Οριστικό τέλος σε μια εκκρεμότητα που ταλαιπωρούσε για 10 χρόνια δεκάδες χιλιάδες δικαιούχους συντάξεων χηρείας επιχειρεί να βάλει η κυβέρνηση, με τη νέα νομοθετική ρύθμιση που προανήγγειλε από το βήμα της Βουλής η αρμόδια υπουργός Εργασίας, Νίκη Κεραμέως.
Η παρέμβαση που έρχεται σε συνέχεια άλλων, που ξηλώνουν το νόμο Κατρούγκαλου – με κυριότερες την μη περικοπή των συντάξεων με προσωπική διαφορά σε ποσοστό έως 18%, η αλλαγή στις εισφορές των ελεύθερων επαγγελματιών και η σταδιακή κατάργηση της προσωπικής διαφοράς – προβλέπει την μη περικοπή της σύνταξης χηρείας μετά την πάροδο της τριετίας.
Παράλληλα, διατηρεί τη χορήγηση δύο εθνικών συντάξεων στις προβλεπόμενες περιπτώσεις και απαλλάσσει τους ασφαλισμένους από τον κίνδυνο καταβολής αναδρομικών ποσών λόγω μη εφαρμογής του νόμου τα προηγούμενα χρόνια.
Η σημαντικότερη αλλαγή αφορά την κατάργηση της πρόβλεψης του νόμου Κατρούγκαλου, σύμφωνα με την οποία η σύνταξη χηρείας έπρεπε να μειωθεί κατά 50%, μετά την τριετία, εφόσον ο επιζών σύζυγος εργάζεται ή λαμβάνει και δική του σύνταξη.
Στην πράξη, το ποσοστό της σύνταξης του θανόντα που καταβαλλόταν στον δικαιούχο θα έπρεπε να περιοριστεί από το 70% στο 35%. Αν και η διάταξη θα είχε εφαρμογή, στην πράξη, από το 2020 (τουλάχιστον τρία χρόνια μετά από την ψήφιση του νόμου Κατρούγκαλου, στις 14 Μαΐου 2016) δεν εφαρμόστηκε παρά για 8.500 συνταξιούχους του δημοσίου και του ΟΓΑ.
Στον αντίποδα, για περίπου 75.000 δικαιούχοι συντάξεων χηρείας, που προέρχονται στην πλειονότητά τους από τον ιδιωτικό τομέα, η εκκρεμότητα παρέμενε ανοιχτή, δημιουργώντας αβεβαιότητα τόσο για τις μελλοντικές αποδοχές όσο και για το ενδεχόμενο αναζήτησης αναδρομικών από τον ΕΦΚΑ.
Με τη νέα ρύθμιση, αυτοί οι περίπου 75.000 δικαιούχοι συντάξεων χηρείας του ιδιωτικού τομέα απαλλάσσονται οριστικά από αυτή την απειλή. Θα εξακολουθήσουν να λαμβάνουν το 70% της σύνταξης του θανόντα και μετά την πάροδο της τριετίας, χωρίς καμία μείωση, ενώ παράλληλα θα διαγραφεί και κάθε πιθανή υποχρέωση επιστροφής ποσών για το διάστημα κατά το οποίο η περικοπή δεν εφαρμόστηκε.
Για παράδειγμα, αν κάποιος ασφαλισμένος λάμβανε σύνταξη 1.200 ευρώ. Η σύνταξη χηρείας, προς τον ή την σύζυγό του, μετά από τον θάνατό του, αντιστοιχεί στο 70%, δηλαδή στα 840 ευρώ. Με το προηγούμενο καθεστώς, εάν ο δικαιούχος εργαζόταν ή λάμβανε δική του σύνταξη, μετά την τριετία το ποσό θα έπρεπε να μειωθεί στα 420 ευρώ.
Με τη νέα διάταξη, τα 840 ευρώ διατηρούνται στο ακέραιο, χωρίς καμία περικοπή.
Άμεσο οικονομικό όφελος θα έχουν και περίπου 8.500 δικαιούχοι συντάξεων χηρείας του Δημοσίου και του πρώην ΟΓΑ, στους οποίους η περικοπή είχε ήδη εφαρμοστεί από το 2020. Μετά την ψήφιση της διάταξης, οι συντάξεις τους θα επανέλθουν από το 35% στο 70% της σύνταξης του θανόντα, με τις πρώτες αυξήσεις να εκτιμάται ότι θα φανούν στις πληρωμές του Σεπτεμβρίου.
Ωστόσο, η κυβέρνηση δεν προβλέπει την καταβολή αναδρομικών για τις μειώσεις που έχουν ήδη επιβληθεί, στοιχείο που αναμένεται να αποτελέσει αντικείμενο νομικής συζήτησης, αν όχι και διεκδίκησης.
Ενδεικτικά, συνταξιούχος που λάμβανε σύνταξη χηρείας 350 ευρώ μετά την περικοπή θα δει το ποσό να επιστρέφει στα 700 ευρώ, εφόσον αυτό αντιστοιχεί στο 70% της σύνταξης του θανόντα. Η αύξηση θα είναι μόνιμη, χωρίς όμως να συνοδεύεται από επιστροφή των ποσών που χάθηκαν τα προηγούμενα χρόνια.
Οι εθνικές συντάξεις
Η δεύτερη σημαντική παρέμβαση αφορά τη διατήρηση των δύο εθνικών συντάξεων στις περιπτώσεις όπου η σώρευση προκύπτει από διαφορετικά ασφαλιστικά δικαιώματα, όπως συμβαίνει με πολλές συντάξεις χηρείας.
Με τον τρόπο αυτό αποτρέπεται νέα μείωση εισοδήματος για περίπου 122.000 συνταξιούχους, οι οποίοι κινδύνευαν να χάσουν τη δεύτερη εθνική σύνταξη, δηλαδή κατά μέσο όρο περίπου 312 ευρώ μηνιαίως.
Ο κίνδυνος επιβεβαιώθηκε αρχικά με την «εγκύκλιο Τσακλόγλου» το 2022 και στη συνέχεια με την πρόσφατη απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας, που ξεκαθάρισε πως σε περίπτωση σώρευσης συντάξεων, από διαφορετικά δικαιώματα, καταβάλλεται μόνο μία εθνική σύνταξη.
Σύμφωνα με την παρέμβαση Κεραμέως, μετά τη νέα νομοθετική διάταξη, που αναμένεται να περάσει από την Βουλή, ως τροπολογία, εντός του Ιουλίου, δεν θα υπάρξει καμία περικοπή. Έτσι, για παράδειγμα, συνταξιούχος που λαμβάνει δική του κύρια σύνταξη και παράλληλα σύνταξη χηρείας θα συνεχίσει να εισπράττει και τις δύο εθνικές συντάξεις που αντιστοιχούν στα διαφορετικά ασφαλιστικά δικαιώματα, χωρίς καμία μεταβολή στις μηνιαίες αποδοχές του.
Η υπουργός Εργασίας συνέδεσε τη δυνατότητα υλοποίησης της συγκεκριμένης παρέμβασης με την καλύτερη δημοσιονομική πορεία του ασφαλιστικού συστήματος. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, το πρώτο τετράμηνο του 2026 τα έσοδα των ασφαλιστικών ταμείων υπερέβησαν τον στόχο του Μεσοπρόθεσμου Προγράμματος κατά 517 εκατ. ευρώ, εξέλιξη που αποδίδεται κυρίως στην επέκταση της ψηφιακής κάρτας εργασίας και στην αύξηση της δηλωμένης απασχόλησης.
Συνεπώς, υπάρχει ο δημοσιονομικός χώρος που θα καλύψει το κόστος των παρεμβάσεων. Σύμφωνα δε, με πληροφορίες, μόνο για την επαναφορά των συντάξεων χηρείας από το 35% στο 70% της σύνταξης του θανόντα, σε όσους συνταξιούχους έχει ήδη περικοπεί το ποσό, κοστολογείται περίπου 48 εκατ. ευρώ το έτος.
Μένει να ξεκαθαριστεί, το αναλογιστικό κόστος της παρέμβασης όχι μόνο των επιστροφών αλλά και των μη περικοπών, καθώς το ξήλωμα του νόμου Κατρούγκαλου, εκτός από πολιτικές έχει και σοβαρές δημοσιονομικές – έστω και μακροπρόθεσμες – συνέπειες.
Με τη συγκεκριμένη νομοθετική πρωτοβουλία, το υπουργείο επιδιώκει να κλείσει οριστικά μια πολυετή ασφαλιστική εκκρεμότητα, να αποκαταστήσει την ασφάλεια δικαίου για τους δικαιούχους συντάξεων χηρείας και να διασφαλίσει ότι δεν θα υπάρξουν νέες μειώσεις στις αποδοχές τους.
Για χιλιάδες νοικοκυριά, η αλλαγή μεταφράζεται είτε σε άμεση αύξηση του μηνιαίου εισοδήματος είτε σε οριστική διατήρηση των σημερινών ποσών, χωρίς τον φόβο μελλοντικών περικοπών ή αναδρομικών απαιτήσεων.