Ειδικές αποζημιώσεις-μπόνους με στόχο να μη χαθούν κονδύλια του Ταμείου Ανάκαμψης (ΤΑΑ) θα καταβάλει το δημόσιο για μεγάλα έργα, αρμοδιότητας του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών. Στόχος να αποτραπεί η απώλεια πόρων μετά την 31η Αυγούστου.
Οι διαδικασίες προβλέπονται σε σχετική προτεινόμενη διάταξη, η οποία περιλήφθηκε στο νομοσχέδιο – σκούπα του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών. Η διάταξη καλύπτει μεγάλα έργα (με προϋπολογισμό άνω των 100 εκατ. ευρώ) που εκτελούνται στο πλαίσιο του τομεακού προγράμματος του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών με χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης. Το υπουργείο Υποδομών είναι ο μεγαλύτερος αποδέκτης κονδυλίων (επιδοτήσεων) του ΤΑΑ, το ύψος των οποίων συνολικά ξεπερνά τα 2,4 δισ. ευρώ.
Η ειδική διαδικασία fast track που περιγράφεται στο νομοσχέδιο έρχεται να καλύψει εκ των υστέρων τις διαδικασίες… slow track που κατά παράδοση ακολουθούνται στα ελληνικά δημόσια έργα, αλλά με αρκετά «τσουχτερό» κόστος για τους φορολογούμενους, το οποίο δεν μπορεί να προσδιορισθεί με ακρίβεια σε αυτή τη φάση:
- Σε όσα μεγάλα έργα οι καθυστερήσεις με διάφορες αιτίες φέρνουν τα χρονοδιαγράμματα ολοκλήρωσης πέραν των προθεσμιών που ορίζονται από το πρόγραμμα του Ταμείου Ανάκαμψης, το Δημόσιο θα δώσει στους εργολάβους πρόσθετες αποζημιώσεις για να τα ολοκληρώσουν ταχύτερα, οι οποίες θα αφαιρούνται από το πρόγραμμα δημοσίων επενδύσεων, δηλαδή θα πληρώνονται με εθνικούς πόρους.
- Έτσι, η κυβέρνηση υπολογίζει ότι τελικά δεν θα χαθούν κονδύλια του ΤΑΑ, αν και έμμεσα θα υπάρξει απώλεια, η οποία θα πληρωθεί από τον κρατικό προϋπολογισμό.
- Η προτεινόμενη ρύθμιση δεν αποκλείει να μην ολοκληρωθούν τα έργα στην ώρα τους και με αυτή τη διαδικασία, οπότε θα χαθούν τα κονδύλια του ΤΑΑ και οι εργολάβοι θα κληθούν να επιστρέψουν εντόκως τις πρόσθετες αποζημιώσεις που θα έχουν λάβει.
Τι προβλέπει η νέα ρύθμιση
Ειδικότερα, με την προτεινόμενη ρύθμιση:
- Παρέχεται στην Προϊσταμένη Αρχή η δυνατότητα να συντέμνει ή να τροποποιεί τις εγκεκριμένες προθεσμίες των έργων που συγχρηματοδοτούνται από το ΤΑΑ, με αποκλειστικό σκοπό την εναρμόνισή τους με τα αυστηρά χρονικά ορόσημα του προγράμματος. Η σχετική απόφαση εκδίδεται εντός του αναγκαίου χρόνου και κοινοποιείται άμεσα στον ανάδοχο.
- Καθιερώνεται η αναγνώριση δικαιώματος αποζημίωσης στον ανάδοχο, εφόσον παραδώσει το έργο εμπρόθεσμα εντός των νέων, συντετμημένων προθεσμιών. Η αποζημίωση αυτή εγγράφεται σε Ανακεφαλαιωτικό Πίνακα Εργασιών (Α.Π.Ε.) σε διακριτή ενότητα.
- Θεσπίζεται σύντομη και αποκλειστική προθεσμία για την άσκηση ένστασης από τον ανάδοχο. Κατά την ένσταση, ο ανάδοχος πρέπει να υποβάλει εναλλακτικό χρονοδιάγραμμα. Η άσκηση της ένστασης αναστέλλει τα αποτελέσματα της απόφασης σύντμησης.
- Η αποδοχή της απόφασης της Προϊσταμένης Αρχής επί του αιτήματος αποζημίωσης από τον ανάδοχο, συνιστά ταυτόχρονα παραίτηση από κάθε άλλο ένδικο ή ενδικοφανές μέσο, προκειμένου να διασφαλιστεί η ταχεία πρόοδος του έργου.
- Καθιερώνεται μια ειδική, γρήγορη διαδικασία επίλυσης διαφορών μέσω διαιτησίας. Αυτή περιλαμβάνει τριμελές διαιτητικό δικαστήριο, αυστηρές προθεσμίες ορισμού διαιτητών, δυνατότητα πραγματογνωμοσύνης, έκδοση απόφασης εντός τεσσάρων μηνών και άμεση εκτελεστότητα της διαιτητικής απόφασης. Η διαδικασία αυτή εφαρμόζεται και για την επίλυση τυχόν διαφορών που θα ανακύψουν μέχρι την περάτωση του έργου.
