καθημερινή ζωή.
Στο πλαίσιο πρόσφατης νομοθετικής μεταρρύθμισης για τον εκσυγχρονισμό της νομοθεσίας της ΕΕ για το design προβλέπονται απλουστευμένες διαδικασίες, χαμηλότερο κόστος και η προστασία του design καθίσταται πιο προσβάσιμη, μεταξύ άλλων με νέους τρόπους αναπαράστασης καινοτόμων και κινούμενων design.
Η καταχώριση ενωσιακού design παρέχει στις επιχειρήσεις ταχεία και οικονομικά αποδοτική προστασία σε ολόκληρη την αγορά της ΕΕ μέσω ενιαίας αίτησης που υποβάλλεται ηλεκτρονικά στο EUIPO. Το τέλος αίτησης ξεκινά από τα 350 EUR. Τα καταχωρισμένα design της ΕΕ ισχύουν και μπορούν να επιβληθούν και στα 27 κράτη μέλη της ΕΕ και μπορούν να ανανεώνονται κάθε 5 έτη για διάστημα έως και 25 ετών.