Η αίθουσα ήταν κατάμεστη, ενώ, όπως αναφέρθηκε, αρκετοί από όσους προσήλθαν δεν κατάφεραν τελικά να μπουν, λόγω της μεγάλης προσέλευσης. Ενδεικτική της απήχησης του βιβλίου είναι και η πορεία του στην αγορά, καθώς μέσα σε μόλις δέκα ημέρες κυκλοφορίας έχει ήδη μπει στη 10η χιλιάδα.
Οι ομιλητές της βραδιάς
Τη συζήτηση συντόνισε η δημοσιογράφος Δώρα Αναγνωστοπούλου, η οποία αναφέρθηκε στη διαδρομή του Μιχάλη Σάλλα ως οικονομολόγου, ακαδημαϊκού και τραπεζίτη με πολυετή παρουσία στον ελληνικό χρηματοπιστωτικό χώρο.
Για το βιβλίο μίλησαν ο πρώην υπουργός και ομότιμος καθηγητής Οικονομικών Παναγιώτης Ρουμελιώτης, ο καθηγητής του London Business School Ηλίας Παπαϊωάννου και η ιστορικός Μαρία Ευθυμίου.
Ο Παναγιώτης Ρουμελιώτης στάθηκε στη διαδρομή του Μιχάλη Σάλλα στην Tράπεζα Πειραιώς και στη μεταμόρφωσή της από μια μικρή τράπεζα στις αρχές της δεκαετίας του ’90, με ποσοστό 0,12% σε κυρίαρχη δύναμη του ελληνικού τραπεζικού συστήματος. Αναφέρθηκε επίσης στις χιλιάδες προσωπικές σημειώσεις του συγγραφέα, οι οποίες αξιοποιήθηκαν στο βιβλίο, αλλά και στην ανάλυσή του για την πορεία προς την κρίση χρέους και τα μνημόνια.
Ο Ηλίας Παπαϊωάννου, από την πλευρά του, στάθηκε στα πλεονεκτήματα του βιβλίου, σημειώνοντας ότι είναι ευανάγνωστο, ανοίγει συζητήσεις και οδηγεί τον αναγνώστη να επανεξετάσει βεβαιότητες για την πορεία της χώρας. Όπως ανέφερε, η αξία του βρίσκεται στο ότι βλέπει την Ελλάδα ταυτόχρονα μέσα από το επιχειρείν και τον δημόσιο τομέα, ενώ εντάσσει την ελληνική διαδρομή μετά το 1970 στο ευρύτερο διεθνές περιβάλλον.
Υπογράμμισε ακόμη την ολιστική ματιά του βιβλίου, καθώς δεν περιορίζεται στη μακροοικονομία, αλλά εξετάζει το κράτος, την επιχειρηματικότητα, την περιφέρεια και τις κοινωνικές ομάδες.
Στο πλαίσιο αυτό, αναφέρθηκε και στη διάκριση που κάνει ο Μιχάλης Σάλλας στις τέσσερις «Ελλάδες». Την Ελλάδα του βιοπορισμού, την Ελλάδα της δημόσιας προστασίας, την Ελλάδα της εξωστρέφειας και της δημιουργίας και την Ελλάδα της ισχύος, περιγράφοντας πώς αυτές άλλοτε ανταγωνίζονται και άλλοτε συνεργάζονται μεταξύ τους.
Η συγκίνηση της Μαρίας Ευθυμίου
Ιδιαίτερη ήταν η παρέμβαση της Μαρίας Ευθυμίου, η οποία εξήγησε ότι συγκινήθηκε διαβάζοντας το βιβλίο. Όπως είπε, παρότι η ίδια δεν είναι σχετική με τα οικονομικά, διαπίστωσε πόσο μοιάζουν όσα καταγράφει ο Μιχάλης Σάλλας για τη σύγχρονη Ελλάδα με όσα μελετά η ίδια για τη δημιουργία και την εξέλιξη του ελληνικού κράτους.
Στάθηκε κυρίως στις νοοτροπίες που διατρέχουν την ελληνική κοινωνία, στις διαιρέσεις, στην παρόρμηση, στην οργή και στη δυσκολία συγκρότησης κοινής λογικής σε κρίσιμες ιστορικές στιγμές, συνδέοντας έτσι την οικονομική ανάγνωση του βιβλίου με βαθύτερα ιστορικά μοτίβα.
Μιχάλης Σάλλας: «Δεν ήθελα να γράψω ένα βιβλίο καταγγελίας»
Από την πλευρά του, ο Μιχάλης Σάλλας, στην τοποθέτησή του, τόνισε ότι δεν θέλησε να προσθέσει μια ακόμη αφήγηση για την ελληνική κρίση. Όπως είπε, όσο προχωρούσε η έρευνά του τόσο υποχωρούσε η βεβαιότητα των εύκολων ερμηνειών.
Σύμφωνα με τον ίδιο, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι μόνο τι έγινε από το 2010 και μετά, αλλά πώς έφτασε η χώρα στο 2010. Πώς, δηλαδή, μια ανεπτυγμένη χώρα σε καιρό ειρήνης βρέθηκε αντιμέτωπη με μια τόσο βαθιά κρίση.
Ο κ. Σάλλας επεσήμανε ότι το βιβλίο δεν είναι βιβλίο καταγγελίας, αλλά μια προσπάθεια να συνδεθούν γεγονότα, νοοτροπίες, θεσμοί και διεθνείς εξελίξεις. Παρουσιάζει, μεταξύ άλλων, τις μεγάλες αλλαγές της δεκαετίας του 1970, τις πετρελαϊκές κρίσεις, την κυπριακή τραγωδία, τη δικτατορία και τη Μεταπολίτευση, αναδεικνύοντας τόσο τις επιτυχίες όσο και τις αδυναμίες της ελληνικής διαδρομής.
Ειδικότερα, κατά τη διάρκεια της ομιλίας του, ο κ. Σάλλας στάθηκε στην αποκατάσταση της Δημοκρατίας, στη δημιουργία σταθερών θεσμών, στην πολιτική ομαλότητα και στην ένταξη στην ΕΟΚ, την οποία παρουσίασε ως στρατηγική επιλογή ασφάλειας, σταθερότητας και ταυτότητας. Παράλληλα, όμως, αναφέρθηκε στη δημοσιονομική χαλάρωση, στην εξάρτηση από τον δανεισμό, στην περιορισμένη παραγωγική βάση και στην αντίληψη ότι η ευημερία μπορεί να προηγείται της παραγωγής.
Το βλέμμα στην επόμενη ημέρα
Το βιβλίο, σύμφωνα με τον συγγραφέα, δεν μένει στο παρελθόν. Στο τελευταίο του μέρος, ο Μιχάλης Σάλλας στρέφει το βλέμμα στο μέλλον, υποστηρίζοντας ότι η Ελλάδα δεν θα καθοριστεί από τα λάθη του 1980 ή του 2010, αλλά από τις αποφάσεις που λαμβάνονται σήμερα.
Γι' αυτό άλλωστε στάθηκε στην ανάγκη μιας νέας παραγωγικής στρατηγικής, με μεγαλύτερη και πιο στοχευμένη παραγωγικότητα, καλύτερους θεσμούς, αποτελεσματικότερη Δικαιοσύνη, ενίσχυσης της εκπαίδευσης, τεχνολογικής αναβάθμισης, αντιμετώπισης του δημογραφικού και στήριξης της περιφέρειας.
Το κεντρικό μήνυμα του βιβλίου συμπυκνώνεται στη φράση με την οποία ο Μιχάλης Σάλλας κλείνει την παρέμβασή του. «Η Ελλάδα δεν είναι μια χώρα που απέτυχε. Είναι μια χώρα που πέτυχε πολλά, αλλά πολύ λιγότερα από όσα μπορούσε».