Η “πρώτη αρωγή” είναι ένα από τα άμεσα μέτρα που μπορεί να ληφθούν για την ταχεία οικονομική ενίσχυση των πληγέντων μετά από σοβαρές φυσικές καταστροφές. Ωστόσο, η πρώτη αρωγή χορηγείται υπό συγκεκριμένους όρους και προϋποθέσεις, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι η στήριξη θα καταλήξει σε όσους την έχουν πραγματικά ανάγκη. Το μέτρο ενεργοποιείται σε περιπτώσεις που έχουν προκληθεί εκτεταμένες και σοβαρές υλικές ζημιές εξαιτίας ενός ακραίου φυσικού φαινομένου και μπορεί να λάβει τις εξής μορφές:
α) Πρώτη αρωγή έναντι επιχορήγησης σε επιχειρήσεις ή και αγροτικές εκμεταλλεύσεις, των οποίων τα στοιχεία ενεργητικού (πλην κτιρίων) έχουν υποστεί ζημιά λόγω φυσικής καταστροφής. Aποτελεί εφάπαξ ποσό έναντι της τελικής επιχορήγησης που δικαιούται μία επιχείρηση, το ύψος της εξαρτάται από την έκταση της ζημιάς που έχει υποστεί η επιχείρηση και συμψηφίζεται με την τελική επιχορήγηση.
β) Πρώτη αρωγή έναντι στεγαστικής συνδρομής σε πολίτες και επιχειρήσεις για κτίρια που έχουν υποστεί ζημιά από φυσική καταστροφή, ανάλογα με τη σοβαρότητα της βλάβης. Αποτελεί εφάπαξ ποσό έναντι της στεγαστικής συνδρομής που δικαιούται ένας αιτών, το ύψος της εξαρτάται από την έκταση της ζημιάς στο κτίριο και συμψηφίζεται με τη στεγαστική συνδρομή.
γ) Αποζημίωση οικοσκευής σε πληγέντα νοικοκυριά των οποίων οι κατοικίες έχουν υποστεί βλάβες λόγω φυσικής καταστροφής.
Η υλοποίηση της πρώτης αρωγής έναντι επιχορήγησης στις πυρκαγιές του 2021
Το συγκεκριμένο μέτρο ενεργοποιήθηκε για πρώτη φορά στη περίπτωση των πυρκαγιών που εκδηλώθηκαν από 1 Μαΐου 2021 έως 2 Σεπτεμβρίου του 2021 σε διάφορες περιοχές της χώρας , σύμφωνα με την από 13.08.2021 ΠΝΠ, όπως κυρώθηκε με τα άρθρα 2 και 3 του ν. 4824/2021. Ειδικότερα για τη χορήγηση πρώτης αρωγής έναντι επιχορήγησης σε επιχειρήσεις και αγροτικές και κτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις, με την υπό στοιχεία ΓΔΟΥ 841/18.08.2021 (Β’ 3853) κοινή υπουργική απόφαση (ΚΥΑ) προβλέφθηκε η καταβολή ενίσχυσης:
α) 2.000, 4.000 ή 8.000 ευρώ προς επιχειρήσεις και φορείς, ανάλογα με το μέγεθος ζημιάς που υπέστησαν και
β) 1.000, 2.000 ή 4.000 ευρώ προς αγροτικές εκμεταλλεύσεις, ανάλογα με την έκταση των πληγεισών καλλιεργειών τους.
Διαδικασία υποβολής αιτήσεων πρώτης αρωγής έναντι επιχορήγησης
Ο ενδιαφερόμενος/η ενδιαφερόμενη υπέβαλε ψηφιακά στο arogi.gov.gr αίτηση χορήγησης πρώτης αρωγής, η οποία επείχε και θέση υπεύθυνης δήλωσης. Με την εν λόγω αίτηση, ο αιτών/η αιτούσα δήλωνε μεταξύ άλλων:
- ότι έχει υποστεί υλικές ζημιές που προκλήθηκαν από τις πυρκαγιές του 2021 σε στοιχεία ενεργητικού, καθώς και τη σοβαρότητα των ζημιών,
- ότι πληροί τις προϋποθέσεις της από 13 Αυγούστου 2021 ΠΝΠ (Α’ 143), καθώς και του ν. 4797/2021 (Α’ 66) και της υπό στοιχεία 74617ΕΞ2021/23.06.2021 απόφασης (Β` 2670) για την επιχορήγηση για την αντιμετώπιση ζημιών.
