Στο τέλος Αυγούστου, με την καταβολή των συντάξεων Σεπτεμβρίου, θα αποτυπωθεί στην πράξη η πρώτη εφαρμογή της νέας ρύθμισης για τις συντάξεις χηρείας, καθώς η τροπολογία που κατατέθηκε χθες, από την υπουργό Εργασίας Νίκη Κεραμέως, στη Βουλή, βάζει οριστικό τέλος στις περικοπές συντάξεων λόγω θανάτου.
Οι πρώτοι «τυχεροί» δικαιούχοι θα δουν σημαντικές αυξήσεις στις αποδοχές τους, καθώς καταργείται η περικοπή που επέβαλε ο νόμος 4387/2016 (νόμος Κατρούγκαλου) μετά την πάροδο της τριετίας από την απονομή της σύνταξης λόγω θανάτου. Η κυβερνητική παρέμβαση επαναφέρει τη σύνταξη χηρείας στο 70% της σύνταξης του θανόντος και ταυτόχρονα βάζει τέλος στον κίνδυνο νέων περικοπών για δεκάδες χιλιάδες δικαιούχους.
Αναλυτικά, το οριστικό τέλος στις περικοπές των συντάξεων λόγω θανάτου μπαίνει με την τροπολογία που κατατέθηκε χθες, στο νομοσχέδιο του υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, επιλύοντας μία από τις πλέον χρονίζουσες εκκρεμότητες του ασφαλιστικού συστήματος.
Η ρύθμιση καταργεί τις μειώσεις που προέβλεπε ο νόμος Κατρούγκαλου (ν. 4387/2016) για όσους λάμβαναν σύνταξη χηρείας και, μετά την πάροδο της πρώτης τριετίας, εργάζονταν ή είχαν και δική τους κύρια σύνταξη.
Πρόκειται για μια διάταξη που είχε προκαλέσει έντονες αντιδράσεις, καθώς χιλιάδες δικαιούχοι βρέθηκαν αντιμέτωποι με απώλειες εισοδήματος έως και 50%.
Μάλιστα, βάσει του σχεδιασμού, με τις πληρωμές των συντάξεων Σεπτεμβρίου, οι οποίες θα πραγματοποιηθούν την τελευταία εβδομάδα του Αυγούστου, θα φανούν για πρώτη φορά στην πράξη οι αυξήσεις που φέρνει η νέα αυτή νομοθετική παρέμβαση για τις συντάξεις χηρείας καθώς περίπου 8.500 συνταξιούχοι του Δημοσίου, οι οποίοι είχαν ήδη υποστεί την περικοπή της σύνταξης από το 70% στο 35% μετά την πάροδο της τριετίας, θα δουν τις αποδοχές τους να επανέρχονται στα προηγούμενα επίπεδα, με αυξήσεις που σε αρκετές περιπτώσεις φθάνουν ακόμη και τα 500 ευρώ τον μήνα.
Με την τροπολογία οι περικοπές παύουν να εφαρμόζονται και οι κύριες συντάξεις λόγω θανάτου θα εξακολουθούν να καταβάλλονται στο ποσοστό που προβλέπεται για όλους τους δικαιούχους, χωρίς πρόσθετες μειώσεις λόγω απασχόλησης ή λήψης άλλης σύνταξης.
Η δεύτερη σημαντική αλλαγή που εισάγει η τροπολογία, αφορά τον τρόπο καταβολής της εθνικής σύνταξης όταν το ίδιο πρόσωπο δικαιούται τόσο δική του σύνταξη όσο και σύνταξη λόγω θανάτου. Μέχρι σήμερα υπήρχαν περιορισμοί που οδηγούσαν σε απώλεια μέρους της εθνικής σύνταξης. Πλέον προβλέπεται ότι ο ασφαλισμένος θα λαμβάνει μία εθνική σύνταξη για τη σύνταξη από ίδιο δικαίωμα και μία ακόμη για τη σύνταξη χηρείας, σύμφωνα με τους κανόνες που ισχύουν για καθεμία από αυτές.