- Εάν το έργο δεν ολοκληρωθεί εγκαίρως, η αποζημίωση που τυχόν έχει καταβληθεί καθίσταται ληξιπρόθεσμη και απαιτητή έντοκα (με τον νόμιμο τόκο υπερημερίας) και συμψηφίζεται με οφειλές ή εγγυητικές επιστολές του αναδόχου.
- Η αποζημίωση αποτελεί επιλέξιμη δαπάνη και καλύπτεται από το Εθνικό Σκέλος του Αναπτυξιακού Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων, με ένταξη στο τομεακό πρόγραμμα ανάπτυξης του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών.
Χαρτοφυλάκιο έργων 2,4 δισ. με ατελείωτα προβλήματα
Αυτές οι ανορθόδοξες διαδικασίες υλοποίησης των έργων του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών αντανακλούν τα σοβαρά προβλήματα στον σχεδιασμό και την υλοποίηση μεγάλων τεχνικών έργων που εντάχθηκαν στο Ταμείο Ανάκαμψης.
Το υπουργείο έχει το μεγαλύτερο χαρτοφυλάκιο έργων που υλοποιούνται με επιδοτήσεις από το Ταμείο Ανάκαμψης, συνολικού προϋπολογισμού 2.402.740.984 ευρώ, σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία (Νοέμβριος 2025).
Εξαρχής ήταν σαφές ότι οι παθογένειες στα δημόσια έργα στην Ελλάδα, σε συνδυασμό με τις αυστηρές προθεσμίες του ΤΑΑ (που προβλέπουν «ξαφνικό θάνατο» - απώλεια κονδυλίων όταν υπάρχουν καθυστερήσεις) θα δημιουργούσαν εκρηκτικά προβλήματα όταν θα πλησίαζε η λήξη των προθεσμιών για τις οποίες έχει δεσμευθεί η κυβέρνηση έναντι των Βρυξελλών.
Το πακέτο έργων που υλοποιεί το υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών και τώρα θα απαιτήσει «μπόνους» στους εργολάβους για να γίνουν στην ώρα τους (αν γίνουν…) περιλαμβάνει στρατηγικές παρεμβάσεις που εκτείνονται από την κατασκευή μεγάλων αυτοκινητόδρομων και την ανασυγκρότηση πληγεισών περιοχών, μέχρι την πράσινη μετάβαση των συγκοινωνιών και την οργανωτική/ψηφιακή μεταρρύθμιση.
Αναλυτικά, τα έργα που συνθέτουν τον προϋπολογισμό των 2,4 δισ. ευρώ είναι τα εξής:
- Βόρειος Οδικός Άξονας Κρήτης (ΒΟΑΚ): Η κατασκευή του πολυαναμενόμενου αυτοκινητόδρομου που θα αλλάξει τον συγκοινωνιακό χάρτη της Κρήτης και θα αναβαθμίσει την οδική ασφάλεια στο νησί.
- Αυτοκινητόδρομος Κεντρικής Ελλάδας Ε-65 (Βόρειο Τμήμα): Η ολοκλήρωση του βόρειου τμήματος του αυτοκινητόδρομου, που θα ενώσει την Κεντρική Ελλάδα με την Εγνατία Οδό, ενισχύοντας την περιφερειακή ανάπτυξη.
- Παρεμβάσεις Αναβάθμισης σε Περιφερειακά Αεροδρόμια: Στοχευμένες επενδύσεις για τον εκσυγχρονισμό των περιφερειακών αερολιμένων, με στόχο την ενίσχυση του τουρισμού και της τοπικής συνδεσιμότητας.
- Αποκατάσταση της προσβασιμότητας μετά την κακοκαιρία “DANIEL”: Ένα από τα πιο πιεστικά και κρίσιμα έργα του υπουργείου, που αφορά την ανακατασκευή γεφυρών, οδικών δικτύων και συνοδών υποδομών στις περιοχές (κυρίως της Θεσσαλίας), οι οποίες ισοπεδώθηκαν από τη θεομηνία.
- Ηλεκτροκίνηση Συγκοινωνιών: Ανανέωση του στόλου των μέσων μαζικής μεταφοράς με λεωφορεία αντιρρυπαντικής τεχνολογίας, στοχεύοντας στη μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος των αστικών μεταφορών.
- Εξοπλισμός γεφυρών με σύγχρονα συστήματα αισθητήρων («έξυπνες γέφυρες») για τη δομική παρακολούθησή τους σε πραγματικό χρόνο, εξασφαλίζοντας την προληπτική συντήρηση και την ασφάλεια των χρηστών.
Επιπλέον, στο χαρτοφυλάκιο περιλαμβάνονται το ολοκληρωμένο σύστημα διαχείρισης υποδομών και μεταφορών και η οργανωτική μεταρρύθμιση στον τομέα των σιδηροδρόμων.