Το πιο ανησυχητικό εύρημα της ετήσιας έκθεσης φορολογίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το 2026 εντοπίζεται στο φορολογικό βάρος που σηκώνει η εργασία στην Ελλάδα. Παρότι τα τελευταία χρόνια έχουν μειωθεί οι ασφαλιστικές εισφορές, η συνολική επιβάρυνση εργαζομένων και επιχειρήσεων παραμένει πάνω από τον μέσο όρο των ανεπτυγμένων οικονομιών.
Τα νούμερα είναι ενδεικτικά: για έναν άγαμο εργαζόμενο με μέσο μισθό, η συνολική φορολογική επιβάρυνση ανήλθε το 2025 στο 39,3% του συνολικού κόστους εργασίας, όταν ο μέσος όρος στις χώρες του ΟΟΣΑ διαμορφώθηκε στο 35,1%. Έτσι, η Ελλάδα παραμένει στο ανώτερο μισό της κατάταξης των ανεπτυγμένων χωρών.
Για άλλα προφίλ νοικοκυριών η επιβάρυνση είναι ακόμη πιο έντονη: σε εργαζόμενους με διαφορετική οικογενειακή κατάσταση ή υψηλότερα εισοδήματα, το άθροισμα φόρων και ασφαλιστικών εισφορών μπορεί να αγγίζει το 44%-45% του συνολικού κόστους εργασίας.
Η σύγκριση με τη Νότια Ευρώπη δεν κολακεύει την Ελλάδα, καθώς η χώρα εμφανίζει υψηλή επιβάρυνση στην απασχόληση. Πορτογαλία και Ισπανία φορολογούν επίσης σημαντικά την εργασία, όμως σε αρκετές περιπτώσεις διαθέτουν πιο διευρυμένη φορολογική βάση και διαφορετικό μείγμα άμεσων και έμμεσων φόρων.
Στον αντίποδα, χώρες όπως η Ιρλανδία διατηρούν χαμηλότερη συνολική επιβάρυνση στην εργασία, αντλώντας έσοδα από άλλες πηγές και προσφέροντας ένα πιο ανταγωνιστικό περιβάλλον για την προσέλκυση επενδύσεων.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπογραμμίζει ότι η υψηλή φορολόγηση της εργασίας αποθαρρύνει την αύξηση της απασχόλησης, συμπιέζει τις καθαρές αποδοχές και πλήττει την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας.
Το μοντέλο στηρίζεται στη μισθωτή απασχόληση
Πίσω από τα υψηλά ποσοστά κρύβεται μια διαχρονική εξάρτηση: το ελληνικό Δημόσιο εξακολουθεί να αντλεί σημαντικό μέρος των φορολογικών εσόδων του από μισθωτούς και συνταξιούχους -δηλαδή από φορολογούμενους με υψηλή συμμόρφωση και ελάχιστα περιθώρια απόκρυψης εισοδήματος.
Η χρόνια αυτή στήριξη του φορολογικού μοντέλου στη μισθωτή απασχόληση, την οποία επιβεβαιώνει και το ύψος της επιβάρυνσης στα διάφορα προφίλ νοικοκυριών, στενεύει τα περιθώρια για ελάφρυνση της δηλωμένης εργασίας και κρατά ψηλά το κόστος απασχόλησης.
Συνολικά, η εικόνα που σκιαγραφούν οι Βρυξέλλες είναι εκείνη μιας χώρας που, με όχημα την τεχνολογία, κατάφερε να συρρικνώσει αισθητά τη φοροδιαφυγή και να βελτιώσει την εισπραξιμότητα των φόρων, δίχως ωστόσο να δώσει απάντηση στο θεμελιώδες πρόβλημα: την υπερβολική φορολόγηση της δηλωμένης οικονομικής δραστηριότητας. Παρά τη σημαντική πρόοδο στην ψηφιοποίηση της φορολογικής διοίκησης, οι διαρθρωτικές αδυναμίες του συστήματος παραμένουν.
ΦΠΑ: Εντυπωσιακή πρόοδος στη συμμόρφωση
Παρά τη θεαματική βελτίωση στη φορολογική συμμόρφωση, τα δημόσια έσοδα της Ελλάδας παραμένουν σε μεγάλο βαθμό εξαρτημένα από τον ΦΠΑ και τους λοιπούς έμμεσους φόρους.
Ο βασικός συντελεστής ΦΠΑ, στο 24%, είναι από τους υψηλότερους στην Ευρωπαϊκή Ένωση -γεγονός που πλήττει δυσανάλογα τα νοικοκυριά χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος και ροκανίζει την αγοραστική δύναμη των καταναλωτών.
Παράλληλα, η Κομισιόν επισημαίνει ότι η Ελλάδα συνεχίζει να εμφανίζει μεγάλο «VAT policy gap», δηλαδή απώλειες δυνητικών εσόδων που οφείλονται σε εξαιρέσεις, μειωμένους συντελεστές και ειδικά φορολογικά καθεστώτα. Με βάση τις ευρωπαϊκές εκτιμήσεις, το ελληνικό VAT policy gap βρίσκεται μεταξύ των υψηλότερων στην Ε.Ε..
Στο σκέλος της συμμόρφωσης, ωστόσο, η μεταστροφή είναι εντυπωσιακή: η Ελλάδα έχει καταγράψει μία από τις μεγαλύτερες μειώσεις του VAT Gap («κενού ΦΠΑ») στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με το ποσοστό να έχει υποχωρήσει στο 9% το 2024, από περίπου 33% το 2013.
Καθοριστικό ρόλο σε αυτή τη συρρίκνωση του «κενού ΦΠΑ» -δηλαδή της απόστασης ανάμεσα στον φόρο που θα έπρεπε να εισπράττεται και σε εκείνον που τελικά φτάνει στα δημόσια ταμεία- έπαιξαν οι ηλεκτρονικές πληρωμές, η υποχρεωτική χρήση POS, η διασύνδεση των ταμειακών μηχανών με την ΑΑΔΕ και η υποχρεωτική διαβίβαση στοιχείων στο myDATA.
Υπερβολική εξάρτηση από την κατανάλωση
Η Ελλάδα παραμένει από τις χώρες που στηρίζουν σε μεγάλο βαθμό τη χρηματοδότηση των δημόσιων εσόδων στους έμμεσους φόρους και πρωτίστως στον ΦΠΑ.
Η βαριά αυτή εξάρτηση από την κατανάλωση καθιστά το φορολογικό σύστημα πιο ευάλωτο σε φάσεις επιβράδυνσης της οικονομίας ή υποχώρησης της ιδιωτικής δαπάνης, ενώ ταυτόχρονα επιβαρύνει δυσανάλογα τα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα.
Φορολογικά αγκάθια στην πράσινη μετάβαση
Στο πεδίο της ενέργειας, η κεντρική αιχμή της Κομισιόν είναι ότι η φορολογική μεταχείριση ευνοεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, τα ορυκτά καύσιμα σε βάρος της ηλεκτρικής ενέργειας. Όπως σημειώνει η Επιτροπή, οι φόροι και οι επιβαρύνσεις μεγεθύνουν τη διαφορά τιμών μεταξύ ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου, κάτι που ενδέχεται να λειτουργεί ως τροχοπέδη για τον εξηλεκτρισμό της οικονομίας και την πράσινη μετάβαση.
Ξεχωριστή μνεία γίνεται στη φορολογία των καυσίμων: η Ελλάδα είναι πλέον η μοναδική χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης όπου ο ειδικός φόρος κατανάλωσης στο πετρέλαιο κίνησης είναι αισθητά χαμηλότερος από τον αντίστοιχο της βενζίνης, παρά το γεγονός ότι το ντίζελ έχει μεγαλύτερες περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Κατά την Επιτροπή, η διαφοροποίηση αυτή αποδυναμώνει τα κίνητρα για καθαρότερες μετακινήσεις.