Σύνοψη
Ο νέος νόμος για τη μισθολογική διαφάνεια εισάγει υποχρεώσεις γνωστοποίησης αμοιβών από το στάδιο της πρόσληψης, δικαίωμα πληροφόρησης των εργαζομένων και υποχρεωτική αναφορά του έμφυλου μισθολογικού χάσματος για επιχειρήσεις με τουλάχιστον 100 εργαζομένους. Οι πρώτες υποβολές ξεκινούν στις 7 Ιουνίου 2027, ενώ όταν το αδικαιολόγητο χάσμα φτάνει το 5% ενεργοποιείται κοινή αξιολόγηση αμοιβών. Για τους παραβάτες προβλέπονται πλήρης αποζημίωση χωρίς ανώτατο όριο και διοικητικά πρόστιμα. |
Νέες υποχρεώσεις, η αθέτηση των οποίων μπορεί να οδηγήσει και σε νέα υψηλά πρόστιμα, δημιουργεί για τις επιχειρήσεις ο νέος νόμος για τη μισθολογική διαφάνεια, που στόχο έχει -μεταξύ άλλων- και την ίση αμοιβή ανδρών και γυναικών για όμοια εργασία ή για εργασία ίσης αξίας.
Αν και πρόκειται στην ουσία για κύρωση κοινοτικής οδηγίας στο εθνικό μας δίκαιο, ο νόμος αποκτά ιδιαίτερη σημασία για τη χώρα μας, με δεδομένο ότι το έμφυλο μισθολογικό χάσμα (διαφορά μέσων αμοιβών ανδρών και γυναικών) ανέρχεται περίπου στο 13,6%, έναντι 12% στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Μάλιστα, στους δύο κλάδους που είναι ιδιαίτερα σημαντικοί για την οικονομία του μέλλοντος -πληροφορική/επικοινωνίες και χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες- η Ελλάδα εμφανίζει χάσμα μεταξύ των αμοιβών σε άνδρες και γυναίκες της τάξης του 25,3% και 19% αντίστοιχα.
Τι αλλάζει στο στάδιο της πρόσληψης
Η πρώτη σημαντική αλλαγή που εισήγαγε ο πρόσφατος νόμος Κεραμέως αφορά το στάδιο της πρόσληψης. Σύμφωνα με την κωδικοποίηση της δικηγορικής εταιρείας Κρεμαλής, ο εργοδότης οφείλει να ενημερώνει τον υποψήφιο για την αμοιβή ή το μισθολογικό εύρος της θέσης, καθώς και για τη σχετική συλλογική σύμβαση εργασίας, εφόσον αυτή εφαρμόζεται. Παράλληλα, δεν επιτρέπεται να ζητά πληροφορίες για τις προηγούμενες αποδοχές του υποψηφίου.
Η ενημέρωση πρέπει να γίνεται σε εύλογο χρόνο πριν από τη συνέντευξη ή, εφόσον δεν υπάρχει συνέντευξη, πριν από τη σύναψη της σύμβασης. Οι αγγελίες και οι διαδικασίες επιλογής πρέπει επίσης να είναι ουδέτερες ως προς το φύλο και απαλλαγμένες από διακρίσεις.
Τι αλλάζει τώρα
| Βασικές αλλαγές |
| ► Γνωστοποιείται η αμοιβή ή το μισθολογικό εύρος της θέσης πριν από τη συνέντευξη, ενώ απαγορεύεται η ερώτηση για προηγούμενες αποδοχές. |
| ► Θεσπίζεται δικαίωμα γραπτής πληροφόρησης για το ατομικό και τα μέσα επίπεδα αμοιβής ανά φύλο, με απάντηση του εργοδότη εντός 2 μηνών. |
| ► Επιβάλλεται υποχρεωτική αναφορά του μισθολογικού χάσματος στις επιχειρήσεις με τουλάχιστον 100 εργαζομένους. |
| ► Ορίζονται προθεσμίες υποβολής: 7 Ιουνίου 2027 για επιχειρήσεις με 150 και άνω εργαζομένους, 7 Ιουνίου 2031 για εκείνες με 100 έως 149. |
| ► Ενεργοποιείται κοινή αξιολόγηση αμοιβών όταν αδικαιολόγητο χάσμα 5% και άνω δεν διορθωθεί εντός έξι μηνών. |
| ► Προβλέπεται πλήρης αποζημίωση χωρίς ανώτατο όριο, με διοικητικά πρόστιμα που κατά κανόνα κυμαίνονται από 300 έως 50.000 ευρώ. |
Διαφάνεια και δικαίωμα πληροφόρησης κατά τη διάρκεια της εργασίας
Η διαφάνεια συνεχίζεται καθ’ όλη τη διάρκεια της εργασιακής σχέσης. Η αμοιβή, όπως ορίζεται στο νέο πλαίσιο, δεν περιορίζεται στον βασικό μισθό, αλλά περιλαμβάνει bonus, μεταβλητές αποδοχές, επιδόματα, υπερωρίες, παροχές σε είδος και επαγγελματικές συντάξεις.
Οι επιχειρήσεις καλούνται να διαθέτουν τεκμηριωμένες μισθολογικές δομές, βασισμένες σε αντικειμενικά και ουδέτερα ως προς το φύλο κριτήρια, όπως οι δεξιότητες, η προσπάθεια, η ευθύνη, οι συνθήκες εργασίας και η προϋπηρεσία.