Η διάταξη αποκαθιστά μια στρέβλωση που είχε αναδειχθεί από ασφαλιστικούς φορείς και οργανώσεις συνταξιούχων. Ειδική μέριμνα λαμβάνεται και για τα παιδιά που έχουν χάσει και τους δύο γονείς, καθώς προβλέπεται ότι τα αμφιτεροπλεύρως ορφανά τέκνα θα λαμβάνουν εθνική σύνταξη που αντιστοιχεί σε κάθε γονέα, ενισχύοντας σημαντικά το εισόδημά τους σε σχέση με το ισχύον καθεστώς.
Ιδιαίτερα σημαντική είναι και η πρόβλεψη για όσους είχαν ήδη χρεωθεί από τον e-ΕΦΚΑ εξαιτίας των περικοπών. Η τροπολογία ορίζει ότι οι οφειλές που δημιουργήθηκαν από τις συγκεκριμένες μειώσεις διαγράφονται και δεν θα αναζητηθούν από τον ασφαλιστικό φορέα. Εξαίρεση προβλέπεται μόνο στις περιπτώσεις που αποδεικνύεται δόλια παραπλάνηση της διοίκησης ή τέλεση αξιόποινων πράξεων.
Αναλυτικά, σύμφωνα με την τροπολογία:
- Καταργείται η προβλεπόμενη από τον νόμο 4387/2016 περικοπή των συντάξεων χηρείας μετά την παρέλευση της τριετίας και θεσπίζεται η μόνιμη καταβολή της κύριας σύνταξης λόγω θανάτου με βάση τα αρχικά ποσοστά δικαιώματος. Όσοι είχαν ήδη υποστεί τη μείωση της σύνταξής τους από το 70% στο 35%, με την ψήφιση της διάταξης θα δουν άμεσα τη σύνταξή τους να επανέρχεται στο 70%, δηλαδή να διπλασιάζεται.
- Για περισσότερους από 75.000 συνταξιούχους χηρείας στους οποίους δεν είχαν εφαρμοστεί μέχρι σήμερα οι παραπάνω περικοπές, που προβλέπονταν στο νόμο 4387/2016, οι περικοπές αυτές δεν θα εφαρμοστούν καθότι καταργούνται με τις νέες διατάξεις και το Δημόσιο παραιτείται οριστικά από κάθε αναζήτηση αναδρομικών ποσών.
- Διασφαλίζεται ότι, όταν κανένας από τους 122.000 συνταξιούχους που λαμβάνουν σύνταξη από δικό τους δικαίωμα και ταυτόχρονα σύνταξη λόγω θανάτου, δεν θα υποστεί περικοπή της μίας εθνικής σύνταξης. Επιπλέον, δεν θα αναζητηθεί κανένα ποσό αναδρομικά ούτε από αυτή την αιτία.
- Ορίζεται ρητά πως τα παιδιά που έχουν χάσει και τους δύο γονείς τους και δικαιούνται συντάξεις λόγω θανάτου και από τους δύο, θα λαμβάνουν στο μέλλον το προβλεπόμενο ποσοστό από την εθνική σύνταξη του κάθε γονέα ξεχωριστά σύμφωνα με το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο, και πλέον θα λαμβάνουν μια εθνική σύνταξη αντί για το ήμισυ. Αυτό σημαίνει ότι τα συγκεκριμένα παιδιά θα δουν να διπλασιάζεται το ποσό της εθνικής σύνταξης που λαμβάνουν.
Με την παρέμβαση αυτή το υπουργείο Εργασίας επιχειρεί να κλείσει ένα ζήτημα που παρέμενε ανοιχτό από το 2016 και είχε οδηγήσει σε διαφορετικές ερμηνείες και σημαντικές οικονομικές επιβαρύνσεις για χιλιάδες οικογένειες. Η κατάργηση των περικοπών και η διαγραφή των σχετικών οφειλών αποτελούν τις σημαντικότερες ασφαλιστικές παρεμβάσεις της περιόδου, καθώς αποκαθιστούν εισοδήματα και αίρουν μια αβεβαιότητα που ταλαιπωρούσε επί χρόνια τους δικαιούχους συντάξεων λόγω θανάτου.
Σύμφωνα με την υπουργό Εργασίας Νίκη Κεραμέως, «η επίλυση αυτής της μακροχρόνιας εκκρεμότητας κατέστη εφικτή χάρη στην υπεραπόδοση που πέτυχε η τολμηρή εφαρμογή της Ψηφιακής Κάρτας Εργασίας και η αύξηση της απασχόλησης. Τα αυξημένα έσοδα συνέβαλαν στη δημιουργία του αναγκαίου δημοσιονομικού χώρου που μας επέτρεψε να προχωρήσει αυτή τη σημαντική κοινωνική παρέμβαση, χωρίς να διαταραχθεί η δημοσιονομική σταθερότητα».
Να σημειωθεί ότι η ρύθμιση έχει άμεσο και μόνιμο δημοσιονομικό αποτύπωμα, καθώς καταργεί περικοπές που προβλέπονταν από την ασφαλιστική νομοθεσία και ταυτόχρονα προβλέπει ότι το Δημόσιο παραιτείται από την αναζήτηση ποσών που θα μπορούσαν να καταλογιστούν αναδρομικά στους δικαιούχους.
Σύμφωνα με τη συνοδευτική έκθεση του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους, προκύπτει ετήσια επιβάρυνση του προϋπολογισμού του ΕΦΚΑ ύψους 48,44 εκατ. ευρώ από την επαναφορά των συντάξεων και τη διατήρηση της δεύτερης εθνικής σύνταξης, ενώ καταγράφεται και απώλεια δυνητικών εσόδων λόγω της μη αναζήτησης αναδρομικών ποσών, χωρίς να αποτιμάται η μακροχρόνια επίπτωση της παρέμβασης στα οικονομικά του ασφαλιστικού συστήματος.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η έκθεση της Επιστημονικής Υπηρεσίας της Βουλής, η οποία διατυπώνει δύο ουσιαστικές παρατηρήσεις. Η πρώτη αφορά τη διάταξη με την οποία το Δημόσιο παραιτείται από την αναζήτηση αναδρομικών ποσών που θα μπορούσαν να καταλογιστούν στους δικαιούχους. Η Υπηρεσία σημειώνει ότι δεν εξηγείται επαρκώς η νομική και δημοσιονομική βάση της παραίτησης από αξιώσεις του Δημοσίου, δεδομένου ότι πρόκειται για απαιτήσεις που προβλέπονταν από την ισχύουσα νομοθεσία.
Η δεύτερη αφορά την απουσία οποιασδήποτε αναφοράς στις μακροπρόθεσμες οικονομικές συνέπειες της ρύθμισης για τον e-ΕΦΚΑ. Όπως επισημαίνεται, δεν παρατίθενται στοιχεία για τη διαχρονική επιβάρυνση του ασφαλιστικού φορέα ούτε αξιολόγηση της επίδρασης της παρέμβασης στη βιωσιμότητα του συστήματος. Οι παρατηρήσεις αυτές δεν εμποδίζουν την ψήφιση της τροπολογίας, αναδεικνύουν όμως την ανάγκη πληρέστερης τεκμηρίωσης μιας παρέμβασης που δημιουργεί μόνιμες ασφαλιστικές δαπάνες.
Ποιοι παραμένουν εκτός
Παρά τις σημαντικές αλλαγές, η ρύθμιση δεν καλύπτει όλους τους δικαιούχους. Εκτός παραμένουν περίπου 60.000 συντάξεις χηρείας που είχαν απονεμηθεί πριν από τις 13 Μαΐου 2016, καθώς εξακολουθούν να διέπονται από το προηγούμενο ασφαλιστικό καθεστώς. Δεν προβλέπεται επίσης επιστροφή των ποσών που παρακρατήθηκαν από όσους είχαν ήδη υποστεί μειώσεις τα προηγούμενα χρόνια, ενώ καμία αλλαγή δεν επέρχεται στις επικουρικές συντάξεις χηρείας.
Οι οργανώσεις των συνταξιούχων χαρακτηρίζουν θετική την κατάργηση των περικοπών, ωστόσο ζητούν επέκταση της ρύθμισης, επιστροφή των ήδη παρακρατηθέντων ποσών και αντιμετώπιση των εκκρεμοτήτων στις επικουρικές συντάξεις, ώστε να υπάρξει, όπως υποστηρίζουν, συνολική και οριστική λύση στο ζήτημα των συντάξεων χηρείας.