Μετά από μια 5ετία κατά την οποία βασικό ζητούμενο ήταν η αποκατάσταση της αγοραστικής δύναμης των μισθωτών που χάθηκε βίαια εξαιτίας της ενεργειακής κρίσης και της εκτίναξης του πληθωρισμού, τόσο ο ΟΟΣΑ όσο και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα καταλήγουν σήμερα, σε ένα κοινό συμπέρασμα: η περίοδος της ανάκτησης των απωλειών βρίσκεται σε εξέλιξη, όμως η πραγματική πρόκληση είναι πλέον η διατηρήσιμη αύξηση των αποδοχών μέσω της παραγωγικότητας.
Η ετήσια έκθεση του ΟΟΣΑ «Προοπτικές Απασχόλησης 2026» (OECD Employment Outlook 2026) που δημοσιεύτηκε αρχές Ιουλίου «κρύβει» πολύ ενδιαφέροντα στοιχεία για την πορεία των αμοιβών της μισθωτής εργασίας στην Ελλάδα. Δείχνει κατ’ αρχήν, ότι η χώρα υπέστη μια από τις μεγαλύτερες απώλειες πραγματικών μισθών κατά την πληθωριστική κρίση, της τάξης του -10%, το 2023.
Αυτό σημαίνει πως οι τιμές αυξήθηκαν ταχύτερα από τους μισθούς και η αγοραστική δύναμη των εργαζομένων μειώθηκε σημαντικά. Στη συνέχεια, και μέχρι το πρώτο τρίμηνο του 2026 η χώρα μας κατόρθωσε να ανακτήσει τις απώλειες, καταγράφοντας αύξηση περίπου 5%, πάνω από το επίπεδο του πρώτου τριμήνου του 2021, όσον αφορά στους πραγματικούς μισθούς.
Την ίδια στιγμή περίπου το ένα τρίτο των χωρών του ΟΟΣΑ (13 από τις 37 χώρες) εξακολουθεί να βρίσκεται στους πραγματικούς μισθούς – λόγω πληθωρισμού – κάτω από τα επίπεδα του 2021, ενώ μεγάλες ευρωπαϊκές οικονομίες εμφανίζουν πολύ χαμηλότερες επιδόσεις ή μόλις οριακή ανάκαμψη.
Όπως εξηγεί στο Euro2day.gr, ο γνωστός εργατολόγος – δικηγόρος Γιάννης Καρούζος, αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στις αυξήσεις του κατώτατου μισθού στην Ελλάδα. Ο ΟΟΣΑ επισημαίνει ότι στις χώρες μέλη του οι χαμηλόμισθοι προστατεύθηκαν περισσότερο από την πληθωριστική κρίση ακριβώς επειδή οι κατώτατοι μισθοί αυξήθηκαν ταχύτερα από τους διάμεσους μισθούς. Σύμφωνα με τον Οργανισμό, οι κυβερνήσεις αύξησαν σημαντικά τους νόμιμους κατώτατους μισθούς, ενώ οι μεσαίοι μισθοί αυξήθηκαν αισθητά λιγότερο.
Η Ελλάδα έχει, άλλωστε, πολύ υψηλό ποσοστό εργαζομένων που αμείβονται με τον κατώτατο μισθό ή κοντά σε αυτόν, σε σχέση με πολλές άλλες χώρες, επισημαίνει ο κ. Καρούζος. Και συμπληρώνει ότι σε πολλές χώρες η αύξηση του κατώτατου μισθού συμπίεσε το κάτω μέρος της μισθολογικής κατανομής και αύξησε τη σχέση κατώτατου προς διάμεσο μισθό (Kaitz index).
Στην Ελλάδα ο πραγματικός κατώτατος μισθός ήταν υψηλότερος το 2026 από ό,τι το 2021, παρότι μεταξύ Απριλίου 2025 και Απριλίου 2026 σημειώθηκε μικρή πραγματική μείωση λόγω του νέου ενεργειακού κύματος και της ανόδου των τιμών.
Αντίθετα, οι μεγαλύτερες πιέσεις στην αγοραστική δύναμη φαίνεται να καταγράφονται στους εργαζόμενους με μεσαίους μισθούς, οι οποίοι δεν καλύπτονται άμεσα από τους μηχανισμούς προστασίας του κατώτατου μισθού και των στοχευμένων παρεμβάσεων. Η ελληνική εμπειρία, δηλαδή, φαίνεται να συμβαδίζει με τη γενική διαπίστωση του ΟΟΣΑ ότι οι χαμηλόμισθοι προστατεύθηκαν περισσότερο από την πληθωριστική κρίση, κυρίως λόγω των σημαντικών αυξήσεων του κατώτατου μισθού, ενώ οι εργαζόμενοι με μεσαίες αποδοχές δεν ωφελήθηκαν στον ίδιο βαθμό.