Ταυτόχρονα, ενισχύεται σημαντικά το δικαίωμα πληροφόρησης των εργαζομένων. Κάθε εργαζόμενος μπορεί να ζητήσει γραπτώς στοιχεία για το ατομικό επίπεδο αμοιβής του και για τα μέσα επίπεδα αμοιβής, κατανεμημένα ανά φύλο, όσων εκτελούν όμοια εργασία ή εργασία ίσης αξίας.
Ο εργοδότης οφείλει να απαντήσει εντός δύο μηνών, ενώ οι εργαζόμενοι πρέπει να ενημερώνονται κάθε χρόνο για το δικαίωμά τους αυτό και για τη διαδικασία άσκησής του.
Υποχρεώσεις αναφοράς για τις επιχειρήσεις με 100 και άνω εργαζομένους
Ιδιαίτερο βάρος πέφτει στις επιχειρήσεις με τουλάχιστον 100 εργαζομένους. Αυτές υποχρεούνται να καταγράφουν και να αναφέρουν το συνολικό μισθολογικό χάσμα μεταξύ ανδρών και γυναικών, το χάσμα στις συμπληρωματικές ή μεταβλητές αποδοχές, το διάμεσο μισθολογικό χάσμα, τα ποσοστά ανδρών και γυναικών που λαμβάνουν μεταβλητές αποδοχές, την κατανομή εργαζομένων στα μισθολογικά τεταρτημόρια (τέσσερις ισομεγέθεις ομάδες κατάταξης με βάση τις αμοιβές), καθώς και το χάσμα ανά κατηγορία εργαζομένων.
Οι προθεσμίες διαφοροποιούνται ανάλογα με το μέγεθος της επιχείρησης. Για εργοδότες με 250 και πλέον εργαζομένους, η πρώτη υποβολή προβλέπεται έως τις 7 Ιουνίου 2027 και στη συνέχεια κάθε χρόνο. Για επιχειρήσεις με 150 έως 249 εργαζομένους, η πρώτη υποβολή γίνεται επίσης έως τις 7 Ιουνίου 2027 και ακολουθεί τριετής κύκλος.
Για τις επιχειρήσεις με 100 έως 149 εργαζομένους, η πρώτη υποβολή μετατίθεται στις 7 Ιουνίου 2031 και στη συνέχεια πραγματοποιείται κάθε τρία χρόνια. Οι μικρότερες επιχειρήσεις μπορούν να υποβάλουν τα στοιχεία εθελοντικά.
Ο κανόνας του 5% και η κοινή αξιολόγηση αμοιβών
Κρίσιμο σημείο για τις επιχειρήσεις είναι ο κανόνας του 5%. Όταν προκύπτει μισθολογικό χάσμα τουλάχιστον 5% σε κάποια κατηγορία εργαζομένων, το οποίο δεν μπορεί να δικαιολογηθεί αντικειμενικά και δεν διορθώνεται μέσα σε έξι μήνες, ενεργοποιείται κοινή αξιολόγηση των αμοιβών (κοινή εξέταση αμοιβών με τους εκπροσώπους των εργαζομένων).
Η αξιολόγηση εξετάζει τα αίτια των διαφορών, την κατανομή ανδρών και γυναικών, τα μέσα μισθολογικά επίπεδα και τις αναγκαίες διορθωτικές ενέργειες. Τα μέτρα που θα προκύψουν πρέπει να εφαρμοστούν εντός ενός έτους.
Αποζημιώσεις και πρόστιμα για τους παραβάτες
Το πλαίσιο προβλέπει και σημαντικές συνέπειες για τους παραβάτες. Ο εργαζόμενος που υφίσταται διάκριση δικαιούται πλήρη αποζημίωση, χωρίς ανώτατο όριο, η οποία μπορεί να καλύπτει θετική και αποθετική ζημία και ηθική βλάβη.
Παράλληλα, προβλέπονται διοικητικά πρόστιμα για παραβάσεις της εργατικής νομοθεσίας, τα οποία κατά κανόνα κυμαίνονται από 300 έως 50.000 ευρώ. Σε περίπτωση μη συμμόρφωσης με διορθωτικά μέτρα μπορεί να επιβληθεί επαναλαμβανόμενο πρόστιμο ανά τρίμηνο, ανάλογα με το μέγεθος της επιχείρησης, ενώ τα ακριβή ποσά για τις ειδικές παραβάσεις αναμένεται να εξειδικευτούν με υπουργική απόφαση.
Τι δείχνουν τα στοιχεία της Eurostat για το μισθολογικό χάσμα
Τα στοιχεία της Eurostat για την Ελλάδα ενισχύουν τη σημασία της αλλαγής. Το μισθολογικό χάσμα μεταξύ των φύλων, σε βάρος των γυναικών, είναι 13,4%. Φτάνει το 15% στο σύνολο της επιχειρηματικής οικονομίας, αλλά εκτοξεύεται στο 25,3% στην πληροφορική και τις επικοινωνίες, στο 19% στις χρηματοπιστωτικές και ασφαλιστικές δραστηριότητες και στο 18,7% στα ακίνητα.
Στη μεταποίηση διαμορφώνεται στο 17,4%. Αντίθετα, στις κατασκευές περιορίζεται στο 9,7%, ενώ στις δραστηριότητες ύδρευσης, αποχέτευσης και διαχείρισης αποβλήτων καταγράφεται αρνητικό χάσμα 5,5%.