Σε απλή στατιστική καταγραφή των αυξήσεων που επέβαλαν οι ασφαλιστικές εταιρείες στα ισόβια προγράμματα υγείας, χωρίς να κινήσει διαδικασίες επιβολής των προβλεπόμενων κυρώσεων, προχώρησε η Ανεξάρτητη Αρχή Ελέγχου Αγοράς και Προστασίας του Καταναλωτή, παρότι τονίζει την «ανάγκη καθαρότερης τεκμηρίωσης και μεγαλύτερης διαφάνειας».
Αυτό σημειώνουν στο Euro2day.gr νομικοί καταναλωτικών οργανώσεων που παρακολουθούν το θέμα, υπενθυμίζοντας ότι στο παρελθόν (από το 2011) η Γενική Γραμματεία Καταναλωτή, την οποία διαδέχθηκε η Ανεξάρτητη Αρχή, είχε επιβάλει βαρύτατα πρόστιμα σε ασφαλιστικές εταιρείες και ακολούθησε μακρά νομική αντιπαράθεση, που κατέληξε στη δικαίωση των θέσεων της Πολιτείας, με απόφαση που δημοσίευσε πρόσφατα το ΣτΕ.
Όπως αναφέρουν οι ίδιοι, η Αρχή καταγράφει στην ανακοίνωσή της, με αρκετή σαφήνεια, ότι οι αυξήσεις που ανακοινώθηκαν στους ασφαλισμένους από 11 εταιρείες και ήταν κατά μέσο όρο της τάξεως του 8% δεν πληρούν τις προϋποθέσεις διαφάνειας, για την παραβίαση των οποίων έχουν επιβληθεί στο παρελθόν μεγάλα πρόστιμα στις ασφαλιστικές.
Σημειώνεται ότι η απόφαση 2196/2025 του ΣτΕ έχει ξεκαθαρίσει οριστικά τις υποχρεώσεις των ασφαλιστικών εταιρειών και η Αρχή, όπως επισημαίνεται από τις καταναλωτικές οργανώσεις, θα όφειλε να «πατήσει» στην απόφαση αυτή και να επιβάλει πρόστιμα. Αντ’ αυτού, η Αρχή λειτούργησε ως στατιστικός μηχανισμός καταγραφής των στοιχείων για τις αυξήσεις και έδωσε στις εταιρείες νέα ευκαιρία να επανέλθουν διορθωτικά, παρέχοντας πρόσθετα στοιχεία.
Όπως αναφέρει η ανακοίνωση της Αρχής,
- «σε αρκετές περιπτώσεις, στην αιτιολόγηση των αυξήσεων δεν διαχωρίζεται με επαρκή σαφήνεια το νοσοκομειακό κόστος, η ηλικιακή μεταβολή, οι συμβατικοί όροι αναπροσαρμογής που είχαν συμφωνηθεί κατά τη σύναψη του συμβολαίου και οι λοιποί παράγοντες που επηρεάζουν την τελική επιβάρυνση του ασφαλισμένου.
- Επιπρόσθετα, οι επιστολές ενημέρωσης των ασφαλισμένων δεν έχουν ενιαία μορφή και δεν περιλαμβάνουν πάντα, μέσα στο ίδιο έγγραφο, το παλαιό ασφάλιστρο, το νέο ασφάλιστρο, το ακριβές ποσοστό αύξησης, την ημερομηνία εφαρμογής και σαφή εξήγηση της βάσης υπολογισμού».
Η απόφαση του ΣτΕ, πάντως, την οποία μοιάζει να αγνοεί η Αρχή, προσδιορίζει με μεγάλη σαφήνεια τις υποχρεώσεις των εταιρειών. Αναγνωρίζει μεν ότι είναι νόμιμη η ύπαρξη ρητρών στα συμβόλαια που επιτρέπουν αναπροσαρμογή, αλλά με την προϋπόθεση της τήρησης αυστηρών κανόνων διαφάνειας. Το Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο απέρριψε την αίτηση αναίρεσης ασφαλιστικής εταιρείας, η οποία ζητούσε ακύρωση των προστίμων που είχαν επιβληθεί από το υπουργείο Εμπορίου.
Το ΣτΕ αναγνωρίζει ότι οι ασφαλίσεις υγείας είναι μακροχρόνιες συμβάσεις και το κόστος τους εξαρτάται από αστάθμητους, μελλοντικούς παράγοντες (όπως ο πληθωρισμός στο κόστος των υπηρεσιών υγείας), τους οποίους η εταιρεία δεν ελέγχει. Συνεπώς, η ανάγκη να διατηρούνται τα ασφάλιστρα «επαρκή» αποτελεί σπουδαίο λόγο που δικαιολογεί, κατ' αρχήν, την ύπαρξη ρήτρας μονομερούς αναπροσαρμογής.
Οι τρεις προϋποθέσεις του ΣτΕ
Ωστόσο, το δικαστήριο θέτει τρεις ξεκάθαρες προϋποθέσεις (βάσει του ν. 2251/1994 περί προστασίας καταναλωτή), προκειμένου μια τέτοια ρήτρα να είναι έγκυρη και όχι καταχρηστική:
Σαφής Αιτιολόγηση: Ο «σοβαρός λόγος» της αναπροσαρμογής πρέπει να αναφέρεται ρητά μέσα στη σύμβαση.
Κατανοητά Κριτήρια: Το συμβόλαιο πρέπει να περιλαμβάνει ειδικά και εύλογα κριτήρια. Ο μέσος ασφαλισμένος οφείλει να είναι σε θέση να κατανοήσει πώς θα αυξηθεί το ασφάλιστρό του και να αξιολογήσει τον μελλοντικό οικονομικό αντίκτυπο στην τσέπη του.
Διαρκής Ενημέρωση και Διαφάνεια: Πρέπει να παρέχεται επαρκής πληροφόρηση τόσο πριν την υπογραφή της σύμβασης (π.χ. ιστορικά στοιχεία για την εξέλιξη των ασφαλίστρων), όσο και κατά τη διάρκειά της. Η εταιρεία δεσμεύεται να δίνει στον πελάτη τα απαραίτητα δεδομένα εγκαίρως, ώστε εκείνος να μπορεί να ελέγξει αν η αύξηση έγινε σωστά και να ασκήσει τα νόμιμα δικαιώματά του.
Με άλλα λόγια, το νομικό πεδίο (νόμος για την προστασία καταναλωτή και ερμηνεία του από τη Δικαιοσύνη) είναι απολύτως σαφές και επιτρέπει στην Αρχή για την Προστασία του Καταναλωτή να επιβάλλει πρόστιμα στις ασφαλιστικές εταιρείες για αδιαφάνεια στις αυξήσεις ασφαλίστρων. Όμως η Αρχή, τουλάχιστον σε αυτά τα πρώτα βήματά της σε αυτόν τον τομέα, περιορίζεται σε στατιστικές καταγραφές και φιλικές παραινέσεις, τονίζουν οι νομικοί των καταναλωτικών οργανώσεων.