Η αφετηρία
Εξάλλου, οι μέσες ετήσιες αποδοχές εξακολουθούν να είναι στην χώρα μας από τις χαμηλότερες στη Δυτική Ευρώπη. Τα συγκριτικά στοιχεία δείχνουν ότι η πρόοδος των τελευταίων ετών πραγματοποιείται από πολύ χαμηλή αφετηρία: το επίπεδο των μέσων αποδοχών στην Ελλάδα εξακολουθεί να υπολείπεται σημαντικά εκείνου των περισσότερων ανεπτυγμένων οικονομιών της Δυτικής Ευρώπης. Με άλλα λόγια, η Ελλάδα μειώνει μέρος της απόστασης, αλλά δεν την έχει καλύψει, εξηγεί ο κ. Καρούζος.
Η απόσταση των πραγματικών και όχι των ονομαστικών μισθών – αφού δηλαδή ληφθεί υπόψη ο πληθωρισμός – είναι σημαντική όχι μόνο με χώρες του Βορρά όπως η Γερμανία ή η Δανία, αλλά και με χώρες του Νότου, όπως η Ισπανία και η Ιταλία.
Ειδικότερα, ο μέσος πραγματικός μισθός στην Ελλάδα κυμαίνονταν πέρσι (2025) στα 32.412 δολάρια PPP (σε Μονάδες Αγοραστικής Δύναμης) και απέχει 58% από τον αντίστοιχο μέσο πραγματικό μισθό της Γερμανίας, που κυμαίνεται στα 76.285 δολάρια PPP (Μονάδες Αγοραστικής Δύναμης). Δηλαδή ο μέσος εργαζόμενος στη Γερμανία αμείβεται περίπου 2,35 φορές καλύτερα από τον μέσο εργαζόμενο στην Ελλάδα, μετά την προσαρμογή στο κόστος ζωής.
Την ίδια στιγμή, η Ελλάδα βρίσκεται πολύ πίσω ακόμη και από την Ισπανία, όπου ο μέσος πραγματικός μισθός είναι 57.779 δολάρια PPP (+78% συγκριτικά με την Ελλάδα), αλλά και την Ιταλία (53.864 δολάρια PPP).
Συμπερασματικά, καταλήγει ο γνωστός δικηγόρος, τα στοιχεία του ΟΟΣΑ δείχνουν ότι η Ελλάδα εισήλθε στη δεκαετία του 2020 με πολύ χαμηλότερη μισθολογική βάση από ό,τι πριν από την κρίση, αφού υπέστη μια από τις μεγαλύτερες μειώσεις πραγματικών αποδοχών μεταξύ σχεδόν όλων των χωρών του ΟΟΣΑ. Και γι' αυτό, παρά την ανάκαμψη, η αγοραστική δύναμη των μισθωτών συνεχίζει να υπολείπεται σημαντικά από τις ισχυρές οικονομίες της Δυτικής Ευρώπης ή ακόμη και από οικονομίες του ευρωπαϊκού Νότου.
Το στοίχημα για το μέλλον
Την ίδια στιγμή, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα διαπιστώνει σύμφωνα με τον κ. Καρούζο, ότι ο κύκλος των μεγάλων μισθολογικών αυξήσεων στην Ευρωζώνη αρχίζει να ολοκληρώνεται.
Σύμφωνα με το νεότερο ECB Wage Tracker, οι αυξήσεις που προβλέπονται από τις συλλογικές συμβάσεις εργασίας στην Ευρωζώνη επιβραδύνονται αισθητά σε σχέση με το 2024 και το 2025 και σταθεροποιούνται γύρω στο 2,6%. Αυτό σημαίνει πως η επόμενη φάση της αύξησης των εισοδημάτων δεν μπορεί να στηριχθεί μόνο σε οριζόντιες μισθολογικές αυξήσεις, αλλά θα πρέπει να προέλθει από:
- μεγαλύτερη παραγωγικότητα,
- επενδύσεις,
- τεχνολογική αναβάθμιση των επιχειρήσεων
- μετακίνηση εργαζομένων σε θέσεις υψηλότερης προστιθέμενης αξίας,
- καλύτερες επιχειρησιακές και κλαδικές συλλογικές συμβάσεις.
«Σε αντίστοιχο συμπέρασμα καταλήγει και ο ΟΟΣΑ» εξηγεί ο εργατολόγος που παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις στην αγορά εργασίας. «Οι πραγματικοί μισθοί συνεχίζουν να αυξάνονται, όμως ο ρυθμός ανόδου είναι χαμηλότερος από εκείνον που καταγράφηκε το 2024 και το 2025, καθώς ο πληθωρισμός υποχωρεί» σημειώνει. Και υπογραμμίζει πως το μήνυμα των δύο Οργανισμών είναι κοινό: το επόμενο βήμα δεν θα κριθεί από τον πληθωρισμό, αλλά από την παραγωγικότητα.
«Σε αυτό το σύνθετο περιβάλλον, η Ελλάδα δεν αντιμετωπίζει πλέον μόνο το στοίχημα της ανάκτησης μισθών. Αλλά το στοίχημα δημιουργίας μιας οικονομίας που παράγει αρκετή αξία ώστε οι αυξήσεις να περάσουν από τον κατώτατο στους μεσαίους και υψηλότερους μισθούς».