Κατά την υποβολή της αίτησης ο αιτών/η αιτούσα ενημερωνόταν αναλυτικά για τους όρους και τις προϋποθέσεις χορήγησης της πρώτης αρωγής, για τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τη λήψη της, για θέματα συμψηφισμών έναντι του τελικού ποσού που δικαιούται ως τελική επιχορήγηση, καθώς και για την ενδεχόμενη υποχρέωση επιστροφής αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών.
Επιστροφή αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών
Επισημαίνεται εκ νέου ότι η πρώτη αρωγή χορηγείται ως εφάπαξ ενίσχυση έναντι της τελικής επιχορήγησης που δικαιούται ο πληγέντας. Ως εκ τούτου, ο λήπτης της ενίσχυσης οφείλει στη συνέχεια να υποβάλει αίτηση στην αρμόδια Περιφέρεια για καταγραφή και εκτίμηση της ζημιάς από τις επιτροπές κρατικής αρωγής, καθώς και πλήρη φάκελο για την επιχορήγηση του ν. 4797/2021 (Α’ 66).
Η αρχική προθεσμία υποβολής αίτησης και φακέλου ήταν 31η Ιανουαρίου 2022. Ωστόσο, για τον σκοπό της επιστροφής των ποσών της πρώτης αρωγής, λήφθηκε υπόψη προθεσμία τεσσάρων ετών από την ημερομηνία εκάστης πυρκαγιάς, εξαντλώντας το περιθώριο των τεσσάρων ετών που επιτρέπουν οι Κανονισμοί (ΕΕ) 651/2014, 2022/2472και 2022/2473 για τη χορήγηση ενισχύσεων.
Περιπτώσεις επιστροφής αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών
- Σε περίπτωση μη υποβολής αίτησης ή φακέλου μέχρι τέσσερα έτη από την πυρκαγιά ή αν ο λήπτης πρώτης αρωγής δεν κριθεί δικαιούχος επιχορήγησης από τις αρμόδιες επιτροπές κρατικής αρωγής της Περιφέρειας, τότε το συνολικό ποσό ενίσχυσης επιστρέφεται στο ελληνικό Δημόσιο ως αχρεωστήτως καταβληθέν, εντόκως από τη στιγμή που τέθηκε στη διάθεση του δικαιούχου και σύμφωνα με το επιτόκιο ανάκτησης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
- Το ίδιο ισχύει και σε περιπτώσεις ψευδούς δήλωσης ή μη τήρησης των όρων χορήγησης.
- Σε περίπτωση που το δικαιούμενο ποσό της τελικής επιχορήγησης -το οποίο συναρτάται με την εκτίμηση ζημιάς από τις αρμόδιες επιτροπές κρατικής αρωγής- είναι μικρότερο από το ποσό που έλαβε ο δικαιούχος ως πρώτη αρωγή, τότε το υπερβάλλον ποσό επιστρέφεται στο ελληνικό Δημόσιο ως αχρεωστήτως καταβληθέν, επίσης εντόκως.
Διαδικασία επιστροφής αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών
Σε αυτό το πλαίσιο και σε συνέχεια συνεργασίας όλων των αρμόδιων υπηρεσιών, η διαδικασία επιστροφής των αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών, σύμφωνα με την ΓΔΟΥ 841/18.08.2021 (Β’ 3853) ΚΥΑ, έχει ως εξής:
- Για τις περιπτώσεις μη υποβολής αίτησης ή και φακέλου στην Περιφέρεια, καθώς και εκτίμησης μηδενικής ζημιάς, η Γενική Γραμματεία Αποκατάστασης Φυσικών Καταστροφών και Κρατικής Αρωγής του Υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας προβλέπεται να αποστείλει στην ΑΑΔΕ καταστάσεις με στοιχεία που απέστειλαν οι Περιφέρειες. Η ΑΑΔΕ προβαίνει σε διασταύρωση των στοιχείων με την πρώτη αρωγή και στον υπολογισμό των αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών και του αναλογούντος τόκου. Κατόπιν, αποστέλλει στη Γενική Διεύθυνση Οικονομικών Υπηρεσιών (ΓΔΟΥ) του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών κατάσταση με τους υπόχρεους επιστροφής.
- Για τις περιπτώσεις υποβολής φακέλων με ελλιπή δικαιολογητικά ή φακέλων με πλήρη δικαιολογητικά για τους οποίους όμως το ποσό επιχορήγησης υπολείπεται της χορηγηθείσας πρώτης αρωγής, η Γενική Γραμματεία Αποκατάστασης Φυσικών Καταστροφών και Κρατικής Αρωγής αποστέλλει τους φακέλους στη ΓΔΟΥ του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών προς έλεγχο και εκκαθάριση. Η ΓΔΟΥ προσδιορίζει το ποσό προς επιστροφή και αποστέλλει στην ΑΑΔΕ σχετική κατάσταση με τους υπόχρεους προς επιστροφή, προκειμένου η ΑΑΔΕ να προβεί σε διασταύρωση με την πρώτη αρωγή και στον υπολογισμό των ποσών και του αναλογούντος τόκου.
- Ακολουθεί η έκδοση από τη ΓΔΟΥ απόφαση επιστροφής, η οποία και θα κοινοποιηθεί στους υπόχρεους ψηφιακά στον λογαριασμό τους στην ΑΑΔΕ. Κατόπιν εκδίδονται από την ΑΑΔΕ σχετικές ταυτότητες οφειλής και ατομική ειδοποίηση στο myAADE, ενώ ο υπόχρεος ενημερώνεται και με μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου.
Επισημαίνεται ότι, στις περιπτώσεις αγροτικών εκμεταλλεύσεων έχει ήδη υλοποιηθεί συμψηφισμός των τυχόν αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών με την επιχορήγηση που έλαβαν για τις ζημιές σε φυτικό κεφάλαιο μέσω του ΕΛΓΑ και συνεπώς η επιστροφή αφορά το υπολειπόμενο ποσό που δεν μπόρεσε να συμψηφιστεί.
Συνολικά, μετά και τον συμψηφισμό από τον ΕΛΓΑ, περίπου 814 επιχειρήσεις και 2.880 αγρότες οφείλουν να επιστρέψουν το σύνολο ή μέρος της πρώτης αρωγής που έλαβαν. Ειδικότερα 771 επιχειρήσεις και 2.339 αγρότες που δεν υπέβαλαν αίτηση εντός τεσσάρων ετών από την πυρκαγιά οφείλουν να επιστρέψουν την πρώτη αρωγή, ενώ 43 επιχειρήσεις και 541 αγρότες που υπέβαλαν μεν αίτηση ωστόσο η δικαιούμενη επιχορήγηση υπολείπεται του ποσού της πρώτης αρωγής που έλαβαν ή κρίνονται μη δικαιούχοι καθώς δεν πληρούν τις απαραίτητες προϋποθέσεις, οφείλουν να επιστρέψουν μέρος της πρώτης αρωγής ή το σύνολο αυτής, αντίστοιχα.
Δυνατότητα ρύθμισης για τα αχρεωστήτως καταβληθέντα ποσά
Επισημαίνεται, ότι για την επιστροφή των αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών και των αναλογούντων τόκων έχει προβλεφθεί με σχετική νομοθετική ρύθμιση η δυνατότητα ρύθμισης των οφειλών.
Ειδικότερα, οι λήπτες πρώτης αρωγής που θα πρέπει να επιστρέψουν εντόκως ποσό πρώτης αρωγής ως αχρεωστήτως καταβληθέν, μπορούν να καταβάλουν το εν λόγω ποσό είτε εφάπαξ είτε να προβούν σε ρύθμιση της οφειλής τους δυνάμει του άρθρου 23 του ν. 5116/2024 (Α’ 140) και της υπό στοιχεία Α1091/08.07.2025 (Β’ 3728) ΚΥΑ, σε έως σαράντα οκτώ (48) μηνιαίες δόσεις, εφαρμοζόμενης αναλόγως της υποπαρ. Α.2. της παρ. Α του άρθρου πρώτου του ν. 4152/2013 (Α’ 107), περί της πάγιας ρύθμισης οφειλών.