Το στοίχημα της ιδιοκατανάλωσης και των μπαταριών «παίζει» η ελληνική αγορά των φωτοβολταϊκών, γνωρίζοντας ότι μαζί με την ταχύτερη διείσδυση των μπαταριών αποτελούν τον μοναδικό τρόπο προκειμένου να συνεχιστεί η δυναμική ανάπτυξη του κλάδου, πιάνοντας τα 20 γιγαβάτ μέχρι τα τέλη της δεκαετίας.
Αυτό είναι και το πιο πιθανό από τα σενάρια του οδικού χάρτη που έχει επεξεργαστεί ο Σύνδεσμος Εταιρειών Φωτοβολταϊκών, συνυπολογίζοντας τόσο τις σημερινές επιδόσεις της χώρας, που με περίπου 14 γιγαβάτ εν λειτουργία έργων καταλαμβάνει τη 2η θέση στην Ευρώπη και την 3η στον κόσμο, όσο και τον μεγάλο αριθμό ανεκτέλεστων και εν δυνάμει σχεδίων, που αριθμούν ένα ακόμη τεράστιο χαρτοφυλάκιο περί τα 14 GW, πολλά εκ των οποίων φυσικά δεν πρόκειται να υλοποιηθούν για μια σειρά λόγων.
Αλλά και πάλι παραμένει στο παιχνίδι ένας σημαντικός αριθμός έργων που ευνοείται από το μομέντουμ, τον αυξανόμενο εξηλεκτρισμό της ελληνικής οικονομίας, το πλήθος των κατοικιών που αναμένεται να αναβαθμιστούν ενεργειακά, αλλά και τη δραστική μείωση που γνωρίζει τα τελευταία χρόνια το κόστος των φωτοβολταϊκών.
Στα βασικά σημεία της ανάλυσης, το συντηρητικό σενάριο προβλέπει ότι από όλον αυτόν τον όγκο των ανεκτέλεστων και πιθανολογούμενων έργων θα υλοποιηθεί το 35%, που μεταφράζεται σε συνολική εγκατεστημένη ισχύ 18 GW το 2030.
Στο πιθανό σενάριο, η ανάλυση μιλά για 20%, με συνολική ισχύ φωτοβολταϊκών 20 GW, ενώ στο αισιόδοξο το ποσοστό υπερβαίνει το 65% και η ισχύς φτάνει τα 22 GW.
Αλλά για να γίνουν όλα αυτά και να προστεθούν στα σημερινά 14 GW, όπως δείχνει ο παραπάνω πίνακας, επιπλέον 6 GW μέχρι και το 2030, δεν αρκεί μόνο να υλοποιηθούν τα μεσαία και μεγάλα εμπορικά έργα των ενεργειακών ομίλων, πολλά από τα οποία έχουν πλέον ωριμάσει και μπαίνουν ή θα μπουν τα επόμενα χρόνια στην πρίζα. Απαιτείται να πάρουν μπροστά και να εισέλθουν στο παιχνίδι τόσο οι μπαταρίες, όσο και τα φωτοβολταϊκά στέγης, δηλαδή η αυτοκατανάλωση.
Αυτό ήταν και το βασικό στίγμα της παρουσίασης που έκανε χθες η διοίκηση του ΣΕΦ και συγκεκριμένα ο ενεργειακός σύμβουλος του Συνδέσμου, Στέλιος Ψωμάς, με αφορμή και την υπουργική απόφαση του ΥΠΕΝ που βρίσκεται σε διαβούλευση, η οποία ναι μεν αντιμετωπίζει πολλές από τις ασάφειες του παρελθόντος, ωστόσο χρειάζεται, όπως επισημαίνει ο κλάδος, περαιτέρω απλοποίηση του καθεστώτος, προκειμένου να κλείσουμε το gap που μας χωρίζει από τη συντριπτική πλειονότητα των ευρωπαϊκών χωρών.
Αρκεί να σκεφτεί κανείς ότι σήμερα στην Ελλάδα υπάρχουν μόλις 37.500 συστήματα αυτοκατανάλωσης σε σπίτια και επιχειρήσεις και άλλα τόσα περίπου από το παλιό πρόγραμμα των φωτοβολταϊκών στις στέγες, με τη συνολική ισχύ να μην ξεπερνά το 1,1 GW, όταν ευρωπαϊκές χώρες με παρόμοιο πληθυσμό και πολύ λιγότερη ηλιοφάνεια έχουν πολλαπλάσια.
Ουραγοί στην ιδιοκατανάλωση
Αν κοιτάξει κανείς τον πανευρωπαϊκό χάρτη με τα εγκατεστημένα φωτοβολταϊκά στη στέγη, η εικόνα μιλά από μόνη της, καθώς η Ελλάδα διαθέτει λιγότερα από 100.000, όταν η Ιρλανδία, η Ελβετία και η Τσεχία έχουν καθεμία από 200.000, η Πορτογαλία και η Σουηδία από 300.000, η Αυστρία γύρω στα 500.000, το Βέλγιο φτάνει τα 1,4 εκατομμύρια και η Ολλανδία κινείται στα 3,3 εκατομμύρια.
Οι πολυκατοικίες και ο νέος Κώδικας
Συνοψίζοντας, για να περάσει η ελληνική αγορά σε άλλη πίστα, απαιτούνται τρεις σημαντικές αλλαγές, με πρώτη την απλοποίηση στο καθεστώς της αυτοκατανάλωσης, όπου ο καταλύτης είναι να διευκολυνθεί η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών στις πολυκατοικίες. Δηλαδή να επιτρέπεται η τοποθέτηση συστημάτων χωρίς να απαιτείται, όπως προβλέπει σήμερα η νομοθεσία, η συναίνεση του 100% των ιδιοκτητών, αλλά να αρκεί το «ναι» από το 50% συν ένα, κάτι που προκρίνει και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Ευκαιρία γι’ αυτό παρέχει ο νέος Κώδικας Ιδιοκτησίας για τις πολυκατοικίες και την ενεργειακή αναβάθμιση, που αναμένεται μέχρι τα τέλη του 2026 και ο οποίος θα αντικαταστήσει ρυθμίσεις που θεσπίστηκαν για πρώτη φορά το 1929.
Επίσης, η Κοινοτική Οδηγία για τα Κτίρια (2024/1275), την οποία η Ελλάδα όφειλε να έχει ενσωματώσει μέχρι τις 29 Μαΐου 2026, αλλά δεν το έχει κάνει, ορίζει ότι όλα τα νέα κτίρια θα πρέπει να διαθέτουν τις κατάλληλες υποδομές για να υποδέχονται φωτοβολταϊκά και άλλες εφαρμογές, όπως η ηλεκτροκίνηση, χωρίς επιπλέον κόστη για τους καταναλωτές (solar ready).
Με τον... αραμπά οι συνδέσεις φωτοβολταϊκών
Δεύτερο κεφάλαιο όπου υστερεί πολύ η χώρα είναι οι χρόνοι αδειοδότησης, οι οποίοι φτάνουν μέχρι και τους… 10 μήνες για ένα μικρό οικιακό φωτοβολταϊκό στέγης. Στην ανάλυση που επεξεργάστηκε ο ΣΕΦ, ο μέσος χρόνος από την υποβολή της αίτησης μέχρι και την ενεργοποίηση για ένα οικιακό σύστημα φτάνει τις 280 ημέρες. Αντίστοιχα, για τα εμπορικά φωτοβολταϊκά, αν είναι κάτω των 100 kW, ο χρόνος ανέρχεται στις 326 ημέρες, ενώ, αν υπερβαίνουν τα 100 kW, ο χρόνος φτάνει τις 260 ημέρες.
Και αν για την αρχική σύμβαση σύνδεσης υπεύθυνος είναι ο ΔΕΔΔΗΕ, για τις υπόλοιπες καθυστερήσεις ευθύνονται οι λοιποί εμπλεκόμενοι στη διαδικασία, ΔΑΠΕΕΠ, πάροχοι και ΦοΣΕ, οι οποίοι με τη σειρά τους ρίχνουν τις ευθύνες στο ασαφές θεσμικό πλαίσιο.
Γκάζι στις μπαταρίες
Αν και η Ελλάδα ξεκίνησε σχετικά γρήγορα την κούρσα των μπαταριών, σήμερα είναι πολύ πίσω σε σχέση, για παράδειγμα, με γειτονικές χώρες όπως η Βουλγαρία, η Ρουμανία και η Ιταλία, καθώς χρειάστηκαν περίπου έξι χρόνια για να αποκτήσει ένα σχεδόν ολοκληρωμένο ρυθμιστικό πλαίσιο για την αποθήκευση.
Αρχικά η κυβέρνηση είχε ανακοινώσει έναν στόχο για 4,7 GW standalone μπαταριών, με στόχο τη λειτουργία τους έως το τέλος του 2028. Συνολικά, πάνω από 6 GW μπαταριών θα μπορούσαν να είναι διαθέσιμα έως το 2030, υπερβαίνοντας τους στόχους του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα, αλλά εξακολουθώντας να υπολείπονται των εκτιμώμενων 8 GW που απαιτούνται για τη διαχείριση των περικοπών των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
Σήμερα λειτουργούν στην ελληνική αγορά μπαταρίες συνολικής ισχύος 630 MW, κυρίως για εμπορική χρήση, οι οποίες ενισχύθηκαν μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης, με στόχο, όπως ανέφεραν πρόσφατα πηγές του ΥΠΕΝ, να φτάσει η ισχύς το 1 GW στα τέλη του έτους, το 1,5 GW μέχρι το καλοκαίρι του 2027 και τα 3 GW στα τέλη του 2